تایید سه‌ساله و تکذیب یک‌شبه

نگاهي به آراي دكتر عماد افروغ // توسعه مبتني بر نظام اجتماعي و فرهنگي
ایران دیپلماسی
فرهیختگان - ۲۱ شهریور ۱۳۸۸

سعید ارکان‌زاده یزدی* وزیر سابق ارتباطات در جلسه تودیع خود مدعی شده است که اعمال محدودیت پهنای باند اینترنت تصمیم دولت نبود. در سه سال گذشته، نهادی که متولی توسعه اینترنت در ایران بود، عملا دست به کاری ضد‌توسعه زد و افزایش پهنای باند برای کاربران ایرانی را محدود ساخت. سه سال از روزی که بخشنامه رئیس سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی درباره محدودیت سرعت اینترنت کاربران خانگی، به شرکت‌های خدمات‌دهنده اینترنتی رسید و آنها را در بهت و حیرت فرو برد، گذشته است و اینک که به مدد این سه سال محدودیت، ایران از نظر پهنای باند کمترین رتبه را در میان کشورهای خاورمیانه کسب کرده، وزیر ارتباطات در دولت نهم که جایی در دولت دهم ندارد، در جلسه تودیع و معارفه خود سخنی گفته که باز هم همه را در بهت و حیرت فرو برده است؛ سلیمانی وقتی که از وزارتخانه می‌رفت، گفت «محدودیت اینترنت به حوزه وزارت ربطی ندارد و گروهی گزارش کارشناسی‌نشده را تهیه کرده و به مقامات ارسال کردند و محدودیت ایجاد شد». محمد سلیمانی در طول سه سالی که محدودیت اینترنت را از طریق وزارت ارتباطات بر خانه‌ ایرانیان اعمال می‌کرد، بارها و بارها از کافی بودن پهنای باند ١٢٨ کیلوبیت بر ثانیه برای کاربردهای خانگی سخن گفته بود. گویا این کیمیای خروج از دولت فعلی است که هر وزیر سر به راهی را، پس از خروج از کابینه به ایراد سخنانی خلاف دوره وزارتش برمی‌انگیزد.

"سعید ارکان‌زاده یزدی* وزیر سابق ارتباطات در جلسه تودیع خود مدعی شده است که اعمال محدودیت پهنای باند اینترنت تصمیم دولت نبود"وزیر سابق نمی‌تواند برائت بجوید اوایل مهر ماه سال ٨٥، یک سال پس از آغاز به کار دولت نهم و هنگامی که شهروندان به تدریج با خطوط اینترنت پرسرعت (ADSL) آشنا می‌شدند، بخشنامه‌ای به امضای محمود خسروی رئیس سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی وزارت ارتباطات به شرکت‌های خدمات‌دهنده اینترنتی فرستاده شد که در آن، ارائه خدمات اینترنتی بالاتر از پهنای باند ١٢٨ کیلوبیت بر ثانیه را به خانه‌ها و مکان‌های عمومی ممنوع می‌کرد. وزیر ارتباطات معتقد بود که کاربران خانگی به بالاتر از این پهنای باند نیازی ندارند و رئیس سازمان تنظیم مقررات نیز گفته بود که ما اینترنت پرسرعت را محدود نکرده‌ایم چون اینترنت با پهنای باند بالاتر از ٦٤ کیلوبیت بر ثانیه پرسرعت محسوب می‌شود. چنین بازی با کلمات و توجیهاتی بود که موجب شد سه سال سرعت اینترنت به عمد در ایران پایین نگه داشته شود و سر آخر نیز وقتی مسوول مستقیم این عقب‌ماندگی از وزارتخانه کنار می‌رود، بگوید که محدودیت اینترنت تصمیم دولت نبوده است. علی مطهری نماینده شبستر و رئیس کمیته مخابرات مجلس هشتم بحث درباره صحبت‌های وزیر سابق ارتباطات درباره منشا و محدودیت‌های اینترنت را به صلاح نمی‌داند و به فرهیختگان می‌گوید «اگر مطالب آقای سلیمانی را در همان جلسه تودیع متوقف کنیم و منتظر عملکرد وزیر جدید بمانیم، بهتر است». اما کارشناسان حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات به سخنان وزیر سابق واکنش نشان داده‌اند.

دکتر علی‌اکبر جلالی کارشناس فناوری اطلاعات و عضو هیات علمی دانشکده برق دانشگاه علم و صنعت که از قضا وزیر ارتباطات دولت نهم نیز عضو هیات علمی همین دانشکده است، به فرهیختگان می‌گوید: «از آقای دکتر سلیمانی هیچ عذری پذیرفته نیست. ایشان باید مسوولیت فاصله ٤ هزار برابری سرعت اینترنت در ایران را از کشور کره‌جنوبی که توان دانلود ٢٠ هزار مگابیت در ثانیه در مقابل کمتر از ٥ کیلوبیت در ثانیه در ایران را به وجود آورده است، بپذیرد. برای اینکه متوجه مشکل این موضوع شویم بد نیست بدانید که اگر دانشمند ایرانی ٤ هزار ساعت جلوی اینترنت بنشیند و مطالبی را از اینترنت بردارد، همان مطالب را دانشمندان کره‌ای در یک ساعت بر می‌دارند.» تعداد کاربران اینترنت پرسرعت در ایران هنوز کم است و کمتر از یک سوم کاربران را شامل می‌شود؛ بنابراین نمی‌توان سقف پهنای باند اینترنت پرسرعت را در کشور، معادل پهنای باند در دسترس همه شهروندان در نظر گرفت. پهنای باند متوسط ایران هنوز به شیوه اتصال دایل‌آپ که در اغلب کشورها منسوخ شده، نزدیک است. دکتر پدرام سلطانی رئیس کمیسیون فناوری اطلاعات اتاق بازرگانی تهران نیز در گفت‌وگو با فرهیختگان، معتقد است که وزیر سابق ارتباطات نمی‌تواند از کارهایی که در سه سال گذشته درباره محدود‌کردن ارائه خدمات اینترنتی به مردم ایران انجام داده، برائت بجوید: «آقای دکتر سلیمانی در دوران وزارت خود همیشه از محدودیت اینترنت دفاع کرده بود و عملا گفته بود که این پهنای باند کافی است.

"در سه سال گذشته، نهادی که متولی توسعه اینترنت در ایران بود، عملا دست به کاری ضد‌توسعه زد و افزایش پهنای باند برای کاربران ایرانی را محدود ساخت"بارها در رسانه‌ها گفته بودند که کاربران خانگی بیش از پهنای باند فعلی به سرعت بیشتری احتیاج ندارند و مثال هم می‌زدند؛ مثلا می‌گفتند با این سرعت محققان می‌توانند کتاب دانلود کنند و مشکلی ندارند. بنابراین صرف‌نظر از اینکه خود وزارتخانه مخالف این محدودیت بوده یا اینکه محدودیت از بالا ابلاغ شده، باید گفت آقای وزیر همیشه مدافع این محدودیت بوده و حالا نمی‌تواند از ایجاد این محدودیت برائت بجوید.» دکتر جلالی کارشناس فناوری اطلاعات معتقد است که فناوری اطلاعات در دوران دولت نهم در اولین اولویت وزارتخانه نبوده و به همین دلیل نیز به اندازه کافی رشد نکرده است: «اشکال اصلی این بود که از ابتدای کار، به بخش فناوری اطلاعات و کاربردهای آن توجه نشد و همین موضوع باعث شد فقط بر روی تلفن ثابت و همراه تمرکز شود و مرتب آمارهایی از رشد این دو بخش در مقایسه با کشورهایی که قبلا به اشباع رسیده بودند و دیگر جای رشد نداشتند، منتشر شود. شاید همین موضوع باعث شده مسوولان بالاتر هم متوجه شوند که این وزارتخانه بانی فناوری اطلاعات در کشور نیست و بانی مخابرات است. آقای سلیمانی باید موقعیت خود را با انجام کارهای خوب و مهم در حوزه کاربردهای فناوری اطلاعات، به جایی ‌می‌رساند که مقامات بالاتر ایشان را مرجع رسمی و قطعی در حوزه IT هم می‌دانستند. اما احتمالا به همین دلیل با ایشان مشورت نمی‌کردند و حالا ایشان از این موضوع که به نظر بنده سال‌ها فاصله ما را با دنیای توسعه‌یافته زیاد کرده، اظهار گله و انتقاد می‌کنند.» راه حفظ امنیت کم‌کردن سرعت نیست شرکت‌هایی که این روزها به شهروندان ایرانی خدمات اینترنت پرسرعت ارائه می‌کنند، هنوز هم مثل سه سال گذشته، نمی‌توانند پهنای باندی بیش از ١٢٨ کیلوبیت‌ بر ثانیه ارائه کنند.

شرکت‌های خصوصی نیز تنها با بردن تاییدیه می‌توانند تا ٢٥٦ کیلوبیت بر ثانیه پهنای باند داشته باشند. این در حالی است که مسعود ریاضیات رئیس انجمن‌های شرکت‌های اینترنتی سال گذشته در توصیف اوضاع پهنای باند در ایران گفته بود: «یک دانشگاه در یکی ‌از روستاهای سوئد دارای حداقل یک ترابیت (یک میلیون کیلوبیت) پهنای ‌باند اینترنت است اما دانشجویان ما حتی در بهترین دانشگاه‌ها به دلیل سرعت پایین به زحمت می‌توانند از امکانات آموزش مجازی و الکترونیکی استفاده کنند.» در همان روزهایی که محدودیت سرعت اینترنت در داخل کشور ایجاد شد، بسیاری از کارشناسان خارج از حاکمیت، حدس زدند که محدودیت‌های به وجود‌آمده برای سرعت اینترنت در ایران به دلیل برخورد با دانلود محصولات فرهنگی است. با اینترنت پرسرعت خیلی راحت می‌توان موسیقی‌ها و فیلم‌های مورد‌نظر را با دامنه انتخاب بسیار وسیع، دانلود کرد. این تصور پیش آمده بود که با محدود‌کردن سرعت اینترنت می‌توان جلوی برخورداری شهروندان از محصولاتی را که صلاح می‌دانند در اختیار داشته باشند، گرفت اما عملا این اتفاق نیفتاد و از همان مهرماه سال ٨٥ تا‌کنون که محدودیت‌های پهنای باند اینترنت ادامه دارد، کاربران با صرف وقتی بیشتر، می‌توانند به محصولات فرهنگی دست پیدا کنند. دکتر جلالی می‌گوید: «راه حفظ امنیت، کم‌کردن پهنای باند نیست.

"گویا این کیمیای خروج از دولت فعلی است که هر وزیر سر به راهی را، پس از خروج از کابینه به ایراد سخنانی خلاف دوره وزارتش برمی‌انگیزد"مسوولان امنیتی کشور بدانند که افزایش پهنای باند به امنیت بیشتر کمک می‌کند و بی‌جهت نگران نباشند؛ این نگرانی‌ها خسارت جبران‌ناپذیری به کشور خواهد زد.» وزیر جدید نگاه ایدئولوژیک نداشته باشد در روزهایی که تصمیم محدودیت سرعت اینترنت در ایران گرفته می‌شد، بسیاری از کارشناسان فناوری اطلاعات به این تصمیم اعتراض کردند. رمضان‌علی صادق‌زاده رئیس کمیته مخابرات مجلس هفتم،‌ همان روزها اعلام کرد که «اگر اینترنت نداشته باشیم، خیلی بهتر از آن است که سرعت اینترنت با این وضع و محدودیت روبه‌رو باشد.» محدودیت سرعت اینترنت با تمام شعارهایی که پیش از آن درباره جامعه اطلاعاتی و زیرساخت‌های توسعه و مدیریت دانش‌محور سر داده می‌شد، تعارض داشت. دکتر جلالی می‌گوید: «در یک جامعه اطلاعات، قطع جریان اطلاعات جرم است.» دکتر پدرام سلطانی رئیس کمیسیون فناوری اطلاعات اتاق بازرگانی تهران نیز ایجاد محدودیت در سرعت اینترنت را به معنای آزار و اذیت شهروندان می‌داند: «ایران به‌طور متوسط روزانه ٧ میلیون کاربر اینترنت دارد که معمولا از قشر فرهیخته جامعه هستند. اگر به دلیل محدودیت در پهنای باند به‌طور متوسط روزی نیم ساعت تا یک ساعت از وقت کاربران پشت کامپیوترهایشان هدر شود، ما به دست خودمان روزانه ٥/٣ تا ٧ میلیون ساعت از وقت فرهیختگان این کشور را تلف کرده‌ایم. هر شهروندی برای وقت خودش ارزش قائل است و می‌خواهد با توجه به پولی که پرداخت می‌کند، خدمات بگیرد و ما نمی‌توانیم خدمات‌رسانی به شهروندان را محدود کنیم.» وزیر سابق ارتباطات در ابتدای هفته گذشته در جلسه تودیع خود، علاوه بر اینکه گفت محدودیت‌های سرعت اینترنت تصمیم وزارتخانه تحت امر او و اصولا تصمیم دولت نبوده، خبر داد که این محدودیت‌ها در دولت دهم نیز ادامه خواهد داشت: «این موضوع (محدودیت سرعت اینترنت) گریبانگیر ما شد و در دولت دهم نیز این موضوع ادامه خواهد داشت.» وزیر جدید ارتباطات هنوز درباره محدودیت‌هایی که در سرعت اینترنت اعمال می‌شود، سخنی نگفته است و البته به سایر مشکلات نیز اشاره نکرده است؛ حوزه کاربران خانگی اینترنت دارای سه مشکل اساسی سرعت بسیار پایین، قیمت بسیار بالا و فیلترینگ بسیار وسیع است.

آنچه درباره سرعت اینترنت در ایران باید گفت این است که تقریبا تمام کارشناسان معتقدند پهنای باند باید بسیار بیشتر از آنچه که هست باشد؛ از جمله دکتر جلالی که نگاه ایدئولوژیک به اینترنت را بسیار مضر می‌داند: «وزیر جدید ارتباطات باید بداند اگر مجموعه تحت مسوولیت ایشان مانند کارخانه دستگاه‌های ویدئو در نظر گرفته شود، ایشان مسوول ساخت بهترین نوع آن است که بتوان خدمات مختلف و متنوعی بسته به نیاز مشتریان از آن گرفت. ایشان مسوول محتوا هروندان و چه دستگاه‌های دولتی و بخش خصوصی می‌گذارند، نیست. بنابراین وزیر نباید از ابتدا به صورت ایدئولوژیک به ICT نگاه کند؛ مسوولیت آن بخش به عهده دستگاه‌های فرهنگی کشور است.»  

منابع خبر
تایید سه‌ساله و تکذیب یک‌شبه فرهیختگان - ۲۱ شهریور ۱۳۸۸
رئیس فدراسیون فوتبال هیچ اختیاری ندارد فرهیختگان - ۲۱ شهریور ۱۳۸۸
اصلاح طلب نمی شوم فرهیختگان - ۲۱ شهریور ۱۳۸۸
رئیس فدراسیون فوتبال هیچ اختیاری ندارد فرهیختگان - ۲۱ شهریور ۱۳۸۸
اصلاح طلب نمی شوم فرهیختگان - ۲۱ شهریور ۱۳۸۸