نخستین کسی که با قلم نوشت/ چند کتاب آسمانی نازل شده است؟

نخستین کسى که با قلم نوشت/ چند کتاب آسمانی نازل شده است؟
خبرگزاری فارس
خبرگزاری فارس - ۱۵ مهر ۱۳۹۶

نخستین کسی که با قلم نوشت/ چند کتاب آسمانی نازل شده است؟

در روایتی از ابوذر به نقل از پیامبر(ص) داریم که خداوند ۱۰ کتاب بر آدم، ۵۰ کتاب بر شیث، ۳۰ کتاب بر ادریس و بر ابراهیم ۱۰ کتاب و نیز تورات و انجیل و زبور و فرقان را بر موسی و مسیح و داود و پیامبر اسلام(ص) نازل کرده است.

خبرگزاری فارس- گروه فعالیت‌های قرآنی: آیت‌الله ناصر مکارم شیرازی در بخش نکته‌های تفسیر نمونه ذیل آیات ۱۴ تا ۱۹ سوره مبارکه «الأعلی» به برنامه‌ای که در همه کتب آسمانی آمده، اشاره کرده که متن آن در ادامه می‌آید؛

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ 

«قَدْ أَفْلَحَ مَنْ تَزَکّی * وَ ذَکَرَ اسْمَ رَبِّهِ فَصَلّی * بَلْ تُؤْثِرُونَ الْحَیاةَ الدُّنْیا * وَ الآخِرَةُ خَیْرٌ وَ أَبْقی * إِنَّ هذا لَفِی الصُّحُفِ الأُولی * صُحُفِ إِبْراهِیمَ وَ مُوسَیٰ؛ به یقین آن که پاکی جست، رستگار شد، و نام خدایش را یاد کرد سپس نماز خواند! ولی شما زندگی دنیا را مقدم می‌دارید. در حالی که آخرت بهتر و پایدارتر است! این دستورها در کتب آسمانی پیشین (نیز) آمده است، در کتب ابراهیم و موسی». (الاعلی/ ۱۴ تا ۱۹)

برنامه‌ای که در همه کتب آسمانی آمده است

در آیات مورد بحث به نجات اهل ایمان و عوامل این نجات اشاره می‌کند، نخست، می‌فرماید: «مسلماً رستگار می شود کسی که خود را تزکیه کند» (قَدْ أَفْلَحَ مَنْ تَزَکّی).

«و نام پروردگارش را به یاد آورد و به دنبال آن نماز بخواند» (وَ ذَکَرَ اسْمَ رَبِّهِ فَصَلّی). به این ترتیب، عامل فلاح و رستگاری و پیروزی و نجات را سه چیز می‌شمرد: «تزکیه»، «ذکر نام خداوند» سپس «به جا آوردن نماز».

در اینکه منظور از «تزکیه» چیست؟ تفسیرهای گوناگونی ذکر کرده‌اند:

نخست این که: منظور پاکسازی روح از شرک است، به قرینه آیات قبل، و نیز به قرینه این که مهم‌ترین پاکسازی همان پاکسازی از شرک است.

دیگر این که: منظور، پاکسازی دل از رذائل اخلاقی و انجام اعمال صالح است، به قرینه آیات فلاح در قرآن مجید از جمله آیات آغاز سوره «مؤمنون» که فلاح را در گرو اعمال صالح می‌شمرد، و به قرینه آیه ۹ سوره «شمس» که بعد از ذکر مسأله تقوا و فجور می‌فرماید: قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَکّاها: «رستگار شد کسی که نفس خود را از فجور و اعمال زشت پاک کرد و به زینت تقوا بیاراست».

دیگر این که: منظور «زکات فطره» در روز عید فطر است، که نخست باید زکات را پرداخت و بعد نماز عید را به جا آورد، چنان که در روایات متعددی از امام صادق(علیه السلام) این معنی نقل شده است.

همین معنی، در منابع اهل سنت از امیر مؤمنان علی(علیه السلام) روایت شده.

در اینجا این سؤال مطرح است که: سوره «اعلی» سوره «مکّی» است و در «مکّه» نه زکات فطره مقرر شده بود، و نه روزه ماه مبارک، و نه مراسم نماز عید فطر؟

در پاسخ این سؤال، بعضی گفته‌اند: هیچ مانعی ندارد، آغاز این سوره در «مکّه» نازل شده باشد و پایانش در «مدینه».

این احتمال نیز قویّاً وجود دارد که: تفسیر فوق از قبیل بیان یک مصداق روشن و تطبیق آیه بر فرد واضح باشد. بعضی نیز «تزکیه» را در اینجا به معنی دادن صدقه مالی دانسته‌اند.

معنای تزکیه چیست؟

مهم این است که: «تزکیه» معنی وسیعی دارد که همه این مفاهیم را در بر می‌گیرد، هم پاکسازی روح از آلودگی شرک، هم پاکسازی از اخلاق رذیله، هم پاکسازی عمل از محرمات، و هر گونه ریا، و هم پاکسازی مال و جان به وسیله دادن زکات در راه خدا; زیرا طبق آیه: خُذْ مِنْ أَمْوالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَکِّیْهِمْ بِها: «از اموال آنها صدقه‌ای (زکات) بگیر تا آنها را به وسیله آن پاکسازی و تزکیه کنی» دادن زکات سبب پاکی روح و جان است.

بنابراین، تمام تفسیرها ممکن است در معنی گسترده آیه، جمع باشد.

قابل توجه این که: در آیات فوق، نخست سخن از تزکیه و بعد ذکر پروردگار و سپس نماز است.

به گفته بعضی از مفسران، مراحل عملی مکلف سه مرحله است:

نخست، «ازاله عقائد فاسد از قلب»، سپس «حضور معرفة اللّه و صفات و اسماء او در دل»، و سوم«اشتغال به خدمت»، آیات فوق در سه جمله کوتاه به این سه مرحله اشاره کرده است.

این نکته نیز قابل توجه است که: «نماز» را فرع بر «ذکر پروردگار» می شمرد، این به خاطر آن است که: تا به یاد او نیفتد و نور ایمان در دل او پرتوافکن نشود، به نماز نمی‌ایستد، به علاوه، نمازی ارزشمند است که توأم با ذکر او و ناشی از یاد او باشد، و این که بعضی ذکر پروردگار را تنها به معنی«اللّه اکبر» یا «بسم اللّه الرحمن الرحیم» که در آغاز نماز گفته می شود، تفسیر کرده‌اند، در حقیقت بیان مصداق‌هایی از آن است.

سپس، به عامل اصلی انحراف از این برنامه فلاح و رستگاری اشاره کرده، می‌افزاید: «بلکه شما حیات دنیا را مقدم می دارید» (بَلْ تُؤْثِرُونَ الْحَیاةَ الدُّنْیا).

«در حالی که آخرت بهتر و پایدارتر است» (وَ الآخِرَةُ خَیْرٌ وَ أَبْقی).

و این، در حقیقت همان مطلبی است که در احادیث نیز آمده: حُبُّ الدُّنْیا رَأْسُ کُلِّ خَطِیئَة: «محبت دنیا سرچشمه هر گناهی است».

در حالی که، هیچ عقلی اجازه نمی‌دهد انسان «سرای باقی» را به «متاع فانی» بفروشد، و این لذات مختصر و آمیخته با انواع درد و رنج را بر آن همه نعمت جاویدان و خالی از هرگونه ناملائمات مقدم بشمرد.

و سرانجام، در پایان سوره، می‌فرماید: «این دستوراتی که گفته شد، منحصر به این کتاب آسمانی نیست، بلکه در صحف و کتب پیشین نیز آمده است» (إِنَّ هذا لَفِی الصُّحُفِ الأُولی).

«صحف و کتب ابراهیم، و موسی» (صُحُفِ إِبْراهِیمَ وَ مُوسی).

در این که مشار الیه «هذا» چیست؟ نظرات گوناگونی وجود دارد:

جمعی گفته‌اند: اشاره به دستورات اخیر در زمینه «تزکیه»، «نماز» و «مقدم نشمردن حیات دنیا بر آخرت» است؛ چرا که اینها از اساسی‌ترین تعلیمات همه انبیاء بوده، و در تمام کتب آسمانی آمده است.

بعضی دیگر آن را اشاره به تمام «سوره» می‌دانند؛ چرا که از توحید شروع می‌شود، و با نبوت ادامه می‌یابد، و به برنامه‌های عملی ختم می‌شود.

به هر حال، این تعبیر نشان می‌دهد: محتوای پر اهمیت این سوره، یا خصوص آیات اخیر، از اصول اساسی عالم ادیان، و از تعلیمات بنیادی همه انبیاء و پیامبران است، و این خود نشانه‌ای است از عظمت سوره و از اهمیت این تعلیمات.

«صُحُف» جمع «صحیفه» در اینجا به معنی لوح، یا صفحه‌ای است که چیزی بر آن می‌نویسند.

آیات فوق، نشان می‌دهد: حضرت ابراهیم(علیه السلام) و موسی(علیه السلام) نیز دارای کتاب‌های آسمانی بوده‌اند.

خداوند چند کتاب نازل فرمود؟

در روایتی از «ابوذر» می‌خوانیم که می‌گوید: به پیغمبر اکرم(صلی الله علیه وآله) عرض کردم انبیاء چند نفر بودند؟

فرمود: یک صد و بیست و چهار هزار نفر.

گفتم: رسولان آنها چند نفر بودند؟

فرمود: سیصد و سیزده نفر، و بقیه فقط «نبی» بودند.

عرض کردم: آدم، نبی بود؟

فرمود: بله، خداوند با او سخن گفت و او را با دست خود آفرید.

سپس پیامبر(صلی الله علیه وآله) افزود، ای «ابوذر»! چهار نفر از انبیاء عرب بودند: هود و صالح و شعیب و پیامبر تو.

گفتم: ای رسول خدا! خداوند چند کتاب نازل فرمود؟

فرمود: صد و چهار کتاب، ده کتاب بر «آدم»، پنجاه کتاب بر «شیث»، سی کتاب بر «اخنوخ» یعنی «ادریس»، و او نخستین کسی است که با قلم نوشت و بر «ابراهیم» ده کتاب و نیز تورات و انجیل و زبور و فرقان را (بر موسی و مسیح و داود و پیامبر اسلام نازل کرد).

تعبیر به «الصُّحُفِ الأُولی» در مورد کتاب‌های ابراهیم و موسی در برابر صحف اخیر است که بر حضرت مسیح و پیغمبر اکرم(صلی الله علیه وآله) نازل شده است.

انتهای پیام/

.

منابع خبر