هالیوود با زیرنویس فارسی در کنار خیابان

«عصر يخي 3» چهارمين فيلم پرفروش تاريخ
تابناک
فرهیختگان - ۲۱ شهریور ۱۳۸۸

مهدی افروزمنش* شما جیب کسی را نمی‌زنید، پول کسی را برنمی‌دارید، قاچاق نمی‌کنید، دزدی نمی‌کنید اما شما فیلم‌های روز دنیا را با بهترین کیفیت و زیرنویس فارسی و انگلیسی از کنار خیابان می‌خرید.  فیلم‌هایی که گاهی هنوز در سینماهای آمریکا یا اروپا هم به‌نمایش در نیامده است. شما این فیلم‌ها را فقط از یک نفر می‌خرید، بسته به اینکه فروشنده را در کجا دیده باشید، کنار خیابان، داخل یک مرکز خرید، در یک مغازه و یا در مقابل منزلتان اما درواقع او خواسته یا ناخواسته جزو شبکه‌ای است که از بزرگ‌ترین تولیدکننده‌های فیلم آمریکا تا اینجا گستردگی دارد. شبکه‌ای که فیلم‌ها را اکران‌شده یا نشده از کمپانی‌ها به سرقت می‌برد، از طریق عوامل خود به کشورهای مختلف قاچاق می‌کند و به وسیله شبکه توزیع آن را به شما می‌رساند. برآورد می‌شود این شبکه در ایران دست‌کم ١٠٠ هزار نفر فعال داشته باشد.

"مهدی افروزمنش* شما جیب کسی را نمی‌زنید، پول کسی را برنمی‌دارید، قاچاق نمی‌کنید، دزدی نمی‌کنید اما شما فیلم‌های روز دنیا را با بهترین کیفیت و زیرنویس فارسی و انگلیسی از کنار خیابان می‌خرید"کسانی که فیلم‌ها را وارد می‌کنند، کسانی که آنها را زیرنویس یا دوبله می‌کنند و کسانی که آنها را می‌فروشند. سیاوش یکی از این صدهزار نفر است. او هر روز از ساعت پنج بعد از ظهر در حوالی میدان ونک کار خود را شروع می‌کند. سیاوش فقط فیلم‌های خارجی می‌فروشد، بیشتر فیلم‌های روز و عامه‌پسند و به‌ندرت فیلم‌های کلاسیک. او یک سال است که از این طریق امرار معاش می‌کند.

دیپلمه است، حدود ٣٥ سال سن دارد  و یک تعمیرکار چرخ‌های خیاطی بود که دو سال قبل کارش را رها کرد. به واسطه یکی از آشنایانش با این حرفه و «چم‌وخمش» آشنا شده است و الان هم از کارش راضی است. هر فیلم را که داخل یک بسته پلاستیکی سر‌چسب‌دار و تصاویر تبلیغاتی قرار دارد هزار تومان می‌فروشد. روی فیلم‌ها نوع زیرنویس آنها تعیین شده است که تقریبا همه آنها فارسی است. فروش روزانه سیاوش متغییر است اما می‌گوید که به‌صورت متوسط روزانه ٤٠ فیلم می‌فروشد‌.

" فیلم‌هایی که گاهی هنوز در سینماهای آمریکا یا اروپا هم به‌نمایش در نیامده است"«بعضی روزها که معمولا روزهای اول و وسط هفته است فروش کم است اما آخر هفته‌ها و روزهای قبل از تعطیلی این فروش گاهی تا صد تا هم می‌رسد». این آمار فروش به آمارهای «علی» نزدیک است. این دانش‌آموز ١٦ ساله هم در خیابان ایران‌زمین به‌طور متوسط روزانه ٥٠ فیلم را می‌فروشد، البته با قیمت بالاتر؛ ١٥٠٠ تومان. فروش فیلم‌های خارجی در تهران اصولا تابع هیچ قاعده مشخصی نیست و این جدا از محتوای فیلم‌ها شامل قیمت آنها نیز می‌شود. اما بسته به نوع محل عرضه و همچنین کیفیت و نوع فیلم‌ها قیمت‌ها از ٨٠٠ تا ٢٠٠٠ هزار تومان متغیر است.

«محمد‌رضا» هم فیلم‌هایش را در همین محدوده قیمتی می‌فروشد با این تفاوت که او به‌جای ایستادن در کنار خیابان فیلم‌هایش را به مشتریان خاصی ارائه می‌دهد. او معمولا مشتریانش را به صورت گروهی «ویزیت‌» می‌کند. فیلم‌ها را در کیفی چرمی می‌گذارد و در یک روز و ساعت خاص در هفته به دفاتر تجاری و اداری، خانه‌ها و یا هر جایی که مشتریانش منتظر باشند می‌رود و آخرین فیلم‌های هفته را می‌فروشد. برخلاف سیاوش و علی، او بیشتر فیلم‌های خاص می‌فروشد؛ فیلم‌هایی که نامزد یا برنده اسکار بوده و هستند، گلدن‌گلاب گرفته‌اند و یا در کن تقدیر شده‌اند و شیر طلایی ونیز را به خانه برده‌اند. مشتریان زیادی دارد، روزنامه‌نگار، پزشک،‌ دانشجوی سینما، مهندس و هر کسی که «خوره فیلم» است و به همین دلیل هم کسی با قیمت ١٥٠٠ تومانی‌اش مشکلی ندارد.

"شبکه‌ای که فیلم‌ها را اکران‌شده یا نشده از کمپانی‌ها به سرقت می‌برد، از طریق عوامل خود به کشورهای مختلف قاچاق می‌کند و به وسیله شبکه توزیع آن را به شما می‌رساند"محمدرضا که خودش را هم یک خوره فیلم تعریف می‌کند می‌گوید برای مشتریانش بیش از همه کیفیت فیلم‌ها و زیرنویس‌هایش مهم است که او آنها را با وسواس رعایت می‌کند. یکی از مشتریانش هم با تایید این وسواس در تعریف سرعت عمل محمدرضا می‌گوید: «در ایتالیا که بودم در سینماها فیلم tayken در حال آماده‌سازی برای اکران بود حال آنکه من چند ماه قبل همین فیلم را با زیرنویس خوب از محمدرضا خریده بودم» محمدرضا فیلم‌هایش را خودش دانلود می‌کند، به‌وسیله adsl و به همین دلیل سرعتش کمی از سایرین بیشتر است. بعد از دانلود فیلم آنها را به یکی از دوستان و همکارانش برای زیرنویس‌شدن می‌سپارد و به‌همین دلیل بعضی از فیلم‌ها را به صورت انحصاری روانه بازار می‌کند. او می‌گوید که پس از حدود شش سال فعالیت در این حرفه مطمئن است شبکه سازمان‌یافته‌ای در تهران این حرفه را مدیریت نمی‌کند: «قدرتمندهایی وجود دارند و یا آنهایی که فروشنده‌هایی زیادی را می‌شناسند اما سازمان‌یافتگی به آن شکل وجود ندارد.» او می‌گوید به‌عنوان مثال بعضی وقت‌ها یک فیلم با دو زیرنویس وارد بازار می‌شود که این نشان‌دهنده ناهماهنگی بین فعالان بازار است. با این حال یک سرگرد اداره آگاهی تهران بزرگ که چندی قبل هم درگیر مبارزه با قاچاق فیلم‌های سینمای ایران بود، می‌گوید که می‌شود دانه‌درشت‌هایی را در این حرفه سراغ گرفت.

او که نمی‌خواهد نامش فاش شود از برآوردی در اداره آگاهی خبر می‌دهد که براساس آن گردش مالی این حرفه در ایران حدود ٣٠ میلیارد تومان در سال است که مطمئنا وسوسه برانگیز است. همچنین گفته می‌شود که بین ٦٠ تا ٧٠ درصد این مبلغ سود است که بخشی عاید تولید‌کنندگان و بخشی دیگر عاید فروشنده‌ها می‌شود. سیاوش هم می‌گوید که هر فیلم را از توزیع‌کننده عمده ٧٠٠ تومان خریده و ١٠٠٠ تومان می‌فروشد. هفتصد تومان هزینه چاپ صفحات تبلیغاتی، زیرنویس و ضبط و تکثیر فیلم به‌علاوه سود توزیع‌کنندگان عمده است.   برخلاف تصورات، زیرنویس فیلم‌های خارجی هم چندان پیچیده نیست.

"کسانی که فیلم‌ها را وارد می‌کنند، کسانی که آنها را زیرنویس یا دوبله می‌کنند و کسانی که آنها را می‌فروشند"یک دانشجو یا فارغ‌التحصیلی که به پول نیازمند است و در عین حال زبان هم بلد است با دریافت بین ١٥ تا ٣٠ هزار تومان این فیلم‌ها را زیرنویس می‌کند. هر چند محمدرضا می‌گوید، مترجمانی را می‌شناسد که برای هر فیلم ٥٠ تا ٧٠ هزار تومان می‌گیرند. تفاوت این قیمت هم در نوع زیرنویس و تسلط مترجم به زبان انگلیسی است که به‌خصوص برای فروشندگان دارای مشتری خاص بسیار مهم است. بخش دیگری از پولی که ما به فروشندگان خیابانی فیلم می‌دهیم صرف چاپ و تکثیر بروشورهای روی فیلم می‌شود که یک چاپخانه‌دار می‌گوید «همین هفته قبل برای چاپ بروشورهای فیلم «همه چیز درباره عشق» چهار میلیون تومان دریافت کرده است». او این بروشورها را در پنج هزار نسخه چهار رنگ چاپ کرده بود.

«محسن» و «ساسان» هم از نوجوانانی هستند که از پول خریداران فیلم سهمی می‌برند. کار آنها شامل دریافت فیلم، بروشور و کیسه‌های پلاستیکی سرچسب‌دار از «آقاعبدالله» به صورت جداگانه و سرهم‌کردن آنها به‌صورت یک بسته در ساعات پایانی مدرسه است. آنها برای بسته‌بندی هر ١٠٠٠ فیلم پنجاه هزار تومان دستمزد می‌گیرند. شما پول کسی را بر نمی‌دارید، شما قاچاق نمی‌کنید، شما دزدی نمی‌کنید اما عده‌ای در خارج از ایران این کارها را می‌کنند و شما به نتیجه کار آنها که فیلم‌های روز دنیا است پول می‌دهید. آنها به صورت سازمان‌یافته فیلم‌ها را از کمپانی‌ها می‌دزدند، مخفیانه آنها را توزیع می‌کنند و بعد نسخه‌ای را به کشور مقصد قاچاق کرده و یا فایل قابل دانلود را روی اینترنت قرار می‌دهند.

"سیاوش فقط فیلم‌های خارجی می‌فروشد، بیشتر فیلم‌های روز و عامه‌پسند و به‌ندرت فیلم‌های کلاسیک"زمانی مالزی بهشت این حرفه بود که با اقدامات مشترک پلیس فدرال آمریکا و مالزی این بهشت به چین منتقل شد و هم‌اکنون سال‌ها است که چین بزرگ‌ترین میزبان سارقان فیلم‌های سینمایی است. به گزارش FBI  چین در رده اول تولید محصولات نسخه‌برداری غیر‌قانونی سینمایی قرار دارد و به تنهایی سالیانه ١٤ میلیارد دلار به تولیدکنندگان فیلم‌ها زیان می‌رساند. فروش نسخه‌های قاچاقی فیلم آنچنان در چین شایع است که ٩٣ درصد از فیلم‌های فروخته‌شده در این کشور، فیلم‌هایی هستند که به صورت قاچاق تهیه شده‌اند. کلمبیا، مالزی و روسیه نیز از دیگر کشورهایی هستند که بیشترین کپی غیرقانونی فیلم‌ها در آنها صورت می‌گیرد. در هر ٢٠٠ هزار حلقه سی‌دی و دی‌وی‌دی غیرمجاز فیلم‌ها که به صورت غیرقانونی کپی می‌شود، ٣٠٠ هزار یورو عاید جاعلان می‌شود که اتحادیه اروپا می‌گوید سه برابر آن به کشورها خسارت وارد می‌شود.

به تازگی فدراسیون مبارزه با قاچاق محصولات سمعی‌بصری در ایتالیا، اعلام کرده فروش ناشی از کپی‌های غیرمجاز در سال ٢٠٠٨ در ایتالیا رقمی در حدود ٤٣٨ میلیون دلار (٣٣٢ میلیون یورو) بوده است. این گزارش تخمین زد این کار حدود ٢٥٠ هزار فرصت شغلی را با خطر مواجه کرده است. برابر با آمار فدراسیون مبارزه با قاچاق محصولات سمعی‌بصری در ایتالیا، قاچاق فیلم‌ها در این کشور به سه شکل صورت گرفته است؛ قاچاق فیزیکی نظیر کپی غیرمجاز نسخه‌های دی‌وی‌دی که پارسال ١٧ درصد از قاچاق تولیدات سینمایی را شامل شد؛ قاچاق آنلاین/ دیجیتال نظیر دریافت و ذخیره از اینترنت (٢١ درصد) و قاچاق غیرمستقیم مانند هدایا یا دیدن فیلم‌های قاچاق (٢٤ درصد). این تحقیق در عین حال نشان می‌دهد ٣٢ درصد ایتالیایی‌ها یعنی تقریبا ١٦ میلیون از کل جمعیت این کشور در ١٢ ماه گذشته از نسخه‌های قاچاق استفاده کرده‌اند. فرانسه این آمار را ٤١ درصد و انگلستان ٢٨ درصد اعلام کرده‌اند.

"دیپلمه است، حدود ٣٥ سال سن دارد  و یک تعمیرکار چرخ‌های خیاطی بود که دو سال قبل کارش را رها کرد"در ایران نیز چندی پیش اعلام شد تنها در هشت‌ماه، بیش از پنج‌میلیون فیلم قاچاق سینمای ایران توسط پلیس کشف شد. یک مقام مسوول در نیروی انتظامی می‌گوید: برآوردهای ما نشان داد بیش از ١٥ میلیون نفر یک فیلم قاچاق شده از سینمای ایران خریده و نگاه کردند. او می‌گوید: خسارت فوری این قاچاق سه‌میلیارد تومان و سود بلندمدت توزیع‌کنندگان آن ١٥ میلیارد تومان بوده است. شما جیب کسی را نمی‌زنید، پول کسی را بر نمی‌دارید، قاچاق نمی‌کنید، دزدی نمی‌کنید اما کسانی این‌کار را می‌کنند و شما به کار آنها پول می‌دهید و تازه‌ترین محصولات سینمای ایران و جهان را از کنار خیابان می‌خرید. سازمان جهانی گمرک  (WCO)  قاچاق را به هر عمل خرید و فروش اشیا و لوازم ممنوع یا آزاد در جامعه، از طریق غیرقانونی و از مجاری زیرزمینی تعریف کرده است.

منابع خبر
هالیوود با زیرنویس فارسی در کنار خیابان فرهیختگان - ۲۱ شهریور ۱۳۸۸
«عصر یخی 3» چهارمین فیلم پرفروش تاریخ ایران دیپلماسی - ۲۱ شهریور ۱۳۸۸
«عصر یخی 3» چهارمین فیلم پرفروش تاریخ شد عصر ایران - ۲۱ شهریور ۱۳۸۸