اربعین حسینی (ع) آغازگر اربعین‌های دیگر

آيت‌الله ملكوتي: اربعين حسيني (ع) آغازگر اربعين‌هاي ديگر است
خبرگزاری فارس
جهان نیوز - ۳ بهمن ۱۳۸۹

به گزارش سرویس اندیشه جهان، آیت‌الله میرزا مسلم ملکوتی از مجتهدان و اساتید پیشکسوت حوزه علمیه قم در گفت‌وگوی مشروح با فارس به بیان نکاتی در مورد اربعین حسینی و اهمیت آْن بیان کرد که در پی می‌آید: زیارت اربعین از علایم ایمان است آیت‌الله ملکوتی در ابتدای این گفت‌وگو با اشاره به رواتی از امام حسن عسکری (ع) گفت: امام می‌فرماید که علامت ایمان پنج چیز است: اولین علامت ۵۱ رکعت نماز است که هفده رکعت از آن، نمازهای واجب و بقیه نوافل یومیه بوده و دومین علامت از علائم ایمان، «زیارت اربعین» است. سه نشانه دیگر ایمان؛ «انگشتر بر دست راست نهادن»، «پیشانی را به هنگام سجده بر خاک گذاردن» و «بسم اللَّه الرحمن الرحیم را در نماز بلند گفتن» است. این زیارت اربعین را بعضی‌ها طور دیگر معنا کرده‌اند، مثلاً گفته‌اند یعنی «زیارت چهل مومن» اما مشهور و صحیح این است که مراد روایت، زیارت اربعین اباعبدالله الحسین (ع) است. اربعین حسینی (ع) آغازگر اربعین‌های دیگر است این مرجع تقلید شیعیان با تأکید بر اینکه سنت برگزاری مراسم اربعین پس از عاشورا بنا شده است، گفت: پیش از اربعین حسینی، برای کسانی که شهید شده یا از دنیا رفته بودند اربعین نمی‌گرفتند، چه در زمان رسول‌الله (ص) و چه بعد از ایشان، مثلاً برای پیامبر (ص) یا امیرالمؤمنین (ع) در روایات و تاریخ نقل نشده که اربعین گرفته باشند اما بعد از واقعه کربلا در میان مسلمانان و به خصوص شیعیان، چهل روز احترام نگه‌داشتن متعارف شد و مردم، چهل روز احترام از دنیا رفته را مراعات می‌کنند. البته این سنت تنها در شیعه نیست بلکه در میان مذاهب و ملل دیگر نیز این مطلب متعارف شده است.

"سه نشانه دیگر ایمان؛ «انگشتر بر دست راست نهادن»، «پیشانی را به هنگام سجده بر خاک گذاردن» و «بسم اللَّه الرحمن الرحیم را در نماز بلند گفتن» است"اما در مورد ابا عبدالله الحسین (ع) اربعین اهمیت وی‍‍ژه‌ای دارد به خصوص در عراق که شیعه، سنی و حتی بادیه‌نشین‌ها به زیارت سیدالشهدا (س) می‌روند و بنده خودم دیدم که اهل‌تسنن هم برای این زیارت می‌آیند. «امویان» عمده‌ترین دشمن اسلام و پیامبر اکرم (ص) بودند آیت‌الله ملکوتی در تبیین دلایل اهمیت اربعین حسینی (ع) بیان داشت: باید ببینیم علت اهتمام به زیارت اربعین چیست که حتی از علایم ایمان شمرده شده است. اهل بیت (ع) به شهادت اباعبدالله الحسین (س) در تمام مناسبت‌ها اهتمام خاصی داشتند که این نشأت گرفته از خود قیام حضرت سیدالشهدا (س) است. بعد از رحلت پیامبر اکرم (ص) قضایا و اتفاقات به نحوی پشت سر هم واقع می‌شد تا زمام امور اسلام و مسلمین به دست کسانی افتد که از صدر اسلام با آن مخالف بودند. عمده‌ترین دشمن اسلام و پیامبر اکرم (ص) بنی‌امیه بود.

جنگ‌هایی که در حیات پیامبر اکرم (ص) واقع شد. معمولاً یک طرفش بنی‌امیه قرار داشت و پرچم مخالفت با اسلام در همه جنگ‌ها از بدر و احد و غیره، دست بنی‌امیه بود. بعد از رحلت پیغمبر (ص) همان کسانی که مخالف اسلام و پیامبر بودند، زمام امور مسلمین را به دست گرفتند. در شورایی که خلیفه دوم برای خلافت تشکیل داد قضیه را به نحوی مطرح کردند که حضرت امیر (ع) نمی‌توانست آن شرایط را بپذیرد. چرا که رفتار و کردار امیرالمؤمنین علی (ع) به گونه‌ای بود که در آن مکر و حیله و نیرنگ جایگاهی نداشت و همواره گفتار و عملکرد ایشان واقعیت را نشان می‌داد.

"این زیارت اربعین را بعضی‌ها طور دیگر معنا کرده‌اند، مثلاً گفته‌اند یعنی «زیارت چهل مومن» اما مشهور و صحیح این است که مراد روایت، زیارت اربعین اباعبدالله الحسین (ع) است" مسلمانان در هر زمانی به امام و مبین نیاز دارند آیت‌الله ملکوتی ادامه داد: وقتی «عبدالرحمن بن عوف» شرایط خلافت را مطرح می‌کند، می‌گوید: «به شرط کتاب‌الله و سنت رسول‌الله و سنت شیخین»، درحالی که پیامبر اکرم (ص) در اوخر عمر شریفش بارها به دو مطلب وصیت کرد: یکی «کتاب الله» و دیگری «عترت و اهل بیتش» البته در برخی از روایات «کتاب‌الله» و «سنتی» (سنت رسول‌الله) آمده است که در این باره صحبت می‌کنم. این سنت شیخین، چیزی نبود که علی (ع) آن را قبول کند، زیرا طبق فرمایش پیامبر، در اسلام دو چیز ملاک است و هر چیزی که با آن دو، مخالفت کند اسلام حقیقی نخواهد بود، یکی «قرآن» و دیگری «عترت رسول اکرم» و این دو هیچ گاه از هم جدا نمی‌شوند. اما او که «سنت شیخین» را اضافه کرد، این را از کجا می‌گفت؟ آیا پیامبر چنین فرمود؟ یا وحی آمد؟ و لذا آن شرط را علی (ع) نپذیرفت اما خلیفه سوم آن را قبول کرد. توجه داشته باشید برخی از راویانی که این حدیث متواتر را از پیامبر (ص)، با عبارت «کتاب‌الله» و «سنتی» نقل کرده‌اند، نقل صحیحی نکرده‌اند چرا که تنها «سنت رسول الله» نمی‌تواند مبین و مفسر کتاب‌الله باشد و آن را در هر زمان بیان بکند، بلکه مسلمانان در هر زمانی به امام و مبین نیاز دارند و همچنان که در کتاب خدا «قرآن» تحریفی واقع نشده است در امامان نیز انحراف وجود ندارد و این دوازده نفر از خطا و اشتباه معصوم هستند. ابوسفیان پیشنهاد به دست گرفتن خلافت توسط امویان را مطرح می‌کند این استاد پیشکسوت حوزه با اشاره به دسیسه‌های امویان در به انحراف کشاندن اسلام ناب گفت: در تاریخ آمده بعد از پیشنهاد «عبدالرحمن بن عوف» و قبول کردن عثمان، بنی‌امیه جلسه‌ای خصوصی تشکیل می‌دهند، در آن موقع ابوسفیان نابینا شده بود و چشمان‌اش چیزی را نمی‌دید، وی در آن مجلس خصوصی می‌پرسد: چه کسانی در مجلس حضور دارند؟ آیا از غیر بنی‌امیه کسی اینجا هست یا نه؟ ‌در جواب می‌گویند نه خیر کسی از دیگران نیست.

ابوسفیان می‌گوید این خلافت را در دستتان بگیرید و از دست ندهید. حتی نقل می‌کنند عثمان از این حرف ناراحت شد، به هر حال حقیقت این است که بنی‌امیه می‌خواستند اسلام را به بیراهه بکشانند. امام حسین (ع) مقابل بازگشت دیدگاه جاهلیت پیش از اسلام قیام کرد آیت‌الله ملکوتی با مقایسه دوران حکومت معاویه و فرزندش یزید گفت: در زمان امام حسن مجتبی (ع)، ‌ایشان با قرارداد صلح، معاویه را به شکلی مدیریت کرد که وی نتواند خلاف قوانین اسلام عمل کند بدین ترتیب که حضرت شرط کرد معاویه طبق قرآن، عمل کند و بعد از خود خلیفه‌ای تعیین نکند و همچنین معاویه را با عنوان امیر اسلام، ‌مدیریت کرد تا نتواند کاری علیه اسلام انجام دهد و ایجاد انحراف بکند چرا که اگر خلافی از او ظاهر می‌شد همه می‌گفتند تو چگونه خلیفه مسلمین و رهبر آنان هستی در حالی که خودت کار خلاف انجام می‌دهی؟ یا می‌گفتند مگر شرط نکرده بودی که همواره مطابق «کتاب‌الله» رفتار کنی؟ اما یزید، پایبند این‌ها نبود و می‌خواست جاهلیت قبل از اسلام را علنی بازگرداند و این باعث شد که اباعبدالله الحسین (ع) قیام کرده و در مقابل این فکر، بایستد. زیرا آنها می‌خواستند اهداف قبل از اسلام خود را پیاده کنند و وظیفه حضرت ابا عبدالله (ع) ـ به عنوان امام و حافظ دین و شریعت ـ این بود که در مقابل آنها قیام کرده و زحمات رسول‌‌الله (ص) را حفظ کند. امام حسین (ع) دو راه برای مبارزه در اختیار داشت این مجتهد علوم حوزوی با تأکید بر اینکه دو راه برای حفظ تلاش‌ها و زحمات پیامبر اکرم (ص) وجود داشت، گفت: یکی؛ اینکه امام حسین (ع)، رهبری بنی‌امیه را از دست آنها بگیرد، یعنی با آنها مبارزه کرده و حکومتشان را ساقط کند.

"البته این سنت تنها در شیعه نیست بلکه در میان مذاهب و ملل دیگر نیز این مطلب متعارف شده است"این کار قدرت زیادی می‌خواست، نیرو و ابزار فراوانی را می‌طلبید در حالی که حضرت حسین (ع) چنین نیرو و ابزاری نداشت بلکه ابزار و نیروی انسانی امام، تنها همان ۷۲ نفری بود که در کربلا حاضر شدند. راه دوم این بود که مردم را بیدار کند،‌ همچنان که پیرو راستین وی در عصر حاضر یعنی امام خمینی (ره) الگوی خود را نهضت کربلا قرار داد چرا که نیرو و امکانات لازم برای مبارزه با طاغوت را به طور مستقیم در اختیار نداشت و لذا با حرکت خود، مردم را بیدار کرد و مردم وارد مبارزه شدند و پرواضح است که در مقابل حرکت مردمی، هیچ قدرتی نمی تواند بایستد. اباعبدالله الحسین(ع) می خواست مردم را بیدار کند که از بنی‌امیه و یزید و هر ظالمی، رهبریت نمی‌آید و امثال یزید نمی‌توانند رهبر اسلام و جامعه اسلامی شوند، حضرت می‌خواست مردم آگاه شوند که این حکومت اساس اسلام را هدف گرفته و می خواهد همه زحمات گذشتگان را بر باد دهد. «شهادت» و «اسارت» تنها راهکار برای بیدار کردن مردم بود این استاد برجسته حوزه علمیه با طرح پرسشی مبنی بر چگونگی بیدار کردن مردم دنیاپرست آن زمان توسط امام‌حسین (ع) گفت: واقعیت این بود که تنها‌ترین راه برای بیدار کردن آنان، شهادت و خون بود، یعنی راه بیدار کردن مردم همان بود که امام در کربلا انجام داد، ‌آن هم با وضعی بسیار فجیع،‌ از شهادت کودک شش ماهه گرفته تا اسیری خاندان مطهرش. وقتی ابن‌عباس (ره) به امام عرض می‌کند اهل‌بیت خود را کجا می‌بری؟ و چرا آنان را هم به همراه خود می‌بری؟ ‌امام در جواب می‌فرماید: خداوند خواسته است که آنها اسیر شوند.

این حالات (کیفیت شهادت و مشکلات اسرا) را دیگر مردم نمی‌توانند تحمل کنند که دستگاه حکومت، خانواده پیامبر را به شهادت برساند و زنان و کودکانشان را با وضع فجیعی اسیر کرده و در شهرها بگرداند و واقعیت این است تا این حوادث اتفاق نمی‌افتاد، مردم غفلت زده بیدار نمی‌شدند. لذا اگر اسرا نبودند و تبلیغ و افشاگری آنان نبود کربلا در کربلا می‌ماند و دشمنان اهل‌بیت (ع) با گرداندن اسرا، ریشه خود را خشکاندند و با دست خود علیه خود تبلیغات کرده و مردم را بیدار کردند. (عدو شود سبب خیر اگر خدا خواهد) لذا باید بدانیم اهتمام ائمه ما بر اربعین حسینی (ع) و پاسداشت آن، به این خاطر است که مردم را بیدار کنند تا آنها هدف حضرت امام حسین (ع) را در مبارزه با ظالم و طاغوت استمرار بخشیده و همواره پیرو اسلام حقیقی باشند. در خبرها دیدم که امسال در حدود ۲ میلیون نفر از خود عراق به زیارت اربعین می‌روند و این نشان می‌دهد اربعین حسینی از سال ۶۱ هجری تا به حال ادامه یافته و هر سال زنده‌تر می‌شود. آیا اسرای کربلا در اربعین اول به کربلا بازگشتند؟ آیت‌الله ملکوتی ضمن بیان دیدگاه‌های مختلف در مورد بازگشت کاروان اسرا به کربلا گفت: برخی از علما این مطلب را چنین عنوان می‌کنند که آیا خاندان امام حسین (ع) در اربعین اول، یعنی در چهلم شهدای کربلای سال ۶۱ هجری به کربلا برگشته‌اند یا نه؟ اما حقیقت مطلب این است که بگوییم آیا اهل بیت امام (ع) به کربلا برگشتند یا خیر؟ یعنی زمانی که یزید، خاندان مطهر امام حسین (ع) را از شام آزاد کرد آیا اهل بیت (ع) به صورت مستقیم به مدینه رفتند یا اینکه از شام به کربلا آمده و از کربلا به مدینه رفتند؟ مرحوم محدث نوری قائل است که در سال اول یعنی اربعین اول، اهل بیت به کربلا نرفته‌اند و برای مدعای خود هفت دلیل ذکر کرده است.

"اهل بیت (ع) به شهادت اباعبدالله الحسین (س) در تمام مناسبت‌ها اهتمام خاصی داشتند که این نشأت گرفته از خود قیام حضرت سیدالشهدا (س) است"از کلام ایشان استفاده می‌‌شود که خاندان امام حسین (ع) به کربلا رفته‌اند اما نه در اربعین اول، بلکه بعداً رفته‌اند. مرحوم شهید آیت‌الله قاضی (ره) در کتاب اربعین خود ـ که رد کلام محدث نوری است ـ خواسته بفرماید که اسرا و خاندان مطهر حضرت سید الشهدا (ع) در اربعین اول یعنی همان سال به کربلا برگشته‌اند. اما ظاهرا اهل بیت امام حسین (ع) اصلا به کربلا برنگشته‌اند، چه در همان سال و چه در سال‌های بعد، دلیل مطلب آن است که از خاندان مطهر سید الشهدا (ع) به خصوص امام سجاد (ع) و زینب کبری (س) زیارت‌نامه یا مطلبی در این باره نقل نشده است. می‌دانید که در مورد اربعین، دو زیارت‌نامه وجود دارد. یکی؛ «زیارت اربعین» که مشهور بوده و این زیارت‌نامه را «صفوان» از امام صادق (ع) نقل کرده است، و دوم؛ «زیارت نیمه رجبیه» است اما از حضرت سجاد (ع) یا زینب کبری (س) و دیگران چه در تاریخ و چه در روایات هیچ مطلبی پیرامون زیارت و یا بازگشت به کربلا نقل نشده است، در حالی که از جابر بن عبدالله انصاری، زیارت اربعین نقل شده و اگر اهل بیت سیدالشهداء (ع) مثلاً امام سجاد یا زینب کبری دوباره در کربلا حضور می‌یافتند مطلبی یا زیارتی از آنان نقل می‌شد لکن از کتب مختلف تاریخ استفاده می‌شود که آنها مستقیماً از شام به مدینه رفتند.

ماجرای زیارت «جابر بن عبدالله» چگونه بود؟‌ وی ضمن تشریح ماجرای زیارت «جابر بن عبدالله» گفت: شخصی بنام «عطیّه» نقل کرده که همراه با «جابر بن عبدالله انصاری» برای زیارت قبر امام حسین (ع) حرکت کردیم؛ وقتی به کربلا رسیدیم، جابر وارد فرات شد و غسل (زیارت) کرد؛ آنگاه لنگی بر کمر بست و حوله‏ای بر دوش انداخت و سپس خود را خوشبو نمود و به سمت قبر امام (ع) حرکت کرد. هنگام حرکت ذکر می‏گفت، تا آنکه به قبر نزدیک شدیم، به من گفت: دستم را روی قبر بگذار، هنگامی که دستش را روی قبر گذاشتم، جابر بیهوش بر روی قبر افتاد، من آب به صورت جابر پاشیدم تا به هوش آمد. آنگاه سه بار صدا زد «یا حسین» و ادامه داد: «حَبیبٌ لایُجیبُ حَبیبَهُ»؛ (آیا دوست، پاسخ دوستش را نمی‏دهد؟!) سپس با خودش گفت: «چگونه پاسخت را بدهد، در حالی که میان خون آغشته شده و بین بدن و سرش جدایی افتاده است؟» سپس گفت: «فَأَشْهَدُ أَنَّکَ ابْنُ خَیْرِ النَّبِیِّینَ، وَابْنُ سَیِّدِ الْمُؤْمِنینَ، وَابْنُ حَلیفِ التَّقْوی‏، وَسَلیلُ الْهُدی‏، وَخامِسُ أصْحابِ الْکِساءِ، وَابْنُ سَیِّدِالنُّقَباءِ، وَابْنُ فاطِمَةَ سَیِّدَةِ النِّساءِ، وَمالَکَ لاتَکُونُ هکَذا وَقَدْ غَذَّتْکَ کَفُّ سَیِّدِ الْمُرْسَلینَ، وَرُبِّیتَ فِی حِجْرِ الْمُتَّقینَ، وَرَضَعْتَ مِنْ ثَدْیِ الْإِیمانِ، وَفُطِمْتَ بِالْإِسْلامِ، فَطِبْتَ حَیّاً، وَطِبْتَ مَیِّتاً، غَیْرَ أَنَّ قُلُوبَ الْمُؤْمِنینَ غَیْرُ طَیِّبَةٍ لِفِراقِکَ، وَلا شاکَّةٍ فِی الْخِیَرَةِ لَکَ، فَعَلَیْکَ سَلامُ اللَّهِ وَرِضْوانُهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّکَ مَضَیْتَ عَلی‏ ما مَضی‏ عَلَیْهِ أَخُوکَ یَحْیَی بْنُ زَکَرِیَّا» (گواهی می‏دهم که تو فرزند بهترین پیامبران و فرزند سرور مؤمنان و فرزند هم پیمان تقوا و از سلاله هدایتی. تو پنجمین فرد از اصحاب کسایی، و فرزند بزرگ نقیبان و فرزند فاطمه‏ای که بانوی همه زنان است. چرا چنین نباشد! در حالی که بزرگ پیامبران با دست خویش به تو غذا داد و در دامن پرهیزکاران پرورش یافتی و از پستان ایمان شیر نوشیدی و با اعتقاد به اسلام از شیر باز گرفته شدی؛ تو پاک زیستی و پاک از دنیا رفتی، جز آنکه دل‏های مؤمنان از فراقت آسوده نیست در حالی که شک ندارند جایگاه بلندی برای توست؛ پس سلام و رضوان الهی بر تو باد.

"بعد از رحلت پیامبر اکرم (ص) قضایا و اتفاقات به نحوی پشت سر هم واقع می‌شد تا زمام امور اسلام و مسلمین به دست کسانی افتد که از صدر اسلام با آن مخالف بودند"و گواهی می‏دهم که تو بر همان طریقی رفتی که برادرت یحیی بن زکریا رفت) آنگاه چشمش را به اطراف قبر گردانید و گفت: «أَلسَّلامُ عَلَیْکُمْ أَیُّهَا الْأَرْواحُ الَّتی حَلَّتْ بِفِناءِ الْحُسَیْنِ، وَأَناخَتْ بِرَحْلِهِ، أَشْهَدُ أَنَّکُمْ أَقَمْتُمُ الصَّلاةَ، وَآتَیْتُمُ الزَّکاةَ، وَأَمَرْتُمْ بِالْمَعْرُوفِ، وَنَهَیْتُمْ عَنِ الْمُنْکَرِ، وَجاهَدْتُمُ الْمُلْحِدینَ، وَعَبَدْتُمُ اللَّهَ حَتّی‏ أَتاکُمُ الْیَقینُ» (درود بر شما ای ارواحی که بر آستان حسین فرود آمده، و در کنارش آرام گرفتید؛ گواهی می‏دهم که شما نماز را بر پا داشتید و زکات را ادا کردید، امر به معروف و نهی از منکر نمودید و با ملحدان و بی دینان پیکار کردید و تا هنگام مرگ خدا را عبادت نمودید) آنگاه گفت: «سوگند به خدایی که‏ محمد را به حق برای پیامبری برانگیخت، ما با شما شهیدان در راهی که وارد شده‏اید، شریکیم!» «عطیّه» که این سخن را شنید، با شگفتی پرسید: «چگونه ما شریک (رزم و شهادت) آنها هستیم، با آن که نه فراز و نشیبی را پیمودیم و نه شمشیری زدیم، درحالی که اینان، میان سرها و بدن‌هایشان جدایی افتاد و فرزندانشان یتیم شدند و زنانشان بی‌شوهر؟» جابر پاسخ داد: از حبیبم رسول خدا شنیدم که می‏فرمود: «هرکس گروهی را دوست داشته باشد در قیامت با آنان محشور خواهد شد و هر کس عمل گروهی را دوست داشته باشد، در عمل آنها شریک است». سوگند به خدایی که محمّد را به حق برای رسالت برانگیخت، نیّت و خواسته من و یارانم، بر همان مسیری است که حسین و یارانش پیموده‏اند. همه امامان (ع) به اربعین حسینی (س) اهمیت داده‌اند آیت‌الله ملکوتی در پایان این گفت‌وگو خاطرنشان مکرد: در پایان متذکر می‌شوم که همه امامان (ع) به اربعین حسینی (س) اهمیت داده و به آن اهتمام می‌ورزیدند و حتی آن را از علائم مؤمن شمرده‌اند و لذا شیعیان این سنت پسندیده را تا به حال حفظ کرده‌اند و ان‌شاء‌الله تا زمانی که زنده هستیم این مساله را که احیای قیام و هدف حضرت اباعبدالله (ع) می‌باشد، زنده نگه می‌داریم

منابع خبر