متکی: سیاست خارجی دولت نهم منفعل نبود

سياست خارجي دولت نهم منفعل نبود
خبرگزاری فارس
الف - ۳۰ فروردین ۱۳۹۰

وزیر امور خارجه پیشین در پاسخ به اظهارات دانشجویی که وزارت خارجه در دوران متکی را منفعل خوانده بود، گفت: سیاست خارجی ما در دولت نهم منفعل نبود، بلکه مقتدرانه بود. به گزارش خبرنگار سیاست خارجی خبرگزاری فارس، منوچهر متکی وزیر پیشین امور خارجه بعدازظهر امروز (سه‌شنبه) با حضور در دانشگاه علم و صنعت در خصوص «تشکیل خاورمیانه اسلامی و نقش دیپلماسی ایران» به مدت دو ساعت در جمع دانشجویان این دانشگاه به ایراد سخنرانی پرداخت و در ادامه به سؤالات کتبی و شفاهی آنها پاسخ داد. وی در ابتدا با بیان اینکه آنچه امروز در خاورمیانه عربی و شمال آفریقا جاری است، برون‌داد خشم مقدس و فروخفته‌ای است که طی چندین دهه در ذهن، روح و جان مردم این منطقه قرار گرفته بود و امکان بروز و ظهورش نبود، یادآور شد: اگر چه گاهی به طور پراکنده نماد این اعتراضات را در مصر، اردن، الجزایر، فلسطین اشغالی و برخی دیگر از کشورها می‌دیدیم. متکی ادامه داد: از زمان خروج انگلیس، استعمارگر پیر از منطقه که بنا گذاشتند بزک‌ کرده و در لباسی جدید با طراحی‌های جدید نه با حضور مستقیم به منطقه برگردند و از زمان فروپاشی امپراطوری عثمانی که در مجموعه خاورمیانه از کلیدداری کعبه تا حاکمیت بر سرزمین فلسطین و ... را تحت سیطره داشت، طرحی برای نظم نوینی در این منطقه ژئوپولتیک، ژئواستراتژیک و ژئواکونومیک، صورت پذیرفت.

"وزیر امور خارجه پیشین در پاسخ به اظهارات دانشجویی که وزارت خارجه در دوران متکی را منفعل خوانده بود، گفت: سیاست خارجی ما در دولت نهم منفعل نبود، بلکه مقتدرانه بود"در این طراحی جدید، خاورمیانه باید از خود تهی و از آنچه که آنها طراحی می‌کردند، پر می‌شد. وزیر پیشین امور خارجه، خاورمیانه را خاستگاه همه ادیان الهی خواند و گفت: عمده‌ترین تحولات جهانی در این منطقه ساماندهی شد و از سوی دیگر خاورمیانه در مسیر بزرگترین آبراه‌ها و رفت‌ و آمدها بین شرق و غرب بود. علاوه بر این خاورمیانه سرشار از منابع عظیم نفتی، انرژی و معدنی بود و امروز اولین و دومین ذخایر بزرگ نفت و گاز در این منطقه است. وی به طراحی دیگر انگلیسی‌ها و غرب برای خاورمیانه اشاره کرد و افزود: بعد از جنگ جهانی آنها تلاش کردند بر دل خاورمیانه مسلمان، نظام جدیدی را تحمیل کنند که اهداف خاصی را در جهت منافع بنیان‌گذارانش که غرب، انگلیس و آمریکا بودند، دنبال کنند. متکی افزود: این خاورمیانه جدید باید نسبت به مبانی اعتقادی خود، رویگردان و از اسلام تهی شود.

جایگزین امپراطوری مدعی گسترش اسلام در جهان یعنی امپراطوری عثمانی، حکومت لائیک شود که خطابه‌های بنیان‌گذارانش به مردم ترکیه، پرهیز دادن آنها از هرگونه نماد محتوایی و حتی شکلی برگرفته و الهام شده از اسلام بود. وی با یادآوری این نکته که تهی شدن خاورمیانه از اسلام منحصر در تلاش‌هایی که در ترکیه صورت گرفت، نبود، خاطرنشان کرد: وقتی بن علی در تونس بر سر کار آمد همه دستورالعمل‌هایی که برای استقرار نظام لائیک ضروری است باید مو به مو اجرا می‌کرد. تونس اولین کشور عربی بود که در آن حضور زنان با حجاب اسلامی در بخش‌های مختلف کشور ممنوع شد. وزیر پیشین امور خارجه ادامه داد: زدودن اسلام در صحنه اجتماعی خاورمیانه، آرام آرام بسان عقده‌ای در دل مردمان این دیار که با اسلام متولد و در بستر نگاه اسلامی زندگی و براساس سنت اسلامی دار فانی را وداع می‌گفتند، ایجاد شد و این سرکوب و تحقیرشدگی برای مردم خاورمیانه بسیار عذاب‌آور بود. * روز به روز حکمرانانشان را کوتوله‌تر می‌دیدند وی با اشاره به تحمیل رژیم صهیونیستی به منطقه خاطرنشان کرد: تحمیل این رژیم که در آغاز تشکیلش بر اساس پروتکل‌های یهود و نقشه‌های آشکار شده از نحله‌‌های صهیونیسم، نیل تا فرات را هدف‌گذاری کرده بود، درد دیگری بر گرده، ذهن و فکر مردم منطقه بود.

"را تحت سیطره داشت، طرحی برای نظم نوینی در این منطقه ژئوپولتیک، ژئواستراتژیک و ژئواکونومیک، صورت پذیرفت"متکی اضافه کرد: زمانی که فوران اولین چاه‌های نفت و انتقال نخستین محموله‌های نفت از منطقه شکل گرفت، مردم مشاهده کردند که هر چه جلوتر می‌روند، سهم‌شان از درآمدهای حاصل از نفت کمتر می‌شود. در حوزه سیاسی نیز روز به روز حکمرانان خود را کوتوله‌تر، فرمانبردارتر و تسلیم‌تر در برابر اراده‌هایی می‌دیدند که دیگران دیکته می‌کردند. وزیر پیشین امور خارجه خاطرنشان کرد: این سرنوشت تحمیلی می‌توانست با خشم‌ها و فریادهایی به چالش کشیده شود، اما دادن مجوز کامل به حکمرانان برای سرکوب هر صدایی و پاسخ خشن به هر حرکت مسالمت‌‌آمیزی، در طول این ده‌ها سال، مردم را از حرکت جدی که می‌بایست داشته باشند، باز می‌داشت. اگرچه در مصر، سودان، الجزایر، عربستان و یمن به صورت پراکنده صدای اعتراضات شنیده می‌شد. وی با بیان اینکه برون‌داد این خشم فرو خفته در تحولات اخیر بر دو پایه جدی استوار است، یکی را آگاهی مردم و دیگری را لبریز شدن کاسه صبرشان عنوان کرد و گفت: آنچه بسترساز افزایش آگاهی‌ها و به سر آمدن کاسه صبر لبریز شده بود، انقلاب اسلامی ایران بود.

متکی با طرح این سؤال که چگونه انقلاب اسلامی تأثیرگذار شد؟ پاسخ داد: در طول این ۳۰ سال مردم منطقه مشاهده می‌کردند که حکومت‌هایشان روز به روز وابسته‌تر و سیاست‌هایشان روز به روز فرومایه‌تر و علیه منافع ملت‌ها شکل می‌گرفت. می‌دیدند نظامی با نشاط و مردمی مقاوم دست در پنجه قدرتمندانی انداخته‌اند که آنها ده‌ها سال است زیر ستم ستورانشان به تسلیم وا داشته شده‌‌اند. آنها شاهد حضور فعال مردم ایران در تعیین سرنوشتشان و فروپاشی نظام تا دندان وابسته به قدرت‌های خارجی و بنیانگذاری نظامی جدید بر محور استقلال بودند. وی افزود: آنها می‌دیدند که مردم ایران در ۳ دهه گذشته خودشان دولت‌هایشان را تشکیل می‌دهند و مسئولانشان از گرایش‌های متفاوت سیاسی پا به عرصه وجود گذاشته‌اند و حکمرانی کشور را به دست گرفته‌اند و این مردم هستند که انتخاب می‌کنند و امام و رهبری این مردم به آنها می‌گوید که میزان رای آنها (مردم)‌ است. این شرایط را با کشورشان مقایسه می‌کردند که ابتدایی‌ترین نهادها در کشورشان وجود ندارد و یک نفر ۳۵ تا ۴۰ سال به عنوان یک رئیس جمهور بر کشورشان حکومت می‌کند و در رای‌گیری‌ها بالای ۹۰ درصد آراء را به خود اختصاص می‌دهد.

"در این طراحی جدید، خاورمیانه باید از خود تهی و از آنچه که آنها طراحی می‌کردند، پر می‌شد"* نقش انقلاب اسلامی در آگاهی بخشی به ملت‌های منطقه وزیر پیشین امور خارجه با بیان اینکه انقلاب اسلامی ایران در آگاهی بخشی به ملت‌های منطقه نقش بسزایی داشت، افزود: اینکه گفته شود انقلاب اسلامی الهام‌بخش قیام‌های اخیر بوده، حرفی به دور از واقعیت نیست. وی ادامه داد: مردم این کشورها در نتیجه این قیام‌ها متوجه شدند که چه قدرتی دارند و چگونه می‌توانند تحول ایجاد کنند. متکی با طرح این پرسش که این قیام‌ها چگونه طراحی شد و نقش غرب و مشخصاً آمریکا در آنها چیست؟ اظهار داشت: باید پدیده را بررسی کنیم. جنس پدیده از موضوعات و پدیده‌هایی نیست که آمریکایی‌ها دنبالش باشند. این پدیده در آغاز شکلی بسیط داشت و الان کاملا پیچیده است.

در آغاز شعارهای ابتدایی و الان شعارهای جدی و مبنایی مطرح می‌شود. امروز بن، استخوان و اسکلت‌بندی این حرکت‌ها رنگ، بو و نماد اسلامی دارد. در آغاز اگر ۱۰۰ نفر دور هم جمع می‌شدند و نماز جماعت می‌خواندند، امروز صف صد هزار نفری نماز تشکیل می‌شود. وی اضافه کرد: در حرکت‌های روبنایی و اصلاحاتی، از حقوق بشر و آزادی سخن می‌گویند اما در شعارهای منطقه‌ از بحرین تا یمن، از یمن تا مصر و از تونس تا عربستان عنوان می‌شود که "الشعب یرید اسقاط النظام "، مردم خواستار تغییرات بنیادین هستند و می‌خواهند زیرساخت‌ها و سیستم حکومتی و نظام تغییر یابد. متکی به سطح مطالبات در این قیام‌ها اشاره کرد و گفت: مردم در ۳ سطح ملی، منطقه‌ای و جهانی مطالبات خود را تعریف می‌کنند.

"علاوه بر این خاورمیانه سرشار از منابع عظیم نفتی، انرژی و معدنی بود و امروز اولین و دومین ذخایر بزرگ نفت و گاز در این منطقه است"در سطح ملی به سازوکارهای حکومتی و بی‌نقشی و کم‌نقشی خود در تعیین سرنوشتشان و همچنین مناسبات حکومت با مردم معترض‌اند. در سطح منطقه‌ای نسبت به سازوکار تحمیلی که در طول ۶ دهه گذشته برای حکومت‌های آنها به وجود آمد، اعتراض دارند. وزیر پیشین امور خارجه با بیان اینکه در سطح منطقه کشورهای عربی یکی بعد از دیگری به جز معدودی از آنها (الجزایر، سودان، سوریه و لبنان) تعاملات پشت پرده را با رژیم صهیونیستی آغاز و به کمپ ‌دیوید و پروژه سازش پیوستند، اظهار داشت: بخشی از این قیام‌ها اعتراض به مناسبات ناعادلانه‌ای است که این حکومت‌ها در تعامل با رژیم صهیونیستی دنبال می‌کردند. متکی به طرح ابتکار عربی در مورد فلسطین اشاره کرد که شامل بازگشت آوارگان فلسطینی، پایتختی قدس شریف برای کشور فلسطین و پذیرش مرزهای ۱۹۶۷ بود و پرسید: چقدر آواره برگشتند؟ چقدر از قدس را در اختیار فلسطین قرار دادند؟ غرب که در دست صهیونیست‌ها بود و در شرق بیت‌المقدس هم شهرک‌سازی‌ها ادامه دارد. وی درباره سطح مطالبات جهانی این قیام‌ها نیز خاطرنشان کرد: مشخصاً هدف‌گذاری مردم این است که باید در تعاملات‌مان با غرب، آمریکا و اروپا تحول و فضای جدید به وجود آید و مناسبات گذشته تغییر یافته و متحول شود.

وزیر پیشین امور خارجه متضرر این قیام‌ها را حکومت‌های دیکتاتوری، رژیم صهیونیستی و آمریکا و غرب عنوان کرد و افزود: متضرر این قیام‌ها حکومت‌های دیکتاتوری هستند که علی‌رغم این زنگ بیدارباش قوی، حاضر نیستند تسلیم واقعیات شده و با مردمشان تعامل کنند. متکی ادامه داد: متضرر دیگر رژیم صهیونیستی است که از ضجه‌هایش می‌توانید بشنوید که همراه و متحدی چون مبارک را از دست داده و متضرر سوم آمریکا و غرب هستند که در این بحبوحه در گیجی و منگی خاصی به سر می‌برند، نه حاضرند با این تحولات درست تعامل کنند و نه تصمیم قاطع مشخصی بگیرند. به گزارش خبرنگار سیاست خارجی خبرگزاری فارس، منوچهر متکی وزیر پیشین امور خارجه در ادامه حضورش در دانشگاه علم و صنعت پس از تشریح تحولات منطقه، به سؤالات کتبی و شفاهی دانشجویان پاسخ داد. وی در پاسخ به این سؤال که اگر در مصر جانشینی برای مبارک بر سر کار آید و گرایش اسلامی نداشته باشد، می‌توان گفت که قیام مردم مصر گرایش اسلامی دارد؟ اظهار داشت: ظاهر این قصه این است که حادثه ساده‌ای در تونس رخ داد و کسی خودش را آتش زد و این به طوفانی تبدیل شد. این حوادث دفعتاً واقع نشد، این حاصل ده‌ها سال مشاهده نحوه‌ای از حکمرانی است که مردم نمی‌پسندیدند.

"متکی افزود: این خاورمیانه جدید باید نسبت به مبانی اعتقادی خود، رویگردان و از اسلام تهی شود"متکی با بیان اینکه زیباترین تعبیر را رهبری داشتند که عنوان کردند مردم احساس تحقیرشدگی کرد‌ه‌اند، خاطرنشان کرد: ۲۶ سالم بود که انقلاب شد. ما این احساس تحقیرشدگی را قبل از انقلاب حس می‌کردیم. وقتی سفیر انگلیس و آمریکا به شاه دستور می‌دادند که چه کار کند. وزیر امور خارجه سابق با یادآوری این نکته که حوادث اخیر یک دفعه به وجود نیامده است، گفت: آیا از آغاز حرکت دنبال این هستند که تشکیل حکومت اسلامی بدهند؟ هنوز هم مطالبات به طور روشن خود را نشان نداده و وقتی شعارها را کنار هم قرار می‌دهیم و به بافت جمعیتی ‌برخی کشورها توجه می‌کنیم، غلبه شعارهای اسلامی را در تعریف مطالبات، و خواسته‌ها می‌توانید متوجه شویم. وی با ذکر این نکته که تقریباً منسجم‌ترین حرکت را انقلابیون و جوانان مصری از خودشان نشان دادند، اضافه کرد: مذاکراتی با شورای فرماندهی داشتند و درسی به اخوان‌المسلمین دادند.

اخوانی‌ها که در ابتدا محافظه‌کار بودند وقتی نهیب جوانان را دیدند از مواضع خود عقب‌نشینی کردند. وی گفت: الان همه می‌گویند حکومت اسلامی. ولی نگاه اسلامی منافاتی با نگاه دموکراسی خواهی و آزادی‌خواهی غیر مسلمانان این کشورها ندارد. باید ببینیم کسانی که فردا در مصر بر سر کار می‌آیند چه کسانی هستند. متکی افزود: چهره‌های غرب‌گرایی که در حال حاضر مطرح هستند، اگر بر سر کار بیایند، دنبال رفرم‌‌های ظاهری هستند و فتیله برخی آزادی‌ها و حقوق مردم را بالا می‌آورند، ولی سمت و سوی حکمرانی آنها سمت و سوی گذشته است.

"تونس اولین کشور عربی بود که در آن حضور زنان با حجاب اسلامی در بخش‌های مختلف کشور ممنوع شد"وزیر خارجه سابق اضافه کرد: به نظر می‌رسد مردم مصر روز به روز آگاه‌تر می‌شوند. متکی ادامه داد: باید تحولات را تعقیب کنیم، شاید قدری جلوتر بتوانیم پیرامون ریز ماهیت آن صحبت کنیم. * آمریکا با کدام حکومت شورای همکاری خلیج فارس مشکل داشت؟ وی با بیان اینکه آیا آغاز این روند را دیگران طراحی کردند؟ پاسخ داد: خیر؛ چون هیچکس پیش‌بینی نکرده بود. روال غرب این است که در موضوعاتی که می‌خواهد در جاهایی جا بیندازد، کارهایی توسط مراکز مطالعاتی انجام دهد، اما این روند توسط آنها انجام نشد، چرا که مشکلی با این حکومت‌ها نداشتند. وزیر پیشین امور خارجه پرسید: آمریکا با کدام حکومت شورای همکاری خلیج فارس مشکل داشت؟ آمریکا با کدام حکومت غیر از سوریه و سودان که محور قیام‌ها هستند، مشکل داشت؟ چه مشکل جدی با مصر و یمن داشت؟ وی افزود: این قیام‌ها کار آمریکایی‌ها و غرب نیست.

چون در آغاز این تحولات مواضع متضاد و برخوردهای با استاندارد دوگانه نسبت به این تحولات از سوی آمریکا و اروپا دیده می‌شد. زمانی آمریکایی‌ها موج مردمی را دیدند، گفتند بهتر است مبارک برود ولی سعودی‌ها، اردنی‌ها و اسرائیلی‌ها به آمریکا پیغام دادند که مبارک باید بماند و در نتیجه اوباما حرف خودش را پس گرفت و نماینده ویژه‌اش که به مصر رفته بود اعلام کرد که مبارک باید بماند تا اصلاحات را انجام دهد. وی این موارد را شواهدی خواند که غرب در ایجاد این تحولات نقش نداشته و گفت: البته غرب در ادامه تلاش کرد این قیام‌ها را مدیریت کند. یکی از دانشجویان از متکی پرسید این قیام‌ها بیداری اسلامی است یا انسانی؟ که وی پاسخ داد: وقتی عنوان می‌کنیم بیداری اسلامی قاعدتاً بیداری انسانی نیز در آن وجود دارد. گفتن بیداری اسلامی و انسانی منافاتی با یکدیگر ندارد.

"متکی اضافه کرد: زمانی که فوران اولین چاه‌های نفت و انتقال نخستین محموله‌های نفت از منطقه شکل گرفت، مردم مشاهده کردند که هر چه جلوتر می‌روند، سهم‌شان از درآمدهای حاصل از نفت کمتر می‌شود"آنچه در صحنه عمل است، بیداری اسلامی در آن موج می‌زند که قطعا در متن خود بیداری انسانی را نیز دارد. وی اضافه کرد: ‌ما در دوران دانشجویی در خارج از کشور و همزمان با انقلاب اسلامی ۵۷ ساعت با قطار از جنوب هند به دهلی می‌رفتیم برای ۲ ساعت تظاهرات و ۵۷ ساعت را در قطار می‌گذراندیم تا به شهرمان باز گردیم و می‌گفتیم که ملت ایران انقلاب می‌کند و ما باید پیام ملت ایران را به مردم هند منتقل کنیم. * چه کسی به مقاومت کمک و از مواضع آن حمایت کرد؟ دانشجویی نیز با بیان اینکه ما دائم از عدالت علی حرف می‌زنیم گفت آیا انصاف است که چون سوریه همپیمان ماست ما کشتار مردم در این کشور را مهم ندانیم؟ که متکی پاسخ داد: این توجه ظریف و دقیقی است. من به ۳ سطح مطالبات در قیام‌ها اشاره کردم، سطح ملی، منطقه‌ای و جهانی. مردم در سطح ملی به مناسبات داخلی کشورشان اعتراض دارند و اگر مسئولان به این اعتراضات توجه نکنند با خشم مردم مواجه می‌شوند.

وی افزود: در این سطح معتقدم که همه کشورهایی که مردمشان مطالباتی را در سطح ملی به لحاظ آزادی و درخواست‌هایشان بیان می‌کنند، باید به این مطالبات پاسخ دهند و سوریه نیز از این قاعده مستثنی نیست. وزیر پیشین امور خارجه با بیان اینکه در سطح منطقه‌ای و جهانی مردم در این قیام‌ها عنوان می‌کنند که ما نسبت به تعاملات و روابط با رژیم صهیونیستی معترضیم، اظهار داشت: سوریه در خط اول کشورهایی است که برخلاف بسیاری از کشورهای منطقه حاضر نشد تعامل با اسرائیل را دنبال و مذاکره مستقیم با آن داشته باشد. مواضع ضد صهیونیستی سوریه از زمان حافظ اسد و در دوران بشار اسد، برای همگان آشکار است. وی با اشاره به مقاومت لبنان، پرسید: چه کسی به مقاومت کمک و از مواضع آن حمایت کرد؟ ۱۶ گروه فلسطینی در هیچ جای جهان عرب مأوا و دفتر و تشکیلاتی ندارند، ولی پایگاهشان در سوریه است. * ایران صمیمانه‌ترین دیپلماسی را در منطقه داشت متکی با بیان اینکه من در اینجا از جایگاه نظام صحبت نمی‌کنم، خاطرنشان کرد: به عنوان نظر شخصی معتقدم در حوزه ملی باید به سوریه این توصیه را داشته باشیم که در تعاملات با مردم در سطح ملی مشکلات را حل و مدیریت کند.

"در حوزه سیاسی نیز روز به روز حکمرانان خود را کوتوله‌تر، فرمانبردارتر و تسلیم‌تر در برابر اراده‌هایی می‌دیدند که دیگران دیکته می‌کردند"ما در سطح منطقه‌ای و جهانی از مواضع سوریه حمایت می‌کنیم. وزیر پیشین امور خارجه با بیان اینکه آمریکا و رژیم صهیونیستی از ناآرامی‌ها در سوریه ابراز خوشحالی کردند، پرسید: آیا در بحرین نیز چنین کردند؟ در اخبار مطرح شده بود که سعد حریری و جریان ۱۴ مارس امکانات و تسلیحات فراوانی را برای برخی از مخالفان در سوریه فرستاده و این در حالی است که آمریکا و غرب هنوز در این زمینه موضع‌گیری نکردند. آیا در بحرین می‌توانند جایی را پیدا کنند که ایرانی‌ها سلاح فرستاده باشند؟ وی با اشاره به بیانیه صادره از سوی شورای همکاری خلیج فارس که ایران را تهدید در منطقه خوانده، خطاب به حاکمان این کشورها گفت: جمهوری اسلامی ایران صمیمانه‌ترین دیپلماسی را در منطقه با شما داشته است. * روابط ایران و لیبی ترکیبی از مؤلفه‌های مختلف وزیر پیشین امور خارجه در پاسخ به سؤال دانشجویی در خصوص برقراری رابطه با لیبی و وضعیت امام موسی صدر خاطرنشان کرد: در قصه لیبی و روابط بین کشورها معمولا مؤلفه‌های مختلف گاه منفی و گاه مثبت روابط دو کشور را تشکیل می‌دهند. اگر مؤلفه‌های منفی قوی‌تر باشد روابط دو کشور سرد است و یا به قطع روابط منجر می‌شود ولی اگر مؤلفه‌های مثبت صمیمی‌تر باشد، می‌گویند روابط دو کشور گرم است.

متکی ادامه داد: روابط ما و لیبی ترکیبی از مؤلفه‌های مختلف است که یکی از آنها بحث امام موسی صدر می‌باشد، دیگری مواضع و برخوردهای لیبی در خصوص مسائل و موضوعات مختلف جهانی و مولفه دیگر تعاملات جهان عرب در رابطه با جنگ ۸ ساله عراق علیه ایران. وی با طرح این پرسش که برخورد امام در روابط با لیبی با مورد توجه قرار دادن موضوع امام موسی صدر چگونه بوده است؟ خاطرنشان کرد: ما و لیبی در دوران امام، مراوده داشتیم و سفارتخانه‌هایمان دایر بود. سعد مجبر که سفیر لیبی در تهران است ۳۰ سال پیش سفیر این کشور در ایران بود. ما مراودات نظامی داشتیم و به میزانی که ظرفیت وجود داشت، مراودات اقتصادی نیز داشتیم. در دوران امام با لیبی روابط سیاسی، اقتصادی، نظامی و بین‌المللی داشتیم.

"اگرچه در مصر، سودان، الجزایر، عربستان و یمن به صورت پراکنده صدای اعتراضات شنیده می‌شد"وی اضافه کرد: در سال ۱۳۶۰ به همراه شهید شاهچراغی به چند کشور و از جمله لبنان سفر کردم. در آنجا با مرحوم شیخ محمد مهدی شمس الدین نایب رئیس مجلس شیعیان لبنان ملاقاتی داشتیم و افرادی نیز از جنوب لبنان آمده بودند. شمس الدین خطاب به آنها گفت اینها از جبل عامر آمده‌اند و دوستان قذافی هستند. من به وی گفتم «قف»، در ایران انقلابی شد که هسته اصلی انقلاب، نگاه و خط امام است و جریان‌های سیاسی و افراد و چهر‌ه‌ها به میزانی که با این هسته همگرایی دارند در متن انقلاب می‌مانند. اگر نباشند کنده و جدا می‌شوند.

در سیاست بین‌الملل امام نیز همینطور است. حافظ اسد، قذافی، یاسر عرفات و هر کس دیگری اگر در مواضع بین‌المللی امام همراهی‌ها را نشان دهد، می‌تواند در زمره و کنار شعارهای امام بماند، اما به محض آنکه از آن فاصله بگیرد، جدا می‌شود. وی افزود: در دوره هشت ساله قبل از دولت نهم، گفتند روابط را با لیبی به سطح پایین‌تری می‌رسانیم و ... اتفاقاً در این سال‌ها، لیبی در دامان غرب و آمریکا می‌غلتید. در سفر یک سال پیشی که به لیبی داشتم موضوعات مختلفی از جمله امام موسی صدر را دنبال کردم.

"می‌دیدند نظامی با نشاط و مردمی مقاوم دست در پنجه قدرتمندانی انداخته‌اند که آنها ده‌ها سال است زیر ستم ستورانشان به تسلیم وا داشته شده‌‌اند"اگر با لیبی مراوداتی داشتیم، به این معنا نبود که از مقوله امام موسی صدر جدا و منفک شده‌ایم. همان دانشجو با بیان اینکه عربستان جانشین اسرائیل و آمریکا در منطقه است، از متکی پرسید چرا واکنش جدی نسبت به عربستان صورت نگرفت؟ و به نظر می‌رسد مصلحت گرایی مسئولان ما جای حق گرایی که در زمان امام بود را گرفته است، که وزیر خارجه سابق در این باره گفت: زمانی که عربستان به یمن حمله کرد، هم در قبال رئیس جمهور یمن و ضرورت توجه به مطالبات مردم و هم پرهیز دادن عربستان از دخالت در امور داخلی یمن، موضع‌گیری سیاسی داشتیم. وی با اشاره به فرمایشات مقام معظم رهبری در مشهد، اظهار داشت: دستگاه دیپلماسی ما باید در پیروی از سیاست درستی که مقام معظم رهبری در قبال جنایات دولت بحرین و اقدامات عربستان داشتند، موضع‌گیری کند و وزارت خارجه سعی کرده این حرکات را انجام و در نفی این سرکوب‌ها و ضرورت خروج عربستان از بحرین، اتخاذ موضع کند. یکی از دانشجویان پرسید آیا ایران به طور مستقیم و فعال در شکل‌گیری قیام‌های منطقه دخالت داشته است؟ که وزیر خارجه سابق پاسخ داد: شما باید از مسئولان دعوت و این سؤال را از آنها بپرسید. پاسخ من موضع رسمی نظام نیست، بلکه تحلیل شخصی من است.

اینکه آیا ایران در شکل‌گیری و پیدایش تحولات نقش داشته و مراد شما نقش الهام‌بخشی انقلاب و امام نیست و اینکه آیا ایران در این کشورها حضور و ارتباطاتی داشته، من نمی‌توانم چنین چیزی را تأیید کنم. حادثه عظیمی در منطقه رخ داده که به اعتقاد من به صورت موجی ایجاد شده است. یک حزب در این کشورها نبوده که بگوید من این کار را کرده‌ام. هیچکس پیش‌بینی نکرده بود که این تحولات در این کشورها رخ می‌دهد. وی ادامه داد:‌ آمریکایی‌ها در آغاز این سروصداها برای اینکه این تحولات منتسب به ایران و ملهم از انقلاب تبلیغ نشود، گفتند که ربطی به ایران ندارد و حتی مولن در بحرین گفت که ردی از حضور ایران در تحولات ندیده‌ایم.

"آنها شاهد حضور فعال مردم ایران در تعیین سرنوشتشان و فروپاشی نظام تا دندان وابسته به قدرت‌های خارجی و بنیانگذاری نظامی جدید بر محور استقلال بودند"زمانی که جلوتر رفت و شاهد فراگیری و عمق قیام‌ها بودند گفتند که ایرانی‌ها از قیام‌ها بهره‌برداری می‌کنند و الان هم از دخالت ایران سخن به میان می‌آورند. متکی با اشاره به نشست اخیر شورای همکاری خلیج فارس که در این نشست عنوان شده تا زمانی که تهدید ایران وجود دارد سپر جزیره باید در بحرین حضور داشته باشد و با بیان اینکه اینها به دنبال القای این معنا هستند که ایران دخالت مکانیکی و عملیاتی می‌کند و می‌گویند که ایران با رهبران لیبی، یمن و بحرین در تماس است، گفت: اینها اظهاراتی دروغ بیش نیست. رهبران این کشورها خودشان به آگاهی رسیده‌اند. وی اضافه کرد:‌باید مواضع ما روشن و شفاف بیان و مواضع دوگانه غرب به نقد کشیده شود. در این زمینه می‌توان رساله‌هایی را در خصوص نحوه تعامل غرب با این بحران و برخوردهای دوگانه و متناقض آن به رشته تحریر درآورد.

وزیر پیشین امور خارجه ادامه داد: دخالت عملیاتی ایران نه به مصلحت است و نه گمان می‌کنم که دولت ایران این را در برنامه خود دارد ولی ما حمایت معنوی می‌کنیم. جنایات را محکوم و در جاهایی که امکان‌پذیر است کمک‌های انسان‌دوستانه می‌فرستیم. دانشجویان و NGO‌ها می‌توانند کشتی اعزام کرده و به آسیب‌دیدگان بحرین کمک کنند، حتی اگر راه ندهند. * سیاست خارجی در دولت نهم منفعل نبود یکی از دانشجویان عنوان کرد که وزارت خارجه در دوران منوچهر متکی منفعل و فامیل‌گرایی در این وزارتخانه حاکم بوده است، که متکی در این باره گفت: به نظرتان احترام می‌گذارم و عنوان می‌کنم که فرمایش شما درست نیست. سیاست خارجی ما در دولت نهم منفعل نبود، بلکه مقتدرانه بود.

"وی ادامه داد: مردم این کشورها در نتیجه این قیام‌ها متوجه شدند که چه قدرتی دارند و چگونه می‌توانند تحول ایجاد کنند"سیاست جدا شده از رعب بود و ما در تعامل با غرب مرعوب نشدیم، ضمن اینکه منطق قابل دفاع خود را مطرح کردیم. از نهیب آنها نهراسیدیم و به همین دلیل سیاست هسته‌ای را به پیش بردیم و الهام‌بخشی انقلاب را بیشتر کردیم. وی با بیان اینکه ده‌ها نمونه مثال می‌توانم در این زمینه عنوان کنم که در حال حاضر مجال آن نیست، اظهار داشت: سیاست خارجی در مقطعی که من وزیر امور خارجه بودم منفعلانه نبود. این ایراد وارد است که ما نتوانستیم حوادث شمال آفریقا و خاورمیانه عربی را پیش‌بینی کنیم. البته هیچ کس دیگر هم نه مراکز و مؤسسات پژوهشی غرب، نه وزارت خارجه ایران و نه هیچ وزارت خارجه دیگری در دنیا آن را پیش‌بینی نکرده بود.

متکی خاطرنشان کرد: جنس، شکل و شروع تحولات و زبانه کشیدن این آتش به گونه‌ای بود که کسی نتوانست آن را پیش‌بینی کند. وی در واکنش به بخش دیگر سؤال این دانشجو که از واژه سرکوب در خصوص مسائل داخلی ایران استفاده کرده بود، گفت: احتمالا شما به تحولات بعد از انتخابات ۱۳۸۸ اشاره کردید. تصور می‌کنم پردازش این موضوع و تحولات نیازمند زمان بیشتری است. ما وقتی در مصدر سیاسی و در جایگاه لیدری یک جریان سیاسی در جامعه قرار می‌گیریم و شخصیت کاریزماتیک پیدا می‌کنیم، باید توجه داشته باشیم که به آرا و نظرات مردم چوب حراج نزنیم. متکی با بیان اینکه مردم ایران در ۳۰ سال گذشته نشان دادند که از گرایشات مختلف استقبال کردند، گفت: من قطعا ۱۳ میلیون رای را که در یک مصاف پر نشاط انتخاباتی در کشور به دست آمد، متلاشی نمی‌کردم.

"متکی با طرح این پرسش که این قیام‌ها چگونه طراحی شد و نقش غرب و مشخصاً آمریکا در آنها چیست؟ اظهار داشت: باید پدیده را بررسی کنیم"وی با تأکید بر اینکه من به عنوان وزیر خارجه سابق پاسخ نمی‌دهم، اظهار داشت: باید همگان را به قانون دعوت کنیم و در قالب این قانونگرایی ما توانستیم این همه تنوع در حکمرانی، مدیریت و تعاملات را ایجاد کنیم. وزیر پیشین امور خارجه با اشاره به دولت‌های بعد از جنگ که هر کدام دیدگاهی متفاوت از یکدیگر داشتند، پرسید: آیا این زیبا نیست؟ به مردم نباید ظلم کنیم. من نمی‌خواهم وارد یک برخورد و اشتباه صورت گرفته احتمالی شوم. * پاسخ متکی به شبهه‌ای بعد از پنج سال متکی درباره فامیل‌گرایی در این وزارتخانه نیز اظهار داشت: یک حرفی را از روز نخست ورود من به وزارت خارجه مطرح کردند که متکی فامیل‌گرا است. من در دوران مسئولیتم به این سؤال پاسخ ندادم، ولی الان بعد از ۵ سال به این شائبه پاسخ می‌دهم.

الان نه در آن مسئولیت هستم و نه هیچ مسئولیت اداری دیگری دارم. متکی گفت: در بحث تعامل با زنان شامل همکاران زن در وزارت خارجه، همسران دیپلمات‌های ایرانی، همسران دیپلمات‌های خارجی مقیم ایران به اضافه سازمان زنان و بخش زنان و خانواده در داخل کشور، در دوران بنده طراحی نوینی صورت گرفت، چرا که قبل از آن در این بخش وقفه و خلاء وجود داشت. وی افزود: ما در حوزه زنان تعریف کردیم که این ۴ حوزه کاری (همکاران زن وزارت خارجه، همسران دیپلمات‌های ایرانی، همسران دیپلمات‌های خارجی مقیم و بخش زنان و خانواده) وزارت خارجه فعال شوند و برای این‌ها همسرم که ۲۰ سال با من در وزارت خارجه و ۹ سال در خارج از کشور بود و دکترا دارد و فرزند شهید است و در مسائل انقلاب بوده و البته در جای دیگری مشغول به خدمت بوده ، ضمن اینکه به صورت عملی در وزارت خارجه درگیر مسائل مربوط به زنان و مرتبط با کنفدراسیون‌های زنان در خارج بود، را به وزارت خارجه مأمور کردم تا کار زنان را ساماندهی کند. متکی ادامه داد: این تنها مورد فامیلی بود که برخی در نطق‌ها، مصاحبه‌ها و سایت‌های خارج از کشورشان گفتند که متکی فامیل‌باز است. من هیچ انگیزه‌ای جز فعال کردن این حوزه نداشتم.

"در آغاز اگر ۱۰۰ نفر دور هم جمع می‌شدند و نماز جماعت می‌خواندند، امروز صف صد هزار نفری نماز تشکیل می‌شود"یکی از دانشجویان از متکی پرسید که آیا منظور شما از خاورمیانه اسلامی ایجاد حکومت شیعی اسلامی در کشورهای منطقه است؟ که وی پاسخ داد: آنچه انتظار داریم در خاورمیانه محقق شود تشکیل حکومت‌هایی برآمده از مردم است همانطور که ما در ۱۲ فروردین نوع حکومت خود را مشخص کردیم. نمی‌توانم پیش‌بینی کنم که نوع حکومت‌ها چه خواهد بود ولی روند مطالبات اسلامی را درک می‌کنم. نمی‌توان الان پیش‌بینی کرد و به آن پاسخ داد. * قذافی و عبدالله صالح به جنایتکاران جنگی بدل شده‌اند متکی در خصوص انتقاد یکی از دانشجویان به عملکرد دستگاه دیپلماسی در قبال تحولات منطقه، گفت: حدود ۱۰ روز از شروع این تحولات نگذشته بود که ایران در بالاترین جایگاه در یک تحلیل جامع از زبان رهبری نظام و انقلاب پیرامون این مسائل موضع‌گیری کرد. اگر خطبه نماز جمعه مقام معظم رهبری را مجددا مطالعه کنید، متوجه خواهید شد که این خطبه جامع بود.

هم برخی سوء‌استفاده‌‌ها و تبلیغاتی که بعدها می‌خواستند بکنند و عنوان کنند که ایران می‌خواهد ولایت فقیه و تشیع را صادر کند پاسخ دادند و هم شرایط را تحلیل کردند. وی افزود: یک ماه قبل نیز مقام معظم رهبری نیز عنوان کردند که عربستان اگر به این سیاست ادامه دهد در منطقه منفور می‌شود. وزیر پیشین امور خارجه اضافه کرد: وزارت امور خارجه و دولت باید مواضع روشن، قاطع و شفافی را اتخاذ کند؛ البته باید معذورات دستگاه دیپلماسی را درک کنیم. وی با بیان اینکه در این تحولات چند مؤلفه شامل مردم، دولت‌هایشان، دولت‌های عربی و کشورهای غربی وجود داشت و دارد، اظهار داشت: شورای همکاری خلیج فارس، نسخه پیچیده که معاون علی عبدالله صالح، حکومت را در یمن به دست گیرد. به شما چه ارتباطی دارد که برای یمن حکمران تعیین می‌کنید؟ متکی همچنین گفت: الان قذافی و علی عبدالله صالح به جنایتکاران جنگی تبدیل شده‌اند و حکومت آل خلیفه نشان داده که ظرفیت کمترین تحمل را در برابر موضوعات ندارد.

"متکی به سطح مطالبات در این قیام‌ها اشاره کرد و گفت: مردم در ۳ سطح ملی، منطقه‌ای و جهانی مطالبات خود را تعریف می‌کنند"وزیر پیشین امور خارجه با اشاره به دخالت کشورهای عربی در قبال تحولات منطقه خطاب به ملک عبدالله پادشاه عربستان گفت: شما چه حقی دارید؟ مردم مصر گفتند که ما مبارک را نمی‌خواهیم، ولی شما یک روز در میان در گفت‌وگوی تلفنی با مبارک او را ترغیب می‌کردید که سرکارش بماند و از اوباما می‌خواستید که در حفظ مبارک بکوشد. متکی بر موضع روشن اتحادیه عرب در قبال تجاوزات غربی‌ها تأکید کرد و افزود: دخالت غرب در لیبی برای کمک به مردم این کشور نیست، بلکه آنها طراحی‌های پشت صحنه دارند. وی با اشاره به وزیر خارجه لیبی که به انگلستان پناهنده شده، گفت: او هنوز آدم قذافی است. چند سال پیش عقد و اخوتش را با سیا (سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا) بسته است و در اسناد ویکی لیکس نیز عنوان شده که او جاسوس غرب است. وزیر خارجه لیبی به غرب رفته تا آب از جوی رفته را به جوی باز گرداند.

متکی اقدامات متحدالشکلی که از سوی ۸۰ حزب، گروه و سازمان سیاسی کشور از گرایشات مختلف قرار است در قبال تحولات منطقه صورت گیرد را اقدامات ارزشمندی خواند و گفت: باید پاسخ شورای همکاری را بدهیم. وی در پایان با اشاره به اینکه دانشجویان دارای دو هویت شخصی و جمعی هستند، از دانشجویان خواست که خدمتگزاری و نفع‌رسانی را مدنظر قرار دهند و افزود: آن چیزی که نفع مردم در آن است ماندگار است و برای اینکه ماندگاری در زندگی ما نقش ببندد باید به کر اعتقادی وصل شویم، وقتی به این کر وصل شدیم یعنی برای اعتقادمان کار می‌کنیم. به گزارش خبرنگار فارس، یکی از دانشجویان هم از متکی درباره سنش سؤال کرد که ۵۶ ساله است یا ۵۷ ساله؟ که وی در پاسخ گفت: ۵۷ سال و ۲۸ روز. پس از پایان وقت در نظر گرفته شده و بعد از اینکه متکی به سؤالات دانشجویان پاسخ گفت، دانشجویان او را رها نکرده و تا نزدیک خودروی متکی او را همراهی کرده و نظراتش را درباره تحولات جاری در منطقه جویا شدند

منابع خبر
سیاست خارجی دولت نهم منفعل نبود خبرگزاری فارس - ۳۰ فروردین ۱۳۹۰