سرخط
خاتمی نوع سوم قیام ها را التقاطی عنوان کرد و گفت: یعنی قیام کسانی که دلداده دین نبودند. اسم دین را گرفتند و لعابی از دین داشتند. جریان منافقین که آن روز سازمان مجاهدین خلق به آن ها می گفتند از این دست قیام ها بودند. بنیانگذاران سازمان مجاهدین خلق اعتراف داشتند که مبنای دینی شان قوی نیست. همان زمانی که بسیاری تایید شان می کردند. یکی از علمای بزرگ تهران برای امام(ره) در نجف نامه نوشت که این ها را تایید کن. امام(ره) در همان حال به یکی شان گفت شما بیایید حرف های خودتان را بزنید تا ببینم چه می گویید. حرف های آن ها هم اکنون چاپ شده است. امام(ره) در بیست و چند جلسه همه حرف های این ها را می شنود. وقتی حرف های این ها تمام شد امام(ره) فرمود که حرف های شما کمونیستی محض است. آن زمان که برخی روشنفکری را در حمایت از این ها می دانستد، در اوج خفقان امام(ره) آن روز فرمود حرف های شما کمونیستی محض است. البته جریان التقاطی از متن نهضت آزادی بود. این حرف من نیست. روزنامه ای بود به نام میزان که روزنامه نهضت آزادی بود. آقای بازرگان سرمقاله ای در این روزنامه نوشت و این جریان را فرزندان عزیز نهضت آزادی خواند. امام جمعه موقت تهران با بیان اینکه تنها قیام اسلامی علیه شاه جواب داد گفت: این قیام به دو شکل ایجاد شد. یکی قیام فدائیان اسلام بود که انصافا پیشگامان تشکیل نظام اسلامی بودند. در اوج اقتدار شاه این ها منشوری تشکیل دادند و آن جا سخن از حکومت اسلامی دادند ولی باز هم جواب نداد. دلیل آن هم این بود که جلودار این قیام شخصیتی مخلص به نام شهید سید مجتبی صفوی بود. این عزیز مخلص فداکار بود ولی مجتهد و فقیه نبود. نتوانست مردم را به طرف خودش بکشد. مخلصانه وارد شدند و مخلصانه به شهادت رسید ولی فریاد شان بعد از پانزده خرداد پر طنین شد. بارزترین قیام اسلامی که جواب داد قیام الهی پانزدهم خرداد سال 1342 بود. وی با بیان اینکه قیام پانزده خرداد چند عنصر اساسی داشت گفت: اولین این عناصر آن است که این قیام کاملا انگیزه اسلامی داشت و هیچ انگیزه غیر دین در این قیام نبود. به تعبیر امام خمینی قیام پانزده خرداد با مبدائیت اسلام شکل گرفت. مردم با انگیزه دفاع از دین به صحنه آمدند. وقتی مردم شنیدند که امام شان را گرفتند به خروش آمده و همه ایران به صحنه آمدند. خاتمی با بیان اینکه اکثر کشور قیام کرد ولی قم و ورامین پیشگام بود گفت: نهضت ملی شدن صنعت نفت را یک نقطه درخشان می دانیم ولی در این قیام اسمی از نفت، نان، مسکن، آزادی و مطرح نبود. دین مطرح بود. وقتی قیامی برای خدا بود نتیجه می گیرد، ولو در کوتاه مدت این قیام سرکوب شد ولی نتوانستند این نهال را از بن در آورند. قیام پانزده خرداد روح انقلاب اسلامی ما است. آنچه نظام اسلامی ما پر آوازه کرده است انگیزه اسلامی است. این مسئله عامل هم افزایی امت اسلامی است. این مسئله چراغ فروزان مصر، تونس، لیبی، یمن و بحرین شد. عضو هیات رییسه مجلس خبرگان قیام پانزده خرداد را کاملا مردمی دانست و گفت: هیچ حزب و گروهی نمی تواند ادعا کند که این قیام را آن ها سازماندهی کردند.