ناگفته‌هایی از پرونده «جشن مهرگان»

​ جشن انار در اورامانات، این جشن با جشن مهرگان مرتبط دانسته می‌شود/ عکس از کیوان فیروزی

مدیر پرونده جهانی «جشن مهرگان» درباره ثبت جهانی جشن مهرگان، دلایل دو بار برگرداندن یا ریفر شدن این پرونده از یونسکو و ضرورت برگزاری جشن‌های باستانی ایران همچون «مهرگان» و «سده» پس از ثبت جهانی توضیحاتی داد.

به گزارش ایسنا،   «جشن مهرگان» در پرونده‌ای مشترک میان ایران و تاجیکستان و با عنوان بیست و پنجمین میراث ناملموس جهانی ایران در فهرست یونسکو ثبت شد. این در حالی است که پروندۀ جشن مهرگان در سال‌های ۱۳۹۹ و ۱۴۰۱ به یونسکو معرفی شده بود اما هر دو بار برگشت خورد یا در اصطلاح ریفر شد.

علیرضا حسن‌زاده، مدیر ایرانی این پرونده که همراه با مدیر تاجیکستانی آن، خانم دکتر «برهان زلفیا» پرونده «جشن مهرگان» را تهیه و آماده کردند، به بهانه ثبت جهانی آن با ایسنا گفت‌وگو کرد تا به برخی ابهام‌ها و پاسخ‌های مطرح شده در این‌باره پاسخ دهد. حسن‌زاده، دانش‌آموخته دکترای انسان‌شناسی از دانشگاه گوته آلمان و دانشیار پژوهشکده مردم‌شناسی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری است که مدیریت ثبت جهانی پرونده «جشن سده» را از سوی مدیریت ثبت معاونت میراث فرهنگی بر عهده داشته است. او پرونده ثبت «جشن سده» را در همکاریِ مدیر تاجیکستانی این پرونده، دکتر دلشاد رحیمی آماده کرد که در نهایت سال گذشته این آیین باستانی به ثبت جهانی رسید.

"به گزارش ایسنا،   «جشن مهرگان» در پرونده‌ای مشترک میان ایران و تاجیکستان و با عنوان بیست و پنجمین میراث ناملموس جهانی ایران در فهرست یونسکو ثبت شد"بخش ایرانی پرونده جشن مهرگان نیز به گفته حسن‌زاده با همراهی و همکاری حسن طالبیان، مصطفی پورعلی، شروین گودرزی، پیروز نیک، سیما حدادی، سروش‌پور، خانم‌ها مزداپور و گشتاسپ و مرحوم فرهود جلالی تهیه شده است.
 

آقای حسن‌زاده، شما مدیر ایرانی پرونده ثبت جهانی مهرگان بوده‌اید، از اهمیت جشن مهرگان در ایران بگویید.

برای درک جشن مهرگان، باید از روشی استفاده کرد که من آن را در کتاب خود با نام «وضع آیینی و وضع هنجاری» که در سال ۲۰۱۳ از سوی انتشارات دانشگاه آمستردام منتشر شد، معرفی کردم. همه آیین‌های پیشااسلامی و باستانی ایران چون یلدا، مهرگان، نوروز، سده، تیرگان و نوروز تابستانی (نوروز خلیج‌فارس و جنگل هیرکانی)، مبتنی بر اصل نوزایی و تولد هویت ایرانی هستند. این آیین‌ها بر باززایی هویت در قرن‌های طولانی تاکید داشته‌اند. رسم مهرگان نیز بخشی مهم از فرهنگ شادمانی در ایران را در بر دارد.

در این آیین، تعادل و اعتدال پاییزی مورد تاکید است که به‌نوعی بر مدارا تاکید دارد. در عین حال بر ستیز میان خیر و شر تاکید می‌ورزد و روایت شکست نیرو و نماد شر را از سوی نماد و نیروی خیر  باز می‌گوید.   مهرگان در عین حال با نمادپردازی پیمان با توجه به جایگاه ایزد مهر پیوند دارد. این آیین همچنان که باز توضیح خواهم داد با آیین‌های شکرگزاری دارای پیوند است. این آیین چون آیین‌های دیگر ایرانی مبتنی بر روایت‌های اساطیری قدرتمند است.

"او پرونده ثبت «جشن سده» را در همکاریِ مدیر تاجیکستانی این پرونده، دکتر دلشاد رحیمی آماده کرد که در نهایت سال گذشته این آیین باستانی به ثبت جهانی رسید"این روز را می‌توان به‌عنوان روز عشق و وفاداری به جامعه ایرانی پیشنهاد داد و البته عشق در معنای بسیط و گسترده آن.