قهرمان‌پور: تمرکز سیاست خارجی صرفا روی امنیت در بلند مدت نتیجه عکس می‌دهد

به گزارش گروه سیاسی فردا: رحمان قهرمان‌پور در گفتگو با خبرنگار «فردا» درباره اهمیت پیشبرد حوزه سیاست خارجی به سمت تجارت گفت: خیلی از نظریه پردازان حوزه سیاست خارجی بر این اصل اجماع نظر دارند که «سیاست خارجی باید در خدمت توسعه اقتصادی، رفاه و آسایش مردم باشد». در واقع آنها معتقدند هدف از گسترش روابط خارجی و حضور در صحنه جهانی آن است که در نهایت این حضور نفعی برای مردم داخل کشور داشته باشد.

وی افزود: نظریه پردازان سنتی در حوزه روابط بین الملل معتقد بودند «هدف غایی از سیاست خارجی تأمین امنیت ملی و دفع تهدیدات است» یا به عبارت دیگر آنها می گفتند «سیاست خارجی ماهیت امنیتی دارد و اگر کشوری بخواهد امنیت خودش را تأمین کند باید در سیاست خارجی آن را دنبال کند». هر چه زمان گذشت علاوه بر این دیدگاه، نظریه پردازان دیگری مطرح کردند که «خود امنیت هم باید بستری در خدمت توسعه اقتصاد، رفاه و آسایش مردم و امن تر شدن کشور باشد».

کارشناس مسائل سیاست خارجی یادآور شد: کشورهایی که در حوزه سیاست خارجی صرفا روی امنیت تأکید کنند چه بسا در بلند مدت نتیجه عکس بگیرند، به عنوان مثال وقتی به حکومت صدام، حکومت مصر در دوره ناصر یا آرژانتین و برزیل دهه ۱۹۷۰ نگاه کنیم عمده جهت گیری های آنها در حوزه سیاست خارجی مبتنی بر معادلات امنیتی بود.

وی افزود: با وجودی که بیش از ۲۰ سال است که گفته می شود جهانی شدن اقتصاد و تجارت باعث اهمیت مسئله تجارت و اقتصاد در سیاست خارجی شده و خیلی از دیپلمات ها بر این مسئله تأکید دارند اما در ایران به نظر می رسد هنوز ساختار وزارت خارجه بیشتر با نظریه پردازان سنتی نسل اول حوزه سیاست خارجی همسویی دارد و نتوانسته براساس نظریه های جدید خودش را تغییر دهد.

قهرمان‌پور یادآور شد: درست است که معاون اقتصادی در وزارت خارجه ما وجود دارد و برخی شاید بگویند وزارت خارجه به مسئله اقتصاد هم اهمیت می دهد اما اهمیت دادن فقط در کلام نیست بلکه باید ساختار دستگاه دیپلماسی طور باشد که به تجارت و اقتصاد اولویت دهد و این نگاه در مأموریت های وزارت خارجه و چینش نیروها دنبال شود.

وی با بیان اینکه گرچه محمدجواد ظریف بارها اعلام کرده به ضرورت اقتصاد در حوزه سیاست خارجی واقفیم اما به نظر می رسد موانع جدی در این حوزه وجود دارد، ادامه داد: کشورهایی مثل هند، برزیل و آفریقای جنوبی که در دو-سه دهه گذشته سعی کرده اند ساختار حوزه دیپلماسی و روابط بین الملل خود را بر مبنای بیشتر اهمیت دادن به اقتصاد و تجارت تغییر دهند، موفق تر بوده اند بنابراین ما نیاز داریم دستگاه های مرتبط با سیاست خارجی با هم هماهنگ شوند تا با این هماهنگی مسئله اقتصاد و تجارت بین الملل در دستورکار حوزه سیاست خارجی قرار گیرند.

این کارشناس مسائل سیاست خارجی با اشاره به دیدار محمدباقر قالیباف رئیس مجلس شورای اسلامی با وزیر امور خارجه آذربایجان، گفت: تغییر و تحولاتی که در حوزه قفقاز اتفاق افتاد، فضای جدید در حال گذاری را ایجاد کرد قاعدتا ایران، ترکیه و روسیه سه بازیگر مهمی هستند که می توانند در این فضای جدید نقش آفرینی کنند.

وی افزود: آمریکا و کشورهای مثل فرانسه که تصور می شد می توانند نقش مهمی در بحران قره‌باغ داشته باشند، در عمل نتوانستند کار مهمی انجام دهند و در مقابل سه کشور روسیه، ترکیه و ایران توانستند این بحران را به نوعی مدیریت و صلح برقرار کنند. حالا سئوال این است که در فضای جدید شکل گرفته ایران چه سهمی می خواهد داشته باشد؟ به نظر می رسد جمهوری آذربایجان و ترکیه هم مایل به همکاری با ایران هستند. قبلا هم ایران، آذربایجان، ترکیه و روسیه تبادل نظری با هم داشتند.

قهرمان‌پور با اشاره به ماجرای پیش آمده از صحبت های اردوغان تأکید کرد: گاهی آدم شک می کند این یک نوع ترس از بهره برداری ایران از فضای جدید شکل گرفته است.

"حالا سئوال این است که در فضای جدید شکل گرفته ایران چه سهمی می خواهد داشته باشد؟ به نظر می رسد جمهوری آذربایجان و ترکیه هم مایل به همکاری با ایران هستند"سوار شدن روی یک شعر فولکوری که اساسا یک معنای دیگری دارد و قلب کردن معنای آن شاید برای این است که گروه هایی نگرانند ایران در قفقاز نقش موثری داشته باشد.

وی ادامه داد: سفر وزیر خارجه آذربایجان به ایران در راستای بررسی این موضوع بود که ایران آیا می تواند آنجا نقش داشته باشد. قاعدتا ما جزء بازیگرانی هستیم که باید آنجا استراتژی روشن داشته باشیم. البته توازن قوایی که در گذشته در قفقاز وجود داشت به هم خورده است، مناسبات آذربایجان با روسیه و روسیه با ارمنستان و مناسبات ایران با هر سه کشور در حال تغییر است، در چنین فضای در حال تغییر حضور داشتن و در صحنه بودن و بهره برداری از تحولات خیلی مهم است.

این کارشناس مسائل سیاست خارجی یادآور شد: حالا باید ببنیم ایران چه برنامه ای می تواند در این زمینه پیاده کند تا بتواند در معادلات سیاسی جدید در قفقاز نقش داشته باشد و قاعدتا مجلس هم به عنوان یکی از قوای اصلی کشور می تواند نقش مهمی در این راستا ایفا کند.