آغاز مذاکرات ایران و عربستان؛ پیش به سوی سازش؟

آفتاب‌‌نیوز :

سرویس بین الملل- هر دو کشور ایران و عربستان باید خود را از درگیری‌های منطقه‌ای رها سازند. با این وجود، میزان کمک ایران و عربستان به یکدیگر در این مسیر مشخص نیست.

به گزارش آفتاب‌نیوز؛ "شیرین هانتر" استاد ایرانی دانشگاه جورج تاون امریکا در مقاله‌ای با اشاره به این که پیش‌بینی این موضوع که در صورت انجام شدن مذاکرات بین دو رقیب دیرینه (تهران و ریاض) آیا این مسئله به کاهش قابل توجه تنش‌های میان دو کشور و نزاع منطقه‌ای می‌انجامد یا خیر می‌نویسد: "درگیری میان ایران و عربستان از زمان پیروزی انقلاب در ایران ادامه دارد و برای دو کشور پرهزینه بوده و به بی‌ثباتی در منطقه دامن زده است؛ از افغانستان تا سوریه و لبنان. در لبنان این عامل در بحران مکرر بی‌ثباتی دولت‌های آن کشور نقش داشته و در سوریه هر یک از دو کشور با حمایت از جناح‌های رقیب باعث طولانی‌تر شدن جنگ داخلی در سوریه شده‌اند. عراق نیز از این رقابت آسیب دیده و اندکی پس از حمله امریکا به آن کشور در سال ۲۰۰۳ میلادی ایران و عربستان رقابت شدیدی را برای نفوذ در آن کشور آغاز کردند در نتیجه، جای تعجبی ندارد که نخست وزیر عراق میانجی گفتگو‌های تهران و ریاض شده؛ چرا که مصالحه میان دو کشور می‌تواند فضای امنیتی عراق را بهبود بخشد.

در حقیقت مذاکرات موفق ایران و عربستان می‌تواند به حل منازعات مختلف در خاورمیانه کمک کند. با این وجود، باید اشاره کرد که این درگیری‌ها دلایل داخلی نیز دارند و رقبای دیگر نیز در آن دخیل هستند.

"آفتاب‌‌نیوز : سرویس بین الملل- هر دو کشور ایران و عربستان باید خود را از درگیری‌های منطقه‌ای رها سازند"در عراق ترکیه و امارات بازیگران دخیل هستند و در سوریه ترکیه به شدت خود را درگیر کرده است. در یمن نیز امارات یک بازیگر عمده خارجی نقش‌آفرین است. در نتیجه، بعید به نظر می‌رسد که حتی در صورت موفقیت‌آمیز بودن مذاکرات ایران و عربستان این موضوع به خودی خود و به سرعت به منازعات منطقه‌ای پایان دهد.

"هانتر" در ادامه با اشاره به اینکه چندین عامل وجود دارند که خوش‌بینی نسبت به چشم‌انداز گفتگوی ایرانی – سعودی را تقویت می‌کند، می‌نویسد: "نخست آن که تهران و ریاض نتوانسته‌اند به اهداف منطقه‌ای‌شان دست یابند و در بیش‌تر عرصه‌ها به بن بست رسیده‌اند. مهم‌ترین و پرهزینه‌ترین شکست، ناکامی عربستان سعودی در یمن بود. ریاض انتظار پیروزی سریع در جنگ یمن و تبدیل شدن به رهبر خاورمیانه را داشت که در آن به دلیل کمک ایران به انصارالله شکست خورد.

از سوی دیگر، ایران نتوانسته در عراق و سوریه به اهداف‌اش دست یابد.

رویارویی ایران و امریکا در عراق و منطقه سبب شده تا کشور‌های عربی تمایل زیادی برای نزدیکی به ایران نداشته باشند.

در سوریه، روسیه در تلاش است تا با استفاده از منابع انسانی و اقتصادی خود نفوذ ایران را کاهش دهد. واقعیت آن است که تحریم‌های بی‌سابقه امریکا توان اقتصادی ایران را کاهش داده و این موضوع کار را برای ادامه استراتژی‌های قبلی ایران دشوار ساخته است.

به طور خلاصه، دو کشور باید خود را از شر درگیری‌های منطقه‌ای خلاص کنند، اما میزان کمک ایران و عربستان به یکدیگر مشخص نیست. ایران نمی‌تواند به سادگی انصارالله یمن را وادار به موافقت با مصالحه با عربستان سازد و عربستان نمی‌تواند از ایران در برابر دشمنان منطقه‌ای‌اش محافظت کند. با این وجود، اگر دو طرف انگیزه‌ای برای ادامه حمایت از نیرو‌های نیابتی مورد پشتیبانی‌شان در منطقه علیه یکدیگر نداشته باشند احتمال حل و فصل درگیری‌های فعلی افزایش خواهد یافت.

نکته دوم آن که اولویت‌های جهانی و منطقه‌ای امریکا در دوران ریاست جمهوری بایدن تغییر کرده است. عقب‌نشینی نیرو‌های امریکایی از افغانستان خود نشان‌دهنده این تغییر است.

"در لبنان این عامل در بحران مکرر بی‌ثباتی دولت‌های آن کشور نقش داشته و در سوریه هر یک از دو کشور با حمایت از جناح‌های رقیب باعث طولانی‌تر شدن جنگ داخلی در سوریه شده‌اند"امریکا می‌خواهد در زمان مناسب و هر چه زودتر حضور نظامی خود را در عراق و خلیج فارس نیز کاهش دهد. این موضوع می‌تواند یکی از دلایل تمایل دولت بایدن برای کاهش تنش با ایران از طریق دور تازه مذاکرات هسته‌ای باشد. به نظر می‌رسد امریکا حمایت بی‌چون و چرای گذشته خود را از عربستان نیز تغییر داده است. بدون این حمایت، ریاض باید جاه‌طلبی‌های منطقه‌ای‌اش را کاهش داده و با رقبا از جمله ایران سازش کند.

در همین حال، اسرائیل از احتمال مصالحه ایران و عربستان ناراضی و نگران است. اسرائیل سال‌ها از طرح موضوع تهدید متوجه از جانب ایران برای بهبود روابط خود با کشور‌های عربی حوزه خلیج فارس استفاده کرده و اکنون دارای روابط دیپلماتیک با بحرین و امارات است.

عربستان اما تاکنون از برقراری روابط دیپلماتیک با اسرائیل خودداری ورزیده است. اگر روابط ایران و عربستان بهبود یابد اسرائیل در تلاش برای تقویت روابط‌اش با کشور‌های حوزه خلیج فارس متحمل یک شکست خواهد شد.

با تمایل امریکا برای مصالحه با ایران بر سر برنامه هسته‌ای آن کشور، ریاض احتمالا به این نتیجه رسیده که بهتر است با تهران تعامل کند و بیش از حد به روابط غیررسمی با اسرائیل اعتماد و تکیه نکند. با توجه به اختلافات ریشه‌ای میان ریاض و تهران، آغاز گفتگو برای دستیابی به تفاهم سریع دور از ذهن به نظر می‌رسد و با نوعی سازش سعودی – ایرانی نیز مشکلات خاورمیانه به طور معجزه‌آسا حل نخواهند شد. با این وجود، این سازش قطعا می‌تواند فرصت محدود کردن منازعات جاری و کاستن از دامنه تنش جاری را فراهم سازد.