عکس| پایان کار رادیو ۸۲ ساله بیبیسی و خاطره ابطحی
گویا
آفتابنیوز :
محمدعلی ابطحی، فعال سیاسی اصلاح طلب در توئیتی نوشت: به مناسبت پایان کار رادیو هشتاد و دو ساله بیبیسی: یک شب دفتر امام بودم.زمان حیات امام. با آیت الله توسلی عضو برجسته دفتر قرار بود جایی برویم.رفتم خانه اش.دیدم وسط هال رادیو کوچکی را به دستگرفته. آنتنش را بالا داده. گفتم برویم. گفت *لندن* تمام بشه میام.
رادیو بیبیسی فارسی چگونه در تاریخ ایران نقش ایفا کرد؟
خبرگزاری ایرنا نیز نوشت: «رادیو بیبیسی فارسی» از همان سال ۱۳۱۹ که راه افتاد تا سالهای اخیر، یکی از عوامل موثر سیاست انگلستان در ایران بوده است.
"آفتابنیوز : محمدعلی ابطحی، فعال سیاسی اصلاح طلب در توئیتی نوشت: به مناسبت پایان کار رادیو هشتاد و دو ساله بیبیسی: یک شب دفتر امام بودم.زمان حیات امام"اخیرا سرویس جهانی بیبیسی اعلام کرده برای صرفه جویی حدود ۳۰ میلیون پوندی، چند بخش از جمله رادیو فارسی و عربی خود را تعطیل خواهد کرد. هرچند تلویزیون و وبسایت بیبیسی فارسی همچنان به فعالیت خود ادامه میدهند، اما تاریخچه عملکرد رادیو بیبیسی فارسی به عنوان اولین گامهای رسانهای انگلستان در ایران، مسالهای مهم است که مرور و بازخوانیاش درسها و نکات آموزندهای برای امروز و فردای ایران خواهد داشت.
مقاله «دیپلماسی عمومی بریتانیا در ایران؛ مطالعه موردی بخش فارسی سرویس جهانی بی. بی. سی» به قلم آقای مجید تفرشی، مهرماه ۱۳۸۷ در همایش ایران و استعمار انگلیس که به همت موسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی برگزار شد ارائه و سال ۸۸ در جلد اول کتاب مقالات این همایش منتشر شد. نویسنده در این مقاله، بر پایهی اسناد آرشیو انگلستان به سابقهی تاسیس رادیو بیبیسی فارسی و نقشآفرینیاش در رخدادهای تاریخی ایران میپردازد.
بخشهایی از این مقاله به این شرح است: بیشتر محققان، حتی مورخان رسمی و غیررسمی بی بی سی، ابایی از ذکر این نکته ندارند که تأسیس بخش فارسی رادیو بی بی سی در اصل برای خنثی کردن فعالیتهای تبلیغاتی بخش فارسی رادیو برلین در میان مخاطبان ایرانی نیز و تحت فشار قرار دادن رضاشاه پهلوی در پیروی از سیاستهای جنگی متفقین و در مرحله بعد توجیه اشغال نظامی ایران توسط نیروهای نظامی بریتانیا و اتحاد جماهیر شوروی صورت گرفت.
بی بی سی بنای بخش تازه تأسیس فارسی را با کمک چند ایرانی قرار داد که از آن میان دو نفر شاخصتر از بقیه بودند: حسن موقر بالیوزی و مجتبی مینوی.
بالیوزی نخستین کسی بود که در ابتدای تأسیس بی بی سی فارسی از آن رادیو برای مخاطبان سخن گفت. وی از اعضای خاندان افنان و از اقوام نزدیک میرزاعلی محمدباب بود که چند سال بعد از تأسیس بخش فارسی، به عنوان نزدیکترین مشاوران شوقی افندی آخرین رهبر شناخته شده بهاییان به عضویت بالاترین شورای اداری و دینی بهاییت در آمد. او سالها رئیس «محفل ملی معنوی بهاییان» جزایر بریتانیا، به منزله ریاست کل اداری و اجرایی بهاییان بریتانیا بود. وی در طول حدود دو دهه کار در بی بی سی فارسی عملا به یکی از افراد کلیدی و به شدت تأثیر گذار این شبکه تبدیل شد.
عباس دهقان که از نسل نخستین گزارشگران بخش فارسی بی بی سی است، به صراحت درباره موضوع استقلال رأی آن رسانه چنین گفته است: «ما دقیقا آنچه که به ما داده میشد میخواندیم. ما مجاز به هیچ تغییری نبودیم.
"با آیت الله توسلی عضو برجسته دفتر قرار بود جایی برویم.رفتم خانه اش.دیدم وسط هال رادیو کوچکی را به دستگرفته"دو نفر انگلیسی بودند که به آنچه که ما پخش میکردیم نظارت میکردند. آنها به زبان فارسی صحبت میکردند و به دقت گوش میکردند.»
شبکه چهار رادیو بی بی سی در روز ۲۲ آگوست ۲۰۰۵ برنامهای از سری برنامههای موسوم به «داکیومنت/سند» با عنوان «یک کودتای خیلی بریتانیایی» پخش کرد. در این برنامه که توسط مایک تامپسون مجری و برنامهساز مشهور این شبکه تولید شده بود، اعلام گشت که گوینده بی بی سی با اعلام جمله «اکنون ساعت دقیقا ۱۲ نیمه شب است» به جای جمله همیشگی «اکنون ساعت ۱۲ نیمه شب است» پیامی رمزی به شاه و همراهانش برای اطمینان بخشیدن به آنان و نشان دادن آمادگی لندن برای عملیات کودتا داد.
بحث دیپلماسی عمومی بریتانیا، بحث سیاست هماهنگ نهادهای مختلف برای اهداف گوناگون راهبردی و درازمدت است. در این مسیر نباید متوقع بود که لحظه به لحظه فعالیتهای کوتاه مدت و روزمره نهادهایی همانند سرویس جهانی بی بی سی و یا بریتیش کانسل، منطبق بر سیاستهای اعلام شده دولتی بنماید، بلکه رسیدن به هدف نهایی و فتح قلوب و اذهان مخاطبان در خارج از مرزهای بریتانیا در میان مدت و درازمدت است که باید از هر طریقی ولو دادن امتیاز و تحمل ضررهای کوتاه مدت حاصل شود.
با آخرین برنامه چشمانداز بامدادی، پس از نزدیک به ۸۳ سال پخش برنامههای رادیو فارسی بیبیسی متوقف شد.
بخش فارسی رادیو بیبیسی در روز ۷ دیماه سال ۱۳۱۹ شمسی (۲۸ دسامبر ۱۹۴۰ میلادی) رسما آغاز به کار کرد و یکشنبه ششم فروردین(۲۶ مارس ۲۰۲۳میلادی) به کار خود پایان داد.
اوایل سال ۱۴۰۱ شمسی سرویس جهانی بیبیسی اعلام کرد در راستای تغییرات راهبردی با هدف تمرکز بر پایگاههای دیجیتال برخی از رادیوهای بخشهای مختلف این رسانه را تعطیل خواهد کرد.
به همین مناسبت در آخرین برنامه چشمانداز بامدادی (یکشنبه ششم فروردین) گفتگوها و ویژهبرنامههایی تهیه شده بود. چشمانداز بامدادی آخرین برنامه بازمانده از رادیو بیبیسی فارسی بود.
پنجشنبه گذشته جلسهای برای خداحافظی و گرامیداشت فعالیت رادیو در دفتر سرویس مرکزی بیبیسی فارسی برگزار شد و در آن با کارمندان کنونی و پیشین بیبیسی فارسی نیز گفتگوهایی شد.
در همین روز داریوش رجبیان از همکارانرادیو فارسی بیبیسی، در مستند تلویزیونی «رادیو میرود؛ تنها صداست که میماند»، نگاهی انداخته به بیش از ۸۲ سال فعالیت این رادیو.
برای سالها، بیبیسی از معدود منابع خبری و اطلاعاتی بود.
چشمانداز بامدادی رادیو بیبیسی از ساعت ۷ تا ۹ بامداد هر روز بر روی امواج رادیویی و ماهوارهای پخش میشد. برای آرشیو این برنامه به صفحه رادیو مراجعه کنید یا برنامههای ما را بر روی ساوند کلاود بشنوید.
تولد بیبیسی فارسی
بخش فارسی سرویس جهانی بیبیسی در سال اول جنگ جهانی دوم متولد شد.
زبان فارسی یکی از دهها زبانی بود که در سالهای ۱۹۴۰ و ۱۹۴۱ میلادی- زمانی که جنگ کاملا به ضرر بریتانیا پیش می رفت- به مجموعه زبانهایخارجی رادیو بیبیسی اضافه شد.
حسن موقر بالیوزی، اولین گویندهای بود که صدایش از رادیو فارسی بیبیسی پخش شد. او برنامه را با این جملات آغاز کرد: «در این هنگام که خبر فرستی به وسیله رادیو به زبان فارسی از بریتانیای کبیر آغاز میشود، بنگاه رادیوی انگلستان به تمام گوش دهندگان ایرانی و فارسی زبان در هر جای جهان که باشند دوستانه درود میگوید.»
بیبیسی فارسی در ابتدا در واکنش به تبلیغات رادیو برلین تاسیس شد که پخش برنامه به زبان فارسی را پیش تر شروع کرده بود.
کارکنان بخش فارسی بیبیسی در اتاق خبر بوش هاوس، حسین درهباغی، مجید مسعودی، ابوالقاسم طاهری و عباس دهقان
فعالیت بخش فارسی بیبیسی با پایان جنگ جهانی دوم به سوی تولید برنامههای فرهنگی، آموزشی و سرگرم کننده تمایل پیدا کرد و از میزان برنامههای سیاسی آن کاسته شد.
نقش بریتانیا در تحولات ایران از جمله در اشغال ایران در ۱۳۲۰، کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ شمسی، سبب شد استقلال بخش بیبیسی فارسی رادیو بیبیسی از سوی منتقدان به چالش کشیده شود. در این باره مقالات و کتابهای متنوعی منتشر شده است.
از یک سال پیش از انقلاب ۱۳۵۷، به دنبال اعتصاب روزنامهها، رادیو فارسی بیبیسی منبع مهمی برای کسب اطلاعات محسوب میشد. در ماههای نزدیک به انقلاب، حکومت محمدرضا شاه پی در پی از بیبیسی به خاطر بازتاب صدای معترضان انتقاد میکرد.
از جمله پرویز راجی، آخرین سفیر شاه در لندن، به خاطر پخش برنامه وم آذر ۱۳۵۷ ایراد گرفته بودکه بار دیگر بلندگوی آیتالله خمینی شده و پیام او را پخش کرده اما در مقابل بیبیسی از جمله در پاسخ به این انتقاد پافشاری کرد که در همان برنامه اظهارات محمدرضاشاه پهلوی نیز پوشش داده شده بود.
رادیوی فارسی بیبیسی در دهمین سالگرد پیروزی انقلاب در ایران، در یک رشته برنامه رادیویی، وقایع منتهی به پیروزی انقلاب را به همراه گفتگو با چهرههای سرشناس آن دوران بررسی کرد.
این رشته برنامهها را باقر معین از روسای پیشین بخش فارسی و پشتوی سرویس جهانی بی بی سی به همراه بهروز آفاق در دهمین سالگرد انقلاب ایران تهیه کردند.
فانوس خیال، سرگذشت سینمای ایران هم از برنامههای ماندگار رادیو فارسی بیبیسی بود که شاهرخ گلستان آن را تهیه کرد در سال ۱۳۷۳ پخش شد. مصاحبههای فانوس خیال از جمله مجموعههای نادر تاریخ شفاهی ایران است.
بیشتر بخوانید:
با آخرین برنامه چشمانداز بامدادی، پس از نزدیک به ۸۳ سال پخش برنامههای رادیو فارسی بیبیسی متوقف شد.
بخش فارسی رادیو بیبیسی در روز ۷ دیماه سال ۱۳۱۹ شمسی (۲۸ دسامبر ۱۹۴۰ میلادی) رسما آغاز به کار کرد و یکشنبه ششم فروردین(۲۶ مارس ۲۰۲۳میلادی) به کار خود پایان داد.
اوایل سال ۱۴۰۱ شمسی سرویس جهانی بیبیسی اعلام کرد در راستای تغییرات راهبردی با هدف تمرکز بر پایگاههای دیجیتال برخی از رادیوهای بخشهای مختلف این رسانه را تعطیل خواهد کرد.
به همین مناسبت در آخرین برنامه چشمانداز بامدادی (یکشنبه ششم فروردین) گفتگوها و ویژهبرنامههایی تهیه شده بود. چشمانداز بامدادی آخرین برنامه بازمانده از رادیو بیبیسی فارسی بود.
پنجشنبه گذشته جلسهای برای خداحافظی و گرامیداشت فعالیت رادیو در دفتر سرویس مرکزی بیبیسی فارسی برگزار شد و در آن با کارمندان کنونی و پیشین بیبیسی فارسی نیز گفتگوهایی شد.
در همین روز داریوش رجبیان از همکارانرادیو فارسی بیبیسی، در مستند تلویزیونی «رادیو میرود؛ تنها صداست که میماند»، نگاهی انداخته به بیش از ۸۲ سال فعالیت این رادیو.
برای سالها، بیبیسی از معدود منابع خبری و اطلاعاتی بود.
چشمانداز بامدادی رادیو بیبیسی از ساعت ۷ تا ۹ بامداد هر روز بر روی امواج رادیویی و ماهوارهای پخش میشد. برای آرشیو این برنامه به صفحه رادیو مراجعه کنید یا برنامههای ما را بر روی ساوند کلاود بشنوید.
تولد بیبیسی فارسی
بخش فارسی سرویس جهانی بیبیسی در سال اول جنگ جهانی دوم متولد شد.
زبان فارسی یکی از دهها زبانی بود که در سالهای ۱۹۴۰ و ۱۹۴۱ میلادی- زمانی که جنگ کاملا به ضرر بریتانیا پیش می رفت- به مجموعه زبانهایخارجی رادیو بیبیسی اضافه شد.
حسن موقر بالیوزی، اولین گویندهای بود که صدایش از رادیو فارسی بیبیسی پخش شد. او برنامه را با این جملات آغاز کرد: «در این هنگام که خبر فرستی به وسیله رادیو به زبان فارسی از بریتانیای کبیر آغاز میشود، بنگاه رادیوی انگلستان به تمام گوش دهندگان ایرانی و فارسی زبان در هر جای جهان که باشند دوستانه درود میگوید.»
بیبیسی فارسی در ابتدا در واکنش به تبلیغات رادیو برلین تاسیس شد که پخش برنامه به زبان فارسی را پیش تر شروع کرده بود.
کارکنان بخش فارسی بیبیسی در اتاق خبر بوش هاوس، حسین درهباغی، مجید مسعودی، ابوالقاسم طاهری و عباس دهقان
فعالیت بخش فارسی بیبیسی با پایان جنگ جهانی دوم به سوی تولید برنامههای فرهنگی، آموزشی و سرگرم کننده تمایل پیدا کرد و از میزان برنامههای سیاسی آن کاسته شد.
نقش بریتانیا در تحولات ایران از جمله در اشغال ایران در ۱۳۲۰، کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ شمسی، سبب شد استقلال بخش بیبیسی فارسی رادیو بیبیسی از سوی منتقدان به چالش کشیده شود. در این باره مقالات و کتابهای متنوعی منتشر شده است.
از یک سال پیش از انقلاب ۱۳۵۷، به دنبال اعتصاب روزنامهها، رادیو فارسی بیبیسی منبع مهمی برای کسب اطلاعات محسوب میشد. در ماههای نزدیک به انقلاب، حکومت محمدرضا شاه پی در پی از بیبیسی به خاطر بازتاب صدای معترضان انتقاد میکرد.
از جمله پرویز راجی، آخرین سفیر شاه در لندن، به خاطر پخش برنامه وم آذر ۱۳۵۷ ایراد گرفته بودکه بار دیگر بلندگوی آیتالله خمینی شده و پیام او را پخش کرده اما در مقابل بیبیسی از جمله در پاسخ به این انتقاد پافشاری کرد که در همان برنامه اظهارات محمدرضاشاه پهلوی نیز پوشش داده شده بود.
رادیوی فارسی بیبیسی در دهمین سالگرد پیروزی انقلاب در ایران، در یک رشته برنامه رادیویی، وقایع منتهی به پیروزی انقلاب را به همراه گفتگو با چهرههای سرشناس آن دوران بررسی کرد.
این رشته برنامهها را باقر معین از روسای پیشین بخش فارسی و پشتوی سرویس جهانی بی بی سی به همراه بهروز آفاق در دهمین سالگرد انقلاب ایران تهیه کردند.
فانوس خیال، سرگذشت سینمای ایران هم از برنامههای ماندگار رادیو فارسی بیبیسی بود که شاهرخ گلستان آن را تهیه کرد در سال ۱۳۷۳ پخش شد. مصاحبههای فانوس خیال از جمله مجموعههای نادر تاریخ شفاهی ایران است.
بیشتر بخوانید:
- ۷ فروردین ۱۴۰۲
- ۶ فروردین ۱۴۰۲
- ۶ فروردین ۱۴۰۲ اخبار مرتبط
دیگر اخبار این روز
