سالگرد اعدام معترضان مشهدی به فرمان ابراهیم رئیسی - Gooya News

مجتبی دهقانی - ایندیپندنت فارسی

۲۹ سال پیش چهار معترض مشهدی، تنها ۹ روز پس از دستگیری و بدون تشریفات قانونی اعدام شدند

خرداد ۱۳۷۱ در کوی طلاب مشهد و محله‌های اطراف وضعیتی شبیه حکومت نظامی برقرار بود. یک روحانی ۳۲ ساله به نام ابراهیم رئیسی به عنوان «نماینده ویژه رئیس قوه قضائیه» به مشهد آمده بود تا به شورش چند روز پیش در این شهر رسیدگی کند.

بیش از ۳۰۰ نفر در جریان اعتراضات دستگیر شده بودند و رئیسی فرستاده شده بود تا دستور مستقیم علی خامنه‌ای برای «برخورد سخت» با معترضان را اجرایی کند.

چهار نفر برگزیده شدند. ظرف یک هفته در یک دادگاه فوق‌العاده به اعدام محکوم شدند و ابراهیم رئیسی نیز به نیابت از رئیس قوه قضائیه حکم اعدام آن‌ها را تایید و با قید فوریت به اجرای احکام فرستاد. در روز نهم این چهار نفر اعدام شدند.

نام آن‌ها جواد گنج‌خانلو، غلامحسین پورشیرزاد، علی صادقی و حمید جاوید بود. غلامحسین پورشیرزاد کارگر فنی راه‌آهن مشهد و پدر ۸ فرزند بود و در روز اعتراضات از محل کارش به سمت منزلش می‌رفت که نیروهای بسیج و سپاه پتویی به سرش انداختند و او را بازداشت کردند.

"ظرف یک هفته در یک دادگاه فوق‌العاده به اعدام محکوم شدند و ابراهیم رئیسی نیز به نیابت از رئیس قوه قضائیه حکم اعدام آن‌ها را تایید و با قید فوریت به اجرای احکام فرستاد"از لحظه دستگیری او هیچ تماسی با خانواده‌اش نداشت. حتی پیش از اعدام هم به او ملاقاتی ندادند. بی‌خبر از همه جا دستگیر، محاکمه و اعدام شد.

روزنامه کیهان و خراسان او را رهبر اعتراضات معرفی کردند ولی پس از اعدامش آنقدر شواهد درباره زندگی کارگری و غیرسیاسی او دهان به دهان چرخید که پس از اعتراض شورای حقوق‌بشر سازمان ملل به این اعدام‌ها، کمال خرازی، نماینده وقت جمهوری اسلامی در سازمان ملل متحد نامه‌ای خطاب به این نهاد نوشت و گفت که اعدام‌شده‌ها علیه خودشان اعتراف کرده‌اند و قتل و سرقت و تخریب اموال عمومی را پذیرفته‌اند. در نامه کمال خرازی به شرایطی که منجر به این اعترافات شد اشاره‌نشده است. در این نامه آمده که چون نماینده رئیس قوه قضائیه (ابراهیم رئیسی) نهایتا تصمیم دادگاه فوق‌العاده را تایید کرده پس تشریفات قانونی در همان ۹ روز طی شده است.

خرازی که بعدتر در دولت محمد خاتمی به عنوان وزیر امور خارجه منصوب شد در این نامه نوشته بود که «به خاطر خواست عموم برای مجازات فوری آنان، هیئت ویژه‌ای از جانب شورای عالی قضایی به استان خراسان فرستاده شد تا تشریفات دادگاه را زیر نظر بگیرد.

در نتیجه حکم اعدام آنها توسط مقامات عالی تایید شده و متعاقبا به مرحله اجرا درآمده است.»

مطالب بیشتر در سایت ایندیپندنت فارسی

در مشهد چه گذشته بود؟

جمله پایانی خاطرات اکبر هاشمی رفسنجانی در روز ۱۰ خرداد ۱۳۷۱ چنین است: «رهبری امروز با احضار وزرای مربوطه، دستور سخت‌گیری داده‌اند.» رخدادی که سبب دستور «سختگیری» آیت‌الله خامنه‌ای شده بود به نقل از خاطرات همان روز رفسنجانی، شورش مردم شهر مشهد بود: «به دفترم آمدم. اوضاع مشهد را پرسیدم. گفتند دیشب شرارت تا ساعت یک ونیم بعد از نیمه شب ادامه داشته و با دخالت سپاه تمام شده و جمعی را بازداشت کرده‌اند. خرابی‌های زیادی بار آورده‌اند. در جلسه هیأت دولت، وقت زیادی صرف مسأله مشهد و کیفیت برخورد با آن و به منظور جلوگیری از تکرار این‌گونه حوادث مذاکره شد.»

شورش مشهد در ۹ خرداد ۱۳۷۱ از یک محله فقیرنشین در مجاورت حرم امام رضا آغاز شد و با پیوستن اهالی مناطق دیگر به هسته اولیه اعتراضات، ناگهان چنان فراگیر شد که تا قبل از غروب آفتاب، شهر مشهد به کنترل مردم درآمد.