چرا بازداشت شهروندان عراقی در ترکیه افزایش پیدا کرده؟

بی بی سی فارسی

بی بی سی فارسی - ۲۹ بهمن ۱۳۹۹

بریل آکمن
متخصص مسایل ترکیه در بخش مانیتورینگ بی‌بی‌سی

۷ ساعت پیش

منبع تصویر،

Getty Images

توضیح تصویر،

نیروهای امنیتی ترکیه در ۲۰۲۰ ده‌‌ها عملیات برای دستگیری مظنونین همکاری با داعش در این کشور انجام دادند

ترکیه در ماه‌های اخیر به مجموعه‌ای از عملیات‌های امنیتی علیه اتباع خارجی مظنون به همکاری با دولت اسلامی (داعش) دست زده و به طور ویژه شهروندان عراقی را هدف قرار داده است.

ترکیه در سال‌های ۲۰۱۷ و ۲۰۱۸ هم گروه‌‌های مرتبط با داعش را به همین شکل سرکوب کرد.

وزارت کشور ترکیه دیگر اطلاعاتی در رابطه با این بازداشت‌ها ارائه نمی‌دهد اما خبرگزاری دولتی آناتولی و همین‌طور خبرگزاری دمیرورن که از حامیان دولت است عملیا‌ت‌های صورت گرفته در سال ۲۰۲۰ را به طور گسترده پوشش‌ داده‌اند.

طبق گزارش‌ هر دو خبرگزاری بازداشت مظنونین به همکاری با داعش در ترکیه از ماه ژوئن تا دسامبر ۲۰۲۰ افزایشی شدید داشته است.

پیشینه

در اوج مناقشه سوریه، جامعه جهانی آنکارا را متهم کرد که برای جلوگیری از روند عبور اعضای داعش از ترکیه اقدامات کافی انجام نمی‌‌دهد.

"طبق گزارش‌ هر دو خبرگزاری بازداشت مظنونین به همکاری با داعش در ترکیه از ماه ژوئن تا دسامبر ۲۰۲۰ افزایشی شدید داشته است"

گروه بین‌المللی بحران می‌گوید ترکیه بعد از ۲۰۱۳ به " منبع اصلی جذب نیرو برای داعش و کانون قاچاق اسلحه، تجهیزات و انسان‌ از طریق مرز ترکیه- سوریه" تبدیل شد.

داعش بر می‌گردد؟
دولت ترکیه از بازداشت یکی از فرماندهان داعش خبر داد
ویدیوهایی که متحدان ترکیه در سوریه را به 'جنایت جنگی' متهم می‌کنند
چرا داعش به ترکیه حمله می‌کند؟

بین سال‌های ۲۰۱۴ و ۲۰۱۷، ترکیه دست کم ۱۴ بار هدف حملاتی قرار گرفت که به داعش منسوب بودند. حملاتی که در نتیجه آن‌ها بیش از ۳۰۰ غیرنظامی کشته و صدها نفر زخمی شدند.

آخرین حمله روز یک ژانویه سال ۲۰۱۷ در کلوپ شبانه رینا در استانبول اتفاق افتاد که طی آن دست کم ۳۹ نفر به دست یک مهاجم مسلح کشته شدند.

در ماه اوت ۲۰۱۶، ترکیه در تلاش برای بیرون راندن نیروهای داعش و یگان‌های مدافع خلق کرد‌های سوریه از مرزهای جنوبی‌ خود عملیات نظامی " سپر فرات" در شمال سوریه را آغاز کرد.

بعد از آن، داعش برای اولین بار آشکارا به حملاتی در داخل خاک ترکیه دست زد.

سه سال بعد، در آوریل ۲۰۱۹، رهبر داعش در پیامی غیر‌رسمی اعلام کرد حالا ترکیه را یکی از "ولایت‌"های دولت اسلامی می‌داند. این اقدامی عجیب به حساب می‌آمد چون این گروه نه با فعالیت‌ها و نه از طریق پیا‌م‌های خود نشان نداده بود در این کشور پایگاهی دارد.

در ژوییه ۲۰۱۹، داعش برای اولین بار از ترکیه ویدئویی منتشر کرد که عده‌ای از پیکارجویان را در حال ادای سوگند وفاداری به ابوبکر بغدادی، رهبر وقت این گروه نشان می‌‌داد.

تغییر دیدگاه نسبت به ترکیه

منبع تصویر،

ISLAMIC STATE PROPAGANDA

توضیح تصویر،

ژوئیه ۲۰۱۹ داعش در پیامی ویدئویی، شاخه رسمی خود را در ترکیه معرفی کرد

دوگو اروغلو، روزنامه‌نگار ترکیه در گزارشی که در سایت خبری مستقل مدیاسکوپ منتشر شد نوشت بیانیه داعش در آوریل ۲۰۱۹ از "تغییر" دیدگاه این گروه نسبت به ترکیه حکایت دارد.

اروغلو می‌گوید بین سال‌های ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۵ داعش در پیام‌های خود " رویکردی متعادل" را در پیش گرفته بود و برای جلو‌گیری از تبدیل شدن به دشمن مستقیم ترکیه، در انتخاب واژه‌ها دقت به خرج می‌داد.

"پیشینه در اوج مناقشه سوریه، جامعه جهانی آنکارا را متهم کرد که برای جلوگیری از روند عبور اعضای داعش از ترکیه اقدامات کافی انجام نمی‌‌دهد"

او در ادامه گفت:‌" یک دیدگاه مشترک جهانی وجود داشت که ترکیه در قبال داعش سیاست مرز‌های باز را در پیش گرفته اما بیانیه این گروه در ۲۰۱۹ نشان داد که ترکیه به یکی از کشورهای هدف در دکترین جنگ طولانی داعش تبدیل شده است."

به گفته اروغلو مقامات کشور معتقدند اعضای ارشد این گروه در پی از دست دادن قلمروهای خود در عراق و سوریه، به دنبال سازماندهی مجدد در ترکیه خواهند بود.

اما این مسأله که داعش از آن زمان تا کنون نه حمله‌ای در ترکیه انجام داده و نه پیام قابل توجهی فرستاده نشان می‌‌دهد بیانیه این گروه در ۲۰۱۹ بیشتر یک ترفند تبلیغاتی محسوب می‌شد آن هم بعد از این که آن‌ها پایگاه‌ خود در شهر باغوز سوریه را از دست داده بود.

یافته‌ها

خبرگزاری آناتولی ماه مه ۲۰۲۰ از بازداشت ۳۴۵ مظنون به ارتباط با داعش از جمله "عوامل ارشد" این گروه در ماه‌های اول سال و "خنثی‌ شدن" حملات احتمالی آن‌ها به دست ماموران امنیتی کشور خبر داد.

بخش مانیتورینگ بی‌بی‌سی تعداد بازداشت‌ها بعد از اول ژوئن را مورد بررسی قرار داد.

آمار و ارقام بازداشت‌ها بر اساس گزارش‌های خبرگزاری‌های آناتولی و دمیرورن، تصویری اجمالی از فعالیت‌های امنیتی ترکیه ارائه‌ می‌دهد.

اما این‌طور که پیداست عملیا‌ت‌های امنیتی ترکیه در ماه‌های اخیر روی اتباع عراقی تمرکز دارند.

بنابر گزارش رسانه‌ها، بین ماه‌های ژوئن و دسامبر سال گذشته دست‌کم ۲۷۵ تبعه عراقی مظنون به همکاری با داعش بازداشت شده‌اند. برخی گزارش‌ها مظنونین را عمدتا به عنوان "افراد خارجی" یا "سوری‌تبار" توصیف کرده‌اند.

در ماه اوت ظاهرا بازداشت‌ها به ۳۹ مورد کاهش یافته است. هر چند محمود اوزدان، یکی از فرماندهان ارشد داعش در ترکیه هم در میان دستگیر‌شدگان این ماه بود.

در ماه‌های سپتامبر، اکتبر، نوامبر و دسامبر هم به ترتیب دست کم ۹۷، ۱۴۴، ۲۰۹ و ۱۸۳ نفر دستگیر شدند.

"گروه بین‌المللی بحران می‌گوید ترکیه بعد از ۲۰۱۳ به " منبع اصلی جذب نیرو برای داعش و کانون قاچاق اسلحه، تجهیزات و انسان‌ از طریق مرز ترکیه- سوریه" تبدیل شد"

بیشتر تعداد بازداشت‌ها به استانبول مربوط می‌شد و بعد از آن هم آنکارا، پایتخت کشور و استان‌های جنوبی آدانا و عثمانیه قرار داشتند. بنابر گزارش‌ها آدانا و عثمانیه کانون‌های اصلی جذب نیرو برای داعش هستند.

بازداشت " فرمانده داعش در ترکیه"

بازداشت اوزدان در روز ۳۱ اوت به عنوان ضربه‌ای بزرگ به این گروه اسلام‌گرا توصیف شد.

سلیمان صویلو، وزیر ترکیه آن زمان گفت:‌ " اوزدان برای سازمان‌‌دهی حملات به طور مرتب از عراق و سوریه دستور می‌گرفت."

اوزدان همچنین متهم به برنامه‌ریزی یک حمله به موزه ایا‌صوفیه در استانبول بود که در ماه ژوییه به مسجد تغییر کاربری داد. برنامه‌ریزی برای حمله به اهداف اقتصادی و سیاستمداران ترکیه‌ای هم از جمله اتهامات دیگر او بود.

اروغلو می‌گوید اوزدان بین سال‌های ۲۰۱۷ تا ۲۰۱۹ به اتهام عضویت در داعش و برنامه‌ریزی برای حملات پنج بار دستگیر و آزاد شده بود. هر چند به گفته او هیچ "مدرک دیجیتالی" وجود ندارد که بر اساس آن بتوان نام "فرمانده ترکیه‌ای" داعش را روی او گذاشت.

در عین حال ترکیه در نیمه دوم سال ۲۰۲۰ هم برخی دیگر از مقامات ارشد منسوب به داعش را دستگیر کرد.

روز ۸ سپتامبر گزارش‌ها از دستگیری "فرمانده" داعش در استان دیاربکر واقع در جنوب شرقی کشور خبر دادند. یک هفته بعد هم یکی از اعضای داعش که گفته می‌شد "مسئول رسانه‌ای" این گروه است در استان قوج‌ایلی در شمال غربی کشور بازداشت شد.

"سه سال بعد، در آوریل ۲۰۱۹، رهبر داعش در پیامی غیر‌رسمی اعلام کرد حالا ترکیه را یکی از "ولایت‌"های دولت اسلامی می‌داند"

روز ۲۵ اوت یک نفر به ظن "برنامه‌ریزی یک حمله‌ وحشتناک" در استانبول دستگیر شد.

روز ۱۶ اکتبر یکی از اتباع کشور تونس که " تحت تعقیب مسئولین فرانسوی بود" در آدانا بازداشت شد.

کمی پیش از آن، روز ۱۶ ژوئن مسئولین ترکیه از دستگیری دو تبعه روس خبر دادند که به ظن ارتباط با داعش در فهرست " اعلان قرمز" اینترپل قرار داشتند.

چرا عراقی‌ها؟

منبع تصویر،

Getty Images

توضیح تصویر،

عملیات‌های امنیتی اخیر ترکیه عده زیادی از شهروندان عراقی را هدف گرفته است

سهولت نسبی سفر میان دو کشور همسایه ترکیه و عراق احتمالا ترکیه را به مکانی مناسب برای فعالیت اعضای عراقی داعش تبدیل کرده است، به ویژه بعد از این که این گروه پایگاه خود در سوریه و عراق را از دست داد.

ترکیه مرزی طولانی با عراق دارد و یکی از مقاصد اصلی برای توریست‌ها و مهاجران این کشور محسوب می‌شود.

به گفته وزارت امور خارجه ترکیه، عراقیانی که گذرنامه " خدمت" دارند می‌توانند بدون ویزا برای مدت کمتر از ۹۰ روز به ترکیه سفر کنند. اما دارندگان گذرنامه عادی این کشور می‌توانند ویزای الکترونیکی یک بار ورود به این کشور را دریافت کنند که تحت شرایط مشخص به مدت یک ماه هم اعتبار دارد.

مینا اللامی، کارشناس رسانه‌های گروه‌های اسلام‌‌گرای افراطی در بخش مانیتورینگ بی‌بی‌سی می‌گوید افزایش بازداشت مظنونین عراقی می‌تواند نشان‌دهنده این باشد که داعش یا شبکه‌‌ای قوی در ترکیه بوجود آورده و یا روی شبکه‌های قبلی خود در آنجا اتکا کرده است.

قدرت‌گیری دوباره داعش در عراق و سوریه

با افزایش نگرانی‌ها در رابطه با دستیابی دوباره داعش به پایگاه‌هایی در سوریه و عراق، عملیات‌ علیه این گروه هم شدت گرفته است.

نامه‌ای که ژانویه ۲۰۲۰ به شورای امنیت سازمان ملل متحد ارائه شد، نسبت به تلاش‌های داعش برای "تحکیم مجدد حضور خود" در سوریه و ترکیه و " برنامه‌ریزی حملات هر چه جسورانه‌تر" بعد از خروج نیروهای آمریکایی از شمال سوریه هشدار می‌داد.

خبرگزاری اعماق متعلق به داعش می‌گوید این گروه در سال گذشته میلادی ۱،۴۲۲ حمله در عراق و ۶۰۰ حمله در سوریه انجام داده است.

"این اقدامی عجیب به حساب می‌آمد چون این گروه نه با فعالیت‌ها و نه از طریق پیا‌م‌های خود نشان نداده بود در این کشور پایگاهی دارد"

روز ۲۷ ژانویه،‌ ترکیه عملیاتی گسترده علیه داعش انجام داد که طی آن ۱۲۶ مظنون به ارتباط با این گروه در ۵۸ استان دستگیر شدند. وزیر کشور همچنین روز ۳ فوریه از دستگیری یک تبعه اردن متهم به چندین مورد قتل که گفته می‌شد "معاون وزیر آموزش" داعش است، خبر داد.

با توجه به اقدامات اخیر ترکیه به نظر می‌رسد آنکارا در سال‌های ‌آتی همچنان روی مبارزه با شبکه‌های داعش در داخل کشور تمرکز خواهد داشت.