برای وقوع معجزه در فیلم از ما تعهد گرفتند!/ سم‌پاشی علیه بازیگران

خبرگزاری مهر - گروه هنر- زهرا منصوری: چهره پرکار این روزهای سینماست، هم در قامت بازیگر فیلمی بر پرده دارد هم در مقام کارگردان. او اساساً در همه این سال‌ها هم بازیگری را تجربه کرده هم کارگردانی را در کارنامه خود به ثبت رسانده، همان که نام فیلم جدیدش همزمان با تب و تاب واکنش‌ها به «عنکبوت مقدس» بر سر زبان‌ها افتاد. از بهروز شعیبی صحبت می‌کنیم، کارگردانی که حتی پرالتهاب‌ترین سوژه‌هایی که به سراغشان می‌رود، حاصلش از جنس سینمای ضربتی و تندوتیز نیست، خودش می‌گوید برای آنکه نمی‌خواهد با فیلمش برای مخاطب ناامنی ایجاد کند، این روش را برگزیده است.

اساساً آرام است، صبوری جزوی از ویژگی‌های اوست، کارگردانی که در مقابل کنایی‌ترین سوالات در بستر جشنواره فیلم فجر و آن زمان که او را کارگردانی تمام قد ارگانی خطاب کردند، سعی می‌کرد به آرامی به پرسش‌ها پاسخ دهد.

بهروز شعیبی حالا و همزمان با فیلم «هناس» که در آن ایفاگر نقش اصلی است، «بدون قرار قبلی» را در مقام کارگردان روی پرده سینماها دارد، فیلمی که شخصیت اصلی‌اش سفری را از غرب آغاز می‌کند تا به وطن برسد؛ سفری که منجر به یک تحول در او می‌شود.

به بهانه اکران این فیلم با بهروز شعیبی کارگردان و محمود بابایی تهیه‌کننده جوان این فیلم به گفتگو نشستیم که مشروح قسمت نخست آن را در زیر می‌خوانید:

* اجازه دهید قبل از ورود به فیلم «بدون قرار قبلی» گفتگو را از حال بد این روزهای سینما آغاز کنیم؛ شرایطی که هرچند فیلم‌های به نسبت خوب هم طی ماه‌های اخیر روانه پرده سینماها شده‌اند اما گویی مخاطبان حاضر به حضور در سینما نیستند. بعد از بحران کرونا امیدهای بسیاری برای بازگشت مجدد مردم به سینماها داشتیم اما به نظر می‌رسد حتی در قیاس با دوران اوج کرونا هم سینماها امروز با بحران جدی مخاطب مواجه هستند. به‌عنوان صاحب یکی از فیلم‌های خوب این روزهای سینمای ایران که در شرایط معقول و معمول می‌توانست مخاطبان بالقوه بسیاری را به سینما بکشاند، فکر می‌کنید چرا حال سینما اینقدر بد است؟

بهروز شعیبی: من فکر می‌کنم حال سینما، متأثر از حال جامعه است.

"خبرگزاری مهر - گروه هنر- زهرا منصوری: چهره پرکار این روزهای سینماست، هم در قامت بازیگر فیلمی بر پرده دارد هم در مقام کارگردان"وقتی جامعه در آرامش باشد می‌تواند در حوزه عرضه محصولات نمایشی هم به عنوان سرگرمی و هم به عنوان عنصر مطالعاتی، ایجاد توازن کند. بخش عمده سینما، بخش سرگرمی آن است و بخش کوچکی هم نگاه مطالعاتی به آثار سینمایی دارند. اگر حال جامعه خوب باشد، حال تمام صنعت‌ها و تفریح‌ها هم خوب می‌شود. نباید فراموش کنیم که ما از دوره سختی عبور کرده‌ایم. حتی الان هم عمق این اتفاق را نمی‌فهمیم، مانند فردی که مریض است و وقتی دوره نقاهتش می‌گذرد، احساس می‌کند خوب شده اما هنوز نمی‌داند تبعات و ضعف‌های ناشی از بیماری تا چه زمانی با او همراه است، شاید یک ماه بعد از آن دوران متوجه شود یک دوره ناهنجاری را پشت سر گذاشته است.

شعیبی: مردم وقتی می‌خواهند چیزی را حذف کنند، اول سینما را حذف می‌کنند، وقتی می‌خواهند با چیزی قهر کنند، با سینما قهر می‌کنند، وقتی می‌خواهند به چیزی اتهام بزنند، به سینمایی‌ها می‌زنند، از آن طرف وقتی هم حال‌شان خوب باشد، با سینمایی‌ها خوب می‌شوند دوره کرونا، همه ما را ضعیف کرد، یکی از نظر اقتصادی، یکی از نظر روحی، یکی از نظر جسمی.

کرونا روی همه این موارد تأثیر گذاشته است. در عین حال ما شرایط دیگری را هم سپری می‌کنیم که متأثر از شرایط اقتصادی جامعه است. این تبعات هم تنها در سینما نیست. سینما، متأسفانه یا خوشبختانه، نمود بیرونی زیادی دارد. مردم وقتی می‌خواهند چیزی را حذف کنند، اول سینما را حذف می‌کنند، وقتی می‌خواهند با چیزی قهر کنند، با سینما قهر می‌کنند، وقتی می‌خواهند به چیزی اتهام بزنند، به سینمایی‌ها می‌زنند، از آن طرف وقتی هم حال‌شان خوب باشد، با سینمایی‌ها خوب می‌شوند.

"او اساساً در همه این سال‌ها هم بازیگری را تجربه کرده هم کارگردانی را در کارنامه خود به ثبت رسانده، همان که نام فیلم جدیدش همزمان با تب و تاب واکنش‌ها به «عنکبوت مقدس» بر سر زبان‌ها افتاد"به همین دلیل فکر می‌کنم آنچه در سینمای امروز تجربه می‌کنیم، متأثر از شرایط جامعه است. در این میان متأسفانه آنچه اتفاق نمی‌افتد هم از طرف متولیان سینماست.

جامعه سینما هم بالاخره جزوی از مردم هستند و خیلی کار عجیب و غریبی نمی‌توانند در این شرایط انجام دهند. خدای نکرده اگر سینما تعطیل شود، ما اولین گروهی هستیم که بی‌کار می‌شویم چراکه هیچ کار دیگری را نمی‌توانیم به‌وجود بیاوریم. در این شرایط متولیان و تصمیم‌گیران سینما باید تلاش جدی و فوری برای ایجاد ارتباط گسترده میان مردم و سینما داشته باشند. همان نکته‌ای که مدیران تلویزیون هم باید خیلی زود درباره آن تصمیم‌گیری کنند.

* در همین شرایط بحرانی اما تصمیم‌ها و سیاست‌هایی اتخاذ شده که دقیقاً در راستای تشدید بحران بوده است، مثل ماجرا افزایش قیمت بلیت که دقیقاً در مقطعی که انتظار داشتیم با پایان کرونا مردم به سینماها بازگردند، افزایش ۵۰ درصدی قیمت بلیت ناگهان شوک تازه‌ای را به وجود آورد و در شرایط اقتصادی موجود در جامعه، فاصله مردم و سینما را بیشتر کرد!

شعیبی: واقعیت این است که ما در بخش حمایتی گفته‌ایم که سینما باید روی پای خود بایستد، اما در حوزه تصمیم‌گیری، اجازه می‌دهیم سینما روی پای خود باشد.

می‌آییم قانون‌ها و آئین‌نامه‌های متعددی را برای پروانه ساخت و نمایش تدوین می‌کنیم که در سینمای همه جای دنیا، اتفاقی نادر است. وقتی در سینما صحبت از معیشت عوامل می‌شود، می‌گویند روی پای خود بایست و خود از فروش بلیت درآمد کسب کن و فیلمت را بساز! اما وقتی می‌خواهیم تصمیم‌گیری کنیم، می‌گویند نه، باید زیر نظر ما کارهای‌تان تصویب شود. رفع این معضل نیاز به یک کارگروه دارد. نمی‌شود ما در زمان بررسی و صدور مجوز برای فیلم‌ها، نظارت کامل داشته باشیم اما زمانی که نوبت حمایت می‌شود، هیچ اتفاقی رخ ندهد! حمایت از فیلم هم هیچ جای دیگری معنا پیدا نمی‌کند، مگر در سالن سینما. آنچه درباره فیلم‌سازی از سوی برخی نهادها مطرح می‌شود، حمایت از تولید است و ربطی به حمایت از سینما در حوزه اکران ندارد.

خاطرم هست، زمانی که اعضای آکادمی اسکار به خانه سینما آمده بودند، آقایی همراهشان بود که سال‌ها مدیریت کمپانی «یونیورسال» را برعهده داشت.

"بعد از بحران کرونا امیدهای بسیاری برای بازگشت مجدد مردم به سینماها داشتیم اما به نظر می‌رسد حتی در قیاس با دوران اوج کرونا هم سینماها امروز با بحران جدی مخاطب مواجه هستند"او آنجا نکته جالبی را گفت و آن اینکه وقتی یک فیلم تمام می‌شود و به نسخه اولیه برای اکران می‌رسد، تازه کار من به‌عنوان تهیه‌کننده و پخش‌کننده آغاز می‌شود. او می‌گفت شاید یک فیلم در یک سال ساخته شده باشد، اما من تا ۶ سال بعد از آن درگیر عرضه آن هستم، چرا که باید تلاش کنم از هر اکران و نمایش آن پول دربیاورم. سینما همین است. برای من هم سینما، همین بخش دوم است.

تا زمانی که داریم یک فیلم می‌سازیم، درگیر تولید یک محصول هستیم اما اینکه محصول چطور و کجا قرار است عرضه شود و چه کسی قرار است آن را ببیند بسیار حائز اهمیت‌تر است. مشکل اساسی ما امروز همین است که باید متوجه باشیم اصل سینما، در مرحله عرضه است، اگر عرضه درست باشد، عملاً از تولید هم حمایت می‌شود.

سینمای صرفاً بهره‌مند از حمایت در تولید، سینمای قرص و محکمی نیست، سینمای لاغری است که به محض قطع حمایت‌های قطره‌چکانی از آن فرومی‌ریزد. سینمایی که تعداد محدودی در آن صاحب منفعت هستند و برد می‌کنند و جامعه سینما، از این رویکرد سودی عایدش نمی‌شود.

* اتفاقاً همین الان که سیطره ورود دولت به چرخه تولید سینما پررنگ‌تر هم شده و از ارزیابی فیلم‌اولی‌ها گرفته تا افزایش ملاحظات در صدور پروانه‌های ساخت و نمایش را در برمی‌گیرد، وقتی صحبت از گرانی بلیت سینما می‌شود، دولت خودش را کنار می‌کشد و می‌گوید این خواسته صنوف است و ما دخالتی نمی‌کنیم!

شعیبی: مشکل همین‌جاست. اگر دولت می‌خواهد حمایتی از سینما داشته باشد، باید در مرحله پخش این حمایت صورت بگیرد. متأسفانه از آنجایی که دولت در دوره‌های مختلف فکر می‌کرده باید با مضامین فیلم‌ها ارتباط مستقیم داشته باشد، حمایت خود را معطوف به تولید کرده است.