روز جهانی زبان مادری؛ محدودیت ها، فعالیت ها و چالش ها در ایران

لازم به یادآوری است اداره ثبت احوال بر اساس کتابچه اسامی که توسط دولت تهیه می‌شود، اقدام کرده و تمامی اسامی که خارج از لیست درج شده در این کتاب باشد را اسامی غیرمجاز برمی‌شمارد. محدودیت‌ها و بینش سیاسی و مذهبی اعمال شده در این کتاب عملا بسیاری از شهروندان را از نامگذاری کودکان خود بر اساس هویت‌های مذهبی، قومی و یا فرهنگی خود بر خلاف مقاوله‌نامه های‌حقوق بشری محروم می‌کند.

در بند ۱ ماده ۷ پیمان‌نامه حقوق کودک مجمع عمومی سازمان ملل متحد آمده است: «تولد کودک بلافاصله پس از به دنیا آمدن ثبت می‌شود و از حقوقی مانند حق داشتن نام، کسب تابعیت، و در صورت امکان شناسایی والدین و قرار گرفتن تحت سرپرستی آنها برخوردار است.»

فشارهای امنیتی و قضایی علیه فعالان حوزه زبان مادری

فعالان در عرصه زبان مادری نیز غالبا به بهانه‌ها و برچسب‌های مختلف از جمله جدایی طلبی، تحت فشارهای امنیتی و قضایی قرار دارند. در این خصوص می‌توان به تایید محکومیت زهرا محمدی، شهروند اهل سنندج و فعال در زمینه آموزش زبان کردی به ۵ سال حبس در روزهای اخیر و بازداشت و محکومیت ۸ تن دیگر از فعالین این عرصه اشاره کرد.

روز دوشنبه ۳۰ دی ماه ۹۸، شعبه ۵۴ دادگاه تجدیدنظر استان تهران، بهنام شیخی، اکبر آزاد، علیرضا فرشی و حمید منافی را مجموعا به ۸ سال حبس تعزیری و ۸ سال تبعید محکوم کرد. این شهروندان در سال ۹۲ به دلیل شرکت در مراسم بزرگداشت روز جهانی زبان مادری در نسیم شهر تهران بازداشت شده بودند. بهنام شیخی، علیرضا فرشی و حمید منافی همچنان دوران محکومیت خود را در زندان سپری می‌کنند.

از دلایل صدور حکم برای یکی از این متهمان مواردی از جمله: شرکت در مراسمات خصوصی بزرگداشت روز جهانی زبان مادری در سالهای ۱۳۹۳ و ۱۳۹۴، ارتباط با فعالان شهرهای مختلف برای سازماندهی مراسم بزرگداشت روز جهانی زبان مادری و راه‌اندازی یک دادخواست آنلاین که از مقامات ‌می‌خواهد زمینه برگزاری مراسم بزرگداشت روز جهانی زبان مادری را فراهم کنند.

"لازم به یادآوری است اداره ثبت احوال بر اساس کتابچه اسامی که توسط دولت تهیه می‌شود، اقدام کرده و تمامی اسامی که خارج از لیست درج شده در این کتاب باشد را اسامی غیرمجاز برمی‌شمارد"همچنین ارسال نامه‌ای به دبیرکل یونسکو در تهران و درخواست کمک از این نهاد برای کسب مجوز برگزاری مراسم بزرگداشت روز جهانی زبانی مادری در تهران عنوان شده بود.

در همین زمینه، امیر امینی در تاریخ ۲ اسفندماه ۹۷ در جریان فعالیت‌های خیابانی روز جهانی زبان مادری توسط نیروهای امنیتی در تهران بازداشت شد. وی تیرماه ۹۸ توسط شعبه ۲۶ دادگاه انقلاب تهران از بابت اتهامات “اجتماع و تبانی به قصد برهم زدن امنیت ملی و فعالیت تبلیغی علیه نظام” جمعا به ۹ سال حبس تعزیری محکوم شد. این حکم در مرحله تجدیدنظر به ۷ سال و ۶ ماه حبس تعزیری تقلیل و طی دوران تحمل دوران محکومیت در زندان اوین، مطابق قانون جدید کاهش مجازات حبس به ۵ سال حبس تعزیری تغییر یافت. آقای امینی دوران محکومیت خود را در زندان اوین سپری می کند.

کیانوش اصلانی در تاریخ ۲ اسفندماه ۹۷ در جریان فعالیت‌های خیابانی روز جهانی زبان مادری توسط نیروهای امنیتی در تهران بازداشت شد. این شهروند بهمن ماه ۱۳۹۸، توسط شعبه ۳۶ دادگاه تجدید نظر استان تهران از بابت اتهام “اجتماع و تبانی به قصد برهم زدن امنیت ملی” به ۵ سال حبس محکوم شد.

آقای اصلانی دوران محکومیت خود را در زندان اوین سپری می کند.

فاطمه تمیمی و مریم عامری روز چهارشنبه ۱۹ آذرماه ۱۳۹۹، توسط نیروهای امنیتی بازداشت و به مکان نامعلومی منتقل شد. به گفته یک منبع مطلع این دو تن همراه با هم قصه‌ها، لالایی‌ها و ترانه‌ها به زبان عربی را جهت ثبت تاریخ شفاهی روستا به روستا جمع آوری می‌کردند.

زهرا محمدی اواخر بهمن ماه امسال توسط شعبه چهارم دادگاه تجدیدنظر استان کردستان از بابت اتهام تشکیل دسته و جمعیت به قصد برهم زدن امنیت ملی به ۵ سال حبس محکوم شد. وی روز پنجشنبه ۲ خرداد ۱۳۹۸ توسط نیروهای امنیتی بازداشت و روز دوشنبه ۱۱ آذر همان سال، با تودیع قرار وثیقه ۷۰۰ میلیون تومانی به صورت موقت و تا زمان پایان دادرسی از زندان سنندج آزاد شده بود.

خانم محمدی از اعضای انجمن فرهنگی نوژین است که در زمینه تلاش برای حفظ محیط زیست کردستان، مهار آتش‌سوزی جنگل‌ها و مراتع این استان و آموزش زبان کردی فعالیت دارد.

پیشتر سی و هشت سازمان مردم نهاد کردستان در نامه‌ای خطاب به حسن روحانی، رئیس جمهور ایران نسبت به سیاست طرد زبان های غیرفارسی در ایران اعتراض و از او درخواست کردند که نسبت به حکم ۱۰ سال حبس زهرا محمدی، معلم داوطلب زبان کردی و عضو انجمن فرهنگی اجتماعی “نوژین” تجدیدنظر شود. امضا کنندگان در بخشی از این نامه با اشاره به اینکه بر خلاف قانون، زبان و هویت‌های غیرفارس در ایران به سطحی پایین‌تر تنزل یافته‌‌‌اند، از انکار، طرد و نادیده گرفتن زبان مادری انتقاد کرده و تاکید کرده‌اند که «حق تحصیل و آموزش به زبان مادری از ابتدایی‌ترین حقوق همه مردم ایران است».

در بخشی از این نامه آمده است: « اگر امروز زهرا محمدی مدرس داوطلب زبان کردی به ده سال حبس محکوم می‌شود، نشانه‌ای آشکار از فاصله گرفتن از حقوق جمعیت‌های زبانی است. اعتراض ما امضاء کنندگان این نامه، به عنوان بخشی از فعالان جامعه‌ی مدنی کردستان، به این حکم، اعتراض به تداوم طرد زبان‌های ایران از سیستم آموزشی ایران و امنیتی قلمداد کردن مسئله‌ی زبان است.

"این شهروندان در سال ۹۲ به دلیل شرکت در مراسم بزرگداشت روز جهانی زبان مادری در نسیم شهر تهران بازداشت شده بودند"خواسته‌ی ما، تلاش شما برای خارج کردن مسأله‌ی زبان از دایره‌ی مسائل امنیت ملی، پیگیری مسأله‌ی حکم حبس زهرا محمدی و گام نهادن در مسیر احقاق حقوق زبانی جمعیت‌های زبانی ایران است”.

همچنین روز شنبه ۲ اسفند ۱۳۹۹، شماری از فعالان مدنی سنندج با برگزاری تجمع اعتراضی مقابل دادگستری این شهر صدور حکم ۵ سال حبس برای زهرا محمدی، مدرس زبان کردی و از فعالان حوزه آموزش زبان مادری را محکوم کردند.

طی روزهای اخیر جمعی از فعالان مدنی جهت گرامیداشت این روز و یادآوری اهمیت زبان مادری اقدام به دیوار نویسی در سطح شهرستان های تبریز و کلیبر واقع در آذربایجانی شرقی، کردند.

از این دیوار نویسی‌ ها می‌توان به ”تحصیل به زبان مادری حق ابتدایی هر انسان” ، ”زبان مادری من کو”، “زندگی بدون زبان ممکن نیست” و “روز زبان مادری مبارک” اشاره کرد.

همچنین توسط فعالان مدنی در سطح شهر تبریز برچسب‌های نمادین و گرافیتی های متعدد نصب شده است.

از جمله گرافیتی و متون دیوار نویسی های اعتراضی می توان به “زبان من حقیقت را می‌گفت، مرا بی زبان گذاشتند” اشاره کرد.

روز شنبه ۲ اسفند ۱۳۹۹، شماری از فعالان مدنی آذربایجان در آستانه روز جهانی زبان مادری اقدام به توزیع کتاب آموزشی به زبان ترکی در سطح شهر اورمیه کردند. همزمان با توزیع این کتب آموزشی،

همزمان فعالان مدنی استان اردبیل نیز به همین مناسبت کتاب هایی آموزشی به زبان ترکی را در سطح شهرهای اردبیل و مشگین شهر توزیع کردند.

فعالان مدنی توضیحاتی نیز در خصوص اهمیت آموزش زبان مادری به خانواده های دریافت کننده کتاب دادند.