شبکه اجتماعی مبتنی بر مشارکت فعالان حزبی و سازمان‌های جامعه مدنی

به طور کلی موضع و دیدگاه سازمان‌های سیاسی و اجتماعی را نسبت به جنبش‌ها با دو شاخص همکاری و رقابت می‌توان به شکل زیر توضیح داد: سازمان های سیاسی و اجتماعی اعم از احزاب ، گروه ها ، ‌انجمن ها و خرده جنبش ها در پاسخ به دعوت جنبش های اجتماعی برای همکاری ،‌ یا قائل به همکاری با جنبش هستند و یا آن را نفی می کنند . پاسخ ضد جنبش به جنبش های اجتماعی قطعاً منفی است اما درمیان گروه ها‌، احزاب و خرده جنبش ها نیز گاه دسته هایی یافت می شوند که به دلیل انتقادات نسبت به خط مشی و استراتژی‌، رهبران و یا اهداف جنبش متمایل به همکاری با آن نیستند. از سوی دیگر در میان موافقان و مخالفان همکاری با جنبش نیز دو گرایش تمایل به رقابت و در مقابل تمایل به همدلی و همراهی با جنبش وجود دارد ، در اینجا نیز موضع ضد جنبش روشن است . سازمان ها و احزاب مخالف جنبش فراتر از رقابت در برابر جنبش قرار می گیرند اما در میان طیف های دیگر سازمان های اجتماعی ، خرده جنبش ها و احزاب سیاسی که در صف ضد جنبش قرار نمی گیرند نیز دو گرایش رقابت و عدم رقابت وجود دارد. بر این اساس سازمان های موجود بر حسب موضع در برابر جنبش به چهار گروه تقسیم می‌شوند:‌ یک - سازمان‌های تفرقه برانگیز:علاوه بر ضد جنبش که با اهداف جنبش و ماهیت آن در تضاد است و اغلب با حمایت نظام مستقر در پی خاموش کردن صدای جنبش است در میان سازمان‌های مبارز و خارج از ساخت قدرت نیز گروه های خود مرجع قرار دارند که حاضر به پذیرش هژمونی جنبش نبوده و از دیدگاه های مختلف از جمله رهبری، سازمان و مشی جنبش ،در برابر آن قرار می گیرند .

"از سوی دیگر در میان موافقان و مخالفان همکاری با جنبش نیز دو گرایش تمایل به رقابت و در مقابل تمایل به همدلی و همراهی با جنبش وجود دارد ، در اینجا نیز موضع ضد جنبش روشن است "طی ماه های اخیر برخی سازمان ها و فعالان سیاسی خارج از کشور دائماً در پی آن بوده اند تا اثبات کنند جنبش سبز محصول نظام مستقر است و جز فریب مردم ناراضی ،کارکرد دیگری نخواهد داشت. دو - سازمان‌های بی‌طرف‌:در میان سازمان های سیاسی و اجتماعی گروه‌هایی به دلایل مختلف در برابر جنبش های اجتماعی شکوت کرده یا آنها را نادیده می گیرند. از این رو نه مایل به همکاری با جنبش‌ها هستند و نه ادعای رقابت با آن‌ها را دارند. بسیاری از سازمان‌های خیریه و یا احزاب به شدت محافظه کار در میان این گروه قرار می گیرند. سه - سازمان‌های متمایل به همکاری رقابتی:در میان احزاب و گروه های سیاسی و اجتماعی که واقعیت جنبش را انکار نکرده بلکه بلافاصله یا بتدریج در صف جنبش قرار می‌گیرند، گروهی به دلیل انتقاداتی که متوجه رهبری، سازمان یا خط مشی جنبش می‌کنند، در عین همراهی با جنبش در انتظار روزی هستند که خطاهای جنبش راه آن‌ها را از جنبش جدا سازد.

طی ماه‌های اخیر علائم و شواهدی از حضور این گروه ها در صف جنبش بوده‌ایم. آنان در تحلیل‌ها و بیانیه‌های خود انتقاداتی را درباره گذشته سیاسی رهبران جنبش سبز خصوصاً آقایان موسوی، کروبی و خاتمی مطرح می‌کنند، اهداف جنبش سبز را مورد سئوال قرار می‌دهند و از ابهام در مورد خط مشی آن سخن به میان می‌آورند، گویی در پی آن هستند تا احزاب رقیب را مورد نقد قرار دهند. از دیدگاه این گروه سازمان‌ها پذیرش جنبش نه از سر منافع و مصالح مردم بلکه عمدتاً تحت تأثیر رقابت در فضای سیاسی است که جنبش گفتمان مسلط آن را تشکیل می‌دهد. این سازمان‌ها و گروه‌ها در تحلیل نهایی اصالتی برای جنبش قائل نیستند و منتظرند تا با افول دیر یا زود جنبش، ‌برنامه‌های سازمانی خود را دنبال و از جنبش سربازگیری کنند. مشکل اساسی که در این گروه سازمان ها وجود دارد احتمال بالای قرار گرفتن آن ها در برابر جنبش و تقویت صف ضد جنبش است.

"طی ماه های اخیر برخی سازمان ها و فعالان سیاسی خارج از کشور دائماً در پی آن بوده اند تا اثبات کنند جنبش سبز محصول نظام مستقر است و جز فریب مردم ناراضی ،کارکرد دیگری نخواهد داشت"چهار - سازمان های متمایل به همکاری غیررقابتی:معمولاً این گروه سازمان ها و احزاب بزرگتر از سه گروه پیشین هستند . قبلاً نیز گفته شد از آنجا که جنبش های اجتماعی جدید تفاوت را در درون می‌پذیرند و فصل مشترک مطالبات اجتماعی را مطرح و پی گیری می‌کنند لذا تعارضی بین اهداف جنبش های فراگیر و دیگر احزاب‌، گروه ها و خرده جنبش ها نیست، بلکه برعکس فعالیت و تحرک سراسری جنبش چتری را بر سر یک جامعه خواهد گشود که زمینه تحرک و فعالیت دیگر احزاب و گروه ها را نیز فراهم خواهد کرد. بنابراین با برآمدن یک جنبش اجتماعی نوین قدرت پراکنده احزاب ، گروه ها و خرده جنبش ها تجمیع شده و این سازمان ها بدون نگرانی از انحلال هویتی یا سازمانی می توانند اهداف نهایی خود را در جنبش دنبال کنند. در واقع جنبش های اجتماعی پروژه ملی و جامعی فراتر از تمایزات جنسیتی‌، طبقاتی و ایدئولوژیک هستند که قادرند در چارچوب هویتی فراگیر، مجموعه‌ای از پروژه‌های خود را نیز به پیش ببرند. به این ترتیب هرچه دامنه و گستره این گروه از سازمان‌های سیاسی و اجتماعی در یک جنبش وسیع‌تر شود‌، موفقیت آن جنبش و سرعت حرکت آن بیشتر و بیشتر خواهد شد.

اغلب تنها این گروه از سازمان ها هستند که شبکه های خود را با جنبش پیوند می دهند و به این ترتیب علاوه بر آنکه به جنبش سود می رسانند خود نیز از مواهب پیوند با جامعه ای بسیار بزرگتر از جامعه حزبی برخوردار می‌شوند‌، در مقابل سه گروه سازمان‌هایی که پیش از این به آن‌ها اشاره شد تلاش خواهند کرد تا به اشکال گوناگون از ارتباط شبکه‌های سازمانی خود با جنبش ممانعت به عمل آورند. افراد با عضویت در انجمن‌، حزب‌، سازمان و یا هر تشکل دیگری وفاداری خویش را نسبت به اهداف‌، آرمان‌ها و برنامه‌های آن تشکل ابراز می‌کنند. اما وفاداری به سازمان متبوع هرگز مانع از ‌آن نیست تا ارتباطات و در نتیجه پیوستگی های جدیدی برای اعضای احزاب یا انجمن‌ها ایجاد شود. به این ترتیب وفاداری اعضاء سازمان ها به وفاداری چندگانه منجر خواهد شد که در نهایت شبکه های حزبی را در جنبش های اجتماعی فعال و علاوه بر تقویت ارتباطات درون حزبی‌، پیوندهای این شیکه ها را با شبکه های غیر حزبی در جهت خواست عمومی مستتر در جنبش اعتراضی فراگیر تقویت می کند. به این ترتیب سرمایه اجتماعی درون گروهی در احزاب و انجمن ها در نتیجه ارتباطات احزاب با شبکه های غیر حزبی به سرمایه اجتماعی بین گروهی ارتقاء و در نهایت با فراگیر شدن ارزش ها و شبکه روابط در کل جامعه به تقویت سرمایه اجتماعی فراگیر و پیوندی در کل جنبش اجتماعی منجر خواهند شد.

"دو - سازمان‌های بی‌طرف‌:در میان سازمان های سیاسی و اجتماعی گروه‌هایی به دلایل مختلف در برابر جنبش های اجتماعی شکوت کرده یا آنها را نادیده می گیرند"بنابراین جنبش های اجتماعی حلقه های ارتباطی بین نهادهای مدنی مختلف را تکمیل و به کاهش فاصله احزاب، انجمن ها و سازمان های جامعه مدنی و جامعه منجر خواهند شد. عامل مهمی که می تواند مانع از پیوند شبکه های حزبی به جنبش اجتماعی شود ، وجود گرایش قوی خود مرجع (Self-Referential) در احزاب و ساختار توتالیر و تمرکزگرای آن ها است. این پدیده را در درون فرقه های مذهبی به روشنی می توان یافت. اعضای چنین احزاب یا فرقه هایی از پیوند خوردن با جنبش اجتماعی به شدت منع میشوند، از این رو وجود سازمان های تمرکز گرا و فرقه های سیاسی و مذهبی موجب ایجاد اختلال در شبکه‌های ارتباطی جنبش می شود