افغان‌های گریخته از طالبان در ایران؛ زندگی بین استثمار و تبعید

کاترینا ویلینگر، گزارشگر شبکه اول تلویزیون آلمان ARD در گزارشی از زندگی هزاران تن از شهروندان افغانستان نوشته است که با روی کار آمدن طالبان از خانه و کاشانه خود گریخته‌ و به کشور همسایه، ایران آمده‌اند. هنوز نیز روزانه هزاران تن دیگر به نواحی مرزی ایران وارد می‌شوند.

«شما هم حتما صحنه‌هایی را دیده‌اید که هموطنان من تا چه اندازه ناامید به هواپیما چسبیده بودند تا از افغانستان خارج شوند و در این راه جان خود را از دست دادند، اینطور نیست؟» ویلینگر از  زن افغان جوانی به نام فیروزه در تهران نقل می‌کند که گفته‌هایش بیشتر توصیفی غم‌انگیز از تجربه‌ مردم است تا یک سوال. این زن ۲۶ ساله در حالی که در حیاط کوچکی در جنوب تهران، نشسته از تجربیات چند ماه گذشته خود و رویدادهای دردناکی می‌گوید که در جریان انتقال قدرت به طالبان در کابل شاهد بوده است.

گزارشگر تلویزیون آلمان می‌نویسد که چند روز پیش از تصرف پایتخت افغانستان توسط نیروهای طالبان، این زن جوان تصمیم گرفته به همراه محمد، همسرش و سه فرزندشان از کشور فرار کنند. او می‌نویسد که فیروزه با نگاهی به دستانش می‌گوید: «بچه‌های من همیشه از طالبان می‌ترسیدند. البته ما هم همینطور بودیم، ما همیشه پنهان بودیم. طالبان به سادگی دختران جوان و زن‌ها را از روستاها با خود می‌برند، به آنها تجاوز می‌کنند و آنها را می‌کشند.»

فیروزه و خانواده‌اش با سختی‌های بسیار خود را به تهران رسانده‌اند، در ابتدا در خیابان‌ها سرگردان بودند، بدون کار، بدون اسناد و اوراق رسمی و بدون پول.

"او می‌نویسد که فیروزه با نگاهی به دستانش می‌گوید: «بچه‌های من همیشه از طالبان می‌ترسیدند"او برای گزارشگر تلویزیون آلمان نقل کرده که یک روز صبح حسین، هموطنی که چند سالی بود در ایران زندگی می‌کرد از راه رسید: «برای خرید نان راهی نانوایی بودم. دیدم یک خانواده آنجا ایستاده‌اند. محمد رفت جلو و سلام کرد و پرسید که آیا می‌شود برایش کاری پیدا کنند. حسین گفت که نه، اما می‌توانم چند روزی شما را ببرم پیش خودمان».

بازگرداندن بیش از ۳۰ هزار نفر تنها در یک هفته

اکنون سه ماه از روی کار آمدن طالبان گذشته است. این خانواده شب‌ها را در باغ منطقه مسکونی می‌خوابند که حسین به عنوان سرایدار در آنجا کار می‌کند.

آنها ساعات روز را در یک پارک در نزدیکی این محل سر می‌کنند،  پیوسته در هول و هراسند که مبادا از سوی نیروهای پلیس ایران بازداشت و از این کشور اخراج شوند.

شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌ها مملو از گزارش‌ از چنین مواردی هستند. تنها در هفته آخر ماه اکتبر، حدود۳۰ هزار تبعه افغان با وجود احتمال دستگیری و شکنجه در افغانستان و علیرغم وضعیت فاجعه بار انسانی در آنجا توسط مقامات ایرانی به این کشور بازگردانده شده‌اند.

گزارشگر تلویزیون آلمان از سرنوشت زن جوان دیگری یاد می‌کند به نام الینا (نام واقعی تغییر یافته است) که به گفته برادرش از جمله کسانی است که به افغانستان بازگردانده شده است. او به شدت نگران وضعیت خواهرش است که به گفته او «در روز روشن توسط پلیس تهران دستگیر شده است». این خانواده از قوم هزاره افغانستان هستند که مورد آزار و اذیت دائمی طالبان قرار دارند. او نقل می‌کند که خواهر جوانش در حال حاضر تنها در کابل به سر می‌برد و مخفی شده است.

"او برای گزارشگر تلویزیون آلمان نقل کرده که یک روز صبح حسین، هموطنی که چند سالی بود در ایران زندگی می‌کرد از راه رسید: «برای خرید نان راهی نانوایی بودم"بقیه اعضای خانواده به دنبال راهی برای بازگرداندن او به ایران هستند.

 شورای پناهندگان نروژ (NRC) که یک سازمان مستقل امدادی است در گزارشی می‌نویسد: «باید هر چه سریع‌تر دارو، مایحتاج عمومی و  کمک‌های اولیه توسط سازمان‌های بین‌المللی به این کشور ارسال شوند، به ویژه اکنون که زمستان در راه است».

یان اگلند، دبیر کل شورای پناهندگان نروژ در سفر هفته گذشته خود به ایران گفت: «نمی‌توان انتظار داشت که ایران که از نظر اقتصادی خود دچار مشکل است بتواند به تنهایی با این وضعیت کنار بیاید.» به گفته این سازمان از زمانی که طالبان روی کار آمده دست کم ۳۰۰ هزار تن از شهروندان افغانستان به ایران گریخته‌اند. علاوه بر این، به گفته اگلند «روزانه چهارهزار تا پنج هزار زن و مرد و کودک افغانستانی در جستجوی امنیت از مرز افغانستان به ایران وارد می‌شوند».

میلیون‌ها افغان در ایران، محروم از حقوق اولیه و امنیت اجتماعی 

گزارشگر شبکه اول تلویزیون آلمان در ادامه گزارش خود از زندگی میلیون‌ها مهاجر افغان در ایران نوشته که «با توجه به سیاست پناهندگی ایران در وحشت دائمی اخراج و در شرایط دشوار زندگی خود را می‌گذرانند». بر اساس گزارش سازمان ملل، بیش از سه میلیون افغان از زمان پیش از به قدرت رسیدن طالبان در ایران زندگی می‌کنند که بیشتر آنها به شکل غیرقانونی در این کشور به سر می‌برند. او می‌نویسد که در بسیاری از مناطق این کشور افغان‌ها به عنوان نیروی کار ارزان مورد استثمار قرار می‌گیرند و اکثر کودکان افغان حتی اگر در ایران به دنیا آمده باشند، از دسترسی به نظام آموزشی محروم هستند.

کاترینا ویلینگر در ادامه گزارش خود نوشته است که فیروزه و خانواده او آینده‌روشنی را در ایران برای خود نمی‌بینند. او هفته‌ای یک یا دو بار راهی سفارت آلمان در مرکز تهران می‌شود.

افغان‌های زیادی هر روز به امید دریافت اطلاعات در مورد فرصت‌های احتمالی و امکان پناهندگی در اروپا، جلوی سفارت آلمان در تهران جمع می‌شوند. فیروزه می‌گوید: «این کشورها باید فکر این باشند که چه بلایی بر سر ما پناهندگان می‌آید.» برای او و اکثر این افغان‌ها در ایران، امکان ورود قانونی به اروپا بسیار سخت است. کشورهایی مانند آلمان فقط موارد نادری را می‌پذیرند: به عنوان نمونه کارمندان سابق ارتش آلمان و یا همکاران افغان سازمان‌های امداد آلمانی. هیچ کدام از این شرایط در مورد فیروزه و خانواده‌اش صدق نمی‌کند. او می‌گوید: «می‌دانم آلمان پیش از این پناهندگان زیادی را پذیرفته است.

"حسین گفت که نه، اما می‌توانم چند روزی شما را ببرم پیش خودمان».بازگرداندن بیش از ۳۰ هزار نفر تنها در یک هفته اکنون سه ماه از روی کار آمدن طالبان گذشته است"اما اگر ایران ما را بیرون کند، کجا باید برویم؟ به جنگ برگردیم؟»

• زندگی ادامه دارد؛ روایتی تصویری از زندگی روزمره در افغانستان در سایه طالبان

  در پی قدرت‌گیری طالبان و سقوط کابل ده‌ها هزار شهروند افغانستان از کشور خارج شدند، هزاران نفر دیگر هم چنین قصدی دارند. بسیاری از مردم قادر به تامین ابتدایی‌ترین نیازمندی‌های خود نیز نیستند. برخی‌ها حتی برای تأمین نیاز‌های اولیه خود ناچار شده‌اند، دار و ندار خود را در بازارهای خیابانی کابل عرضه کنند.

• زندگی ادامه دارد؛ روایتی تصویری از زندگی روزمره در افغانستان در سایه طالبان

  گفته می‌شود که گرسنگی و فقر بیش از ۱۸ میلیون نفر از شهروندان افغانستان را تهدید می‌کند. حتی در دوره زمامداری اشرف غنی نیز حدود نیمی از مردم افغانستان تنها به پشتوانه دریافت کمک‌های مالی خارجی می‌توانستند به حیات خود ادامه دهند. تصویری از بازار مکاره در کابل.

• زندگی ادامه دارد؛ روایتی تصویری از زندگی روزمره در افغانستان در سایه طالبان

  در بازار مکاره کابل اجناس ریز و درشت عرضه می‌شوند، از کفش و لباس گرفته تا لوازم آشپزخانه و تختخواب.

• زندگی ادامه دارد؛ روایتی تصویری از زندگی روزمره در افغانستان در سایه طالبان

  یکی از فروشندگان در بازار مکاره کابل که در انتظار مشتری نشسته است.

• زندگی ادامه دارد؛ روایتی تصویری از زندگی روزمره در افغانستان در سایه طالبان

  از زمان روی کار آمدن طالبان در افغانستان چهره شهر تغییر کرده است.

  در برخی‌ فروشگاه‌ها هنوز هم مانکن‌هایی پشت ویترین دیده می‌شوند که یادآور دوران پیش از طالبان هستند، اما حضور زنان و طبیعتا مشتریان زن در خیابان‌ها کاهش یافته است.

• زندگی ادامه دارد؛ روایتی تصویری از زندگی روزمره در افغانستان در سایه طالبان

  با قدرت گیری طالبان در افغانستان زنان این کشور بسیاری از آزادی‌هایی را که در طی بیست سال گذشته کسب کرده بودند، از دست داده‌اند.

• زندگی ادامه دارد؛ روایتی تصویری از زندگی روزمره در افغانستان در سایه طالبان

  آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد چندی پیش از عهدشکنی طالبان و عدم پایبندی آن‌ها به وعده تضمین حق مشارکت زنان و دختران در امور اجتماعی انتقاد کرده بود. تصویری از زنان متعلق به قوم هزاره در قندهار.

• زندگی ادامه دارد؛ روایتی تصویری از زندگی روزمره در افغانستان در سایه طالبان

  در خیابان‌ها و امکان عمومی کابل دیگر کمتر از شادی و تفریح خبری است.

• زندگی ادامه دارد؛ روایتی تصویری از زندگی روزمره در افغانستان در سایه طالبان

  تصویری از یک پرنده فروش در بازار کابل که همچنان در انتظار مشتری نشسته و کشیدن سیگار دلخوشی او است.

• زندگی ادامه دارد؛ روایتی تصویری از زندگی روزمره در افغانستان در سایه طالبان

  مسئله ادامه کمک به افغانستان موضوعی است که جامعه بین‌الملل را به خود مشغول کرده است. آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل پرداخت کمک‌های مالی به افغانستان را برای جلوگیری از وقوع یک فاجعه انسانی و بحران اقتصادی الزامی دانسته است. تصویری از یکی کبوترفروش‌ها در بازار کابل.

• زندگی ادامه دارد؛ روایتی تصویری از زندگی روزمره در افغانستان در سایه طالبان

  طالبان به آمریکا و اتحادیه اروپا هشدار داد درصورت ادامه تحریم‌ها موجی از پناهجویان اقتصادی به سمت غرب به راه می‌افتد؛ امری که یکی از نگرانی‌های اروپا محسوب می‌شود.

• زندگی ادامه دارد؛ روایتی تصویری از زندگی روزمره در افغانستان در سایه طالبان

  تا کنون سیاستمداران مختلفی در مورد خطر موج تازه پناهجویان افغان هشدار داده‌اند.

  "این خانواده شب‌ها را در باغ منطقه مسکونی می‌خوابند که حسین به عنوان سرایدار در آنجا کار می‌کند"آنگلا مرکل ، صدراعظم آلمان به تازگی خاطرنشان کرد، اگر کل سیستم مالی در افغانستان سقوط کند هیچ کس از آن نفع نمی‌برد و هیچ کمک بشردوستانه‌ای نمی‌توان انجام داد. او تأکید کرد، نباید فقط تماشا کرد که ۴۰ میلیون نفر در هرج و مرج گرفتار می‌شوند.

• زندگی ادامه دارد؛ روایتی تصویری از زندگی روزمره در افغانستان در سایه طالبان

  با روی کار آمدن طالبان در افغانستان عرصه فرهنگ و هنر به ویژه موسیقی نیز به شدت زیر ضرب رفته است. تصویری دیواری از احمد ظاهر، خواننده اسطوره‌ای افغانستان بر یکی از دیوارهای کابل؛ تصویری خاموش که از آن صدایی برنمی‌آید.

• زندگی ادامه دارد؛ روایتی تصویری از زندگی روزمره در افغانستان در سایه طالبان

  در حال حاضر آینده‌ای مبهم در انتظار شهروندان افغانستان است، خواه از لحاظ اقتصادی و خواه از لحاظ اجتماعی و حقوق بشر. تصویری از یک بقالی کوچک در کابل که چشم‌انتظار مشتری است.

• زندگی ادامه دارد؛ روایتی تصویری از زندگی روزمره در افغانستان در سایه طالبان

  در اوایل ماه اکتبر سال جاری در هرات "جشنی" با حضور نیروی‌های طالبان به مناسب خروج نیروهای آمریکایی از افغانستان برگزار شد. در این جشن شماری از "پهلوانان" زور و قابلیت‌های خود را به نمایش گذاشتند، از جمله قابلیت استقامت.

• زندگی ادامه دارد؛ روایتی تصویری از زندگی روزمره در افغانستان در سایه طالبان

  یکی دیگر از شرکت‌کنندگان لبخندزنان نمایش می‌دهد که به راحتی توان حمل یک موتورسیکلت را دارد.

• زندگی ادامه دارد؛ روایتی تصویری از زندگی روزمره در افغانستان در سایه طالبان

  روی دیگر سکه، مشکلات عدیدی است که افغانستان با آن دست و پنجه نرم می‌کند، از جمله مشکل مواد مخدر و ترک اعتیاد.

  تصویری از معتادان در یکی از مراکز ترک اعتیاد که منتظرند، سرشان تراشیده شود.

• زندگی ادامه دارد؛ روایتی تصویری از زندگی روزمره در افغانستان در سایه طالبان

  در برخی از صحنه‌ها نیز می‌توان دید که چگونه افغان‌های پیر و جوان علیرغم مشکلات و سایه سنگین طالبان می‌کوشند همبستگی خود را حفظ کنند.