«اکران آنلاین» در غبار بلاتکلیفی‌ها/ «ناجی» چگونه «قربانی» شد؟

خبرگزاری مهر - گروه هنر- زهرا منصوری: چند وقتی می‌شود که دیگر نه از تبلیغ رنگ به رنگ و ثانیه‌ای فیلم‌های سینمایی در تلویزیون خبری است و نه از تمایل فیلمسازان برای سبقت گرفتن در صف اکران فیلم‌ها. حالا حتی به سختی یادمان می‌آید که آخرین بار کی به سینما رفته‌ایم، دیگر سینماهای گوشه و کنار شهر، بعد از تعطیلی دانشگاه و اتمام ساعت کاری، انتظارمان را نمی‌کشند. هرچند پیش از این اولین گزینه روی میزمان به‌عنوان یک تفریح ارزان قیمت و البته سهل‌الوصول، رفتن به سینما بود اما احتمالاً این روزها آخرین پیشنهادی که از سوی فیلم‌بازترین دوستانمان هم دریافت می‌کنیم، حضور در سالن سینماست!

نه اینکه کرونا باعث فروکش کردن عطش دورهمی‌ها و گشت و گذارهایمان به منظور حفظ سلامتی شده باشد، نه، فاصله‌ای که میان ما و این هنر- تفریح افتاده، اساساً ما را از سینما دور کرده و آن را به آرشیو خاطراتمان سپرده است.

اصلاً در همان روزهای بازگشایی نیم‌بند سالن‌های سینما، گله بسیاری از سینماداران و البته سینماگران این بود که اطلاعاتی درباره فعالیت مجدد سینماها به مردم داده نشده و هنوز تصور ذهنی بسیاری به همان اطلاعیه نخست وزارت ارشاد مبنی بر تعطیلی فعالیت‌های فرهنگی در اسفند ۹۸ برمی‌گردد؛ همه چیز درست از همین نقطه آغاز شد. حالا ۱۰ ماه است که نه حیاتش مشخص است و نه از نفس افتادنش؛ هنوز درباره «سینما» می‌گویم که به لطف باز و بسته شدن چند باره‌اش توسط ستاد ملی مقابله با کرونا، یک وضعیت بلاتکلیف و مه آلود را تجربه می‌کند هرچند به گواه سینماگران خیلی وقت است شکست را پذیرفته و از میدان به در شده؛ این تنها تقلایی برای فراموش نکردنش است، تلاشی برای پیوند دوباره مخاطب با سینما که هرچند پیش از آن بسیاری برف‌های نکوبیده مسیر رابطه‌شان را کوبیده و هموار کرده بودند، حالا اما به ناگاه همه پل‌هایش درهم شکسته‌اند.

این روزها اگر مدام هم بخواهیم بر مدار مستندات بچرخیم و دلایل این تصمیمات یکباره برای توالی تعطیلی و بازگشایی سینماها را قطار کنیم نه به نتیجه‌ای می‌رسیم و نه پاسخی از سوی مسئولانش دریافت می‌کنیم، چه اینکه در طول این ۱۰ ماه سینماداران به کرات تاکید کرده‌اند که تمام پروتکل‌های بهداشتی رعایت می‌شود و بازهم هیچ چیز تغییر نکرده است. حتی اگر همین گزاره را هم کنار بگذاریم سالن‌های فراخ، تعداد زیاد صندلی‌ها و البته تعداد اندک مخاطبان امکان انتقال بیماری را در سالن‌ها به حداقل می‌رساند اما باز هم در هر بزنگاهی انگشت‌ها بلافاصله روی فشردن دگمه تعطیلی سینماها می‌رود.

ورود یک «ناجی»؛

جایگزینی برای احیای یک «لذت»

این غم‌نامه نسبتاً طولانی را نوشتم تا بگویم با شیوع کرونا، نه در قد و قواره سینما اما جایگزینی هرچند معمول اما معقول برایش پیدا شده تا در سبد تفریحاتمان همچنان «لذت فیلم دیدن» را بگنجانیم، گاهی هم خودمان را لابه‌لای شخصیت‌هایش پیدا کنیم.

«اکران آنلاین» خیلی زود جا پای سالن‌های تاریک و تعطیل گذاشت تا ردی از «سینما» را به یادمان بیاورد و همزمان به ما یادآوری کند یک ظرفیت مغفول مانده را.

"حالا حتی به سختی یادمان می‌آید که آخرین بار کی به سینما رفته‌ایم، دیگر سینماهای گوشه و کنار شهر، بعد از تعطیلی دانشگاه و اتمام ساعت کاری، انتظارمان را نمی‌کشند"ظرفیتی که البته به همان زودی با بی‌تدبیری به تاراج رفت.

آنچه مسلم است اما این است که با وجود زخم‌هایی چون «قاچاق» و «نبود امنیت» که در این مدت بر پیکر «اکران آنلاین» وارد شد، بازهم اگر محتوای ارائه شده حداقلی از کیفیت و جذابیت را داشته باشد، می‌تواند به فروش خوبی هم برسد؛ این را آمار ارائه شده از سوی دو پلتفرم محوری و انحصاری در حوزه «اکران آنلاین» در ۱۰ ماه گذشته می‌گوید آنچه مسلم است اما این است که با وجود زخم‌هایی چون «قاچاق» و «نبود امنیت» که در این مدت بر پیکر «اکران آنلاین» وارد شد، بازهم اگر محتوای ارائه شده حداقلی از کیفیت و جذابیت را داشته باشد، می‌تواند به فروش خوبی هم برسد؛ این را آمار ارائه شده از سوی دو پلتفرم محوری و انحصاری در حوزه «اکران آنلاین» در ۱۰ ماه گذشته می‌گوید.

«خروج» به کارگردانی ابراهیم حاتمی‌کیا اولین فیلمی بود که ریسک این ابزار نوظهور و کمتر شناخته شده (البته در ایران) را پذیرفت و پا به میدان گذاشت اما تنها ساعاتی پس از اکران، سرقت این فیلم موضوع اصلی گفتگوها و البته عامل هراس دیگر سینماگران از آزمودن این امکان ویژه شد.

هرچند همان زمان صاحبان این فیلم و مدیران سینمایی در گفتگوهای خود به این نکته اشاره کردند که در همه جای جهان سرویس‌های بر خط امکان تأمین امنیت صددرصدی آثار را ندارند و آنچه بیش از همه محصولات فرهنگی دیگر کشورها را مصون نگه داشته وجه «فرهنگی» و «فرهنگ مصرف مخاطبان» طی سال‌ها کاربری سامانه‌های برخط بوده است. اما گویی این استدلال برای طیف گسترده‌ای از سینماگران قابل هضم نبود و هراس سوخت سرمایه‌شان تا همین امروز هم در جانشان باقی مانده و تمایل چندانی به اکران آثارشان در این بستر ندارند.

در این میان سینماداران هم که از تعطیلی سینماها به تنگ آمده بودند، وضعیت را برای زیست سینماها مساعد نمی‌دیدند و پلتفرم‌ها را حریفی قدر برای ادامه فعالیت‌های خود می‌پنداشتند دست روی دست نگذاشتند، بارها به صراحت مواضع اعتراضی خود را نسبت به پدیدار شدن و بها دادن به این سرویس‌ها اعلام کردند و به تعبیری برخی سینماگران حتی قوه محرکه‌ای برای کارشکنی و اختلال در این سامانه‌ها شدند.

همه مشکلات و نیمه‌جان شدن سرویس‌های برخط اما به عوامل بیرونی برنمی‌گردد؛ آنچه در این میان نقشی پررنگ‌تر داشت مدیریت نادرست این پدیده توسط امتیازداران سامانه‌ها و مدیران سینمایی بود. این موضوع را از این منظر می‌شود بررسی کرد که اساساً برای معرفی این قالب جدید به مخاطبان و اعتمادسازی برای مصرف قانونی، ابتدا باید چند فیلم تازه و مناسب را به اکران در می‌آوردند؛ اتفاقی که در گام نخست رقم خورد اما تنها با گذر چند ماه، اکران آنلاین به انباری برای فیلم‌های تاریخ گذشته و عمدتاً بی کیفیت تبدیل شد؛ موضوعی که رفته‌رفته اعتماد مخاطبان را هم سلب کرد تا از تماشای آنلاین فیلم روی برگردانند؛ چیدمانی که البته به بدسلیقگی امتیازداران سامانه‌ها باز می‌گشت. حجم انبوه فیلم‌هایی که حتی در نمایش فیزیکی اقبالی نداشتند، پا به این عرصه گذاشتند و سرمایه اعتمادی را از بین بردند که بی تردید گنجینه‌ای برای هر فرصت شغلی در هر عرصه‌ای محسوب می‌شد.

در همان بحبوحه روزهای ابتدایی اکران آنلاین و هیجان‌زدگی سینماگران از دستیابی به مدیایی جدید، مدیران سینمایی برای جلوگیری از تراکم فیلم‌ها در این بستر نمایشی این وعده را دادند که «شورای اکران آنلاین» به منظور تنظیم‌گری بازار این عرصه و البته سر و سامان دادن به آن به زودی تشکیل می‌شود؛ موضوعی که در حد همان وعده باقی مانده و هنوز خبری از آن نیست. قانون دیگر اما اکران ۲ هفته‌ای آثار در سینماها و بعد ورود به بسترهای نمایشی اینترنتی بود؛ این قانون هم مثل تمامی قوانین گاه اجرا و گاه هم دور زده شد تا راه خلاصی باقی بماند!

همانطور که در ابتدای این گزارش عنوان کردیم، «اکران آنلاین» ظرفیتی ویژه است که اگر سینماگران بر ترس‌شان از قاچاق فائق بیایند و برخی زیرساخت‌ها مستحکم‌تر شود، می‌تواند نتیجه‌ای بهتر هم به همراه داشته باشد.

آمار فروش برخی فیلم‌های نسبتاً باکیفیت نشان می‌دهد که مخاطب امروزی، دارد عادت می‌کند که «رایگان‌نگر» نباشد و بابت استفاده از محصول فرهنگی هزینه بپردازد به طوری که تهیه‌کنندگان نه به سودی قابل توجه بلکه به فروشی قابل قبول برسند.

یک مرور آماری؛

«اکران آنلاین» نمره قبولی گرفت؟

بر اساس اعلام روابط عمومی دو سامانه «فیلیمو» و «نماوا» که به‌صورت انحصاری عهده‌دار عرضه برخط فیلم‌های سینمایی در این مدت کرونایی بودند، در این بازه زمانی تنها چند فیلم به فروشی درخور رسیده‌اند.

پیش از تحلیل این آمار، در جدول ضمیمه مروری بر کارنامه فیلم‌های سینمایی در «اکران آنلاین» خواهیم داشت. در میان آمار اعلام شده فیلم «خروج» با بلیت ۱۲ هزارتومانی و «طلا» با بلیت ۱۵ هزار تومانی عرضه شدند اما باقی فیلم‌ها با بلیت ۲۰ هزارتومانی به نمایش گذاشته شدند.