ایران "در هشت سال آینده پنجره طلایی جمعیت را از دست می‌دهد"

خبرگزاری دانشجویان ایران، ایسنا در گفت‌و‌گو با دبیر مرکز مطالعات راهبردی جمعیت ایران اطلاعاتی درباره کاهش نرخ رشد جمعیت در این کشور منتشر کرده است.

صالح قاسمی در این مصاحبه ضمن ایراد از دولت حسن روحانی به دلیل اهمیت ندادن به موضوع افزایش جمعیت، تصریح کرده که شاخص‌های جمعیتی در ایران "در وضعیت هشدار" قرار دارند.

به گفته این کارشناس، در حال حاضر نرخ رشد جمعیت در ایران حدود  ۰.۶ درصد است و پیش‌بینی می‌شود حدود ۱۰ تا ۱۵ سال آینده، نرخ رشد جمعیت صفر درصد و پس از آن منفی شود.

قاسمی شاخص باروری در ایران را  ۱.۶ فرزند به ازای هر زن اعلام کرده و گفته این "پایین‌ترین شاخص باروری در منطقه غرب آسیا، شمال آفریقا و منطقه معروف به MENA یعنی خاورمیانه و شمال آفریقا است." او اضافه کرده این در حالی است که نرخ باروری در سال ۱۳۶۵، ۶.۵ فرزند به ازای هر زن بوده است.

به گفته این مقام مسئول این آمار نشان می‌دهد که "رکورد سرعت کاهش نرخ باروری هم در سه دهه گذشته به نام ایران ثبت شده است".

صالح قاسمی نرخ باروری در کلان شهرها را کمتر از ۱.۵ فرزند دانسته است. به گفته او این نرخ در استان تهران ۱.۴ و در گیلان و مازندران ۱.۱ به ازای هر زن است.

رکورد در سرعت سالخوردگی جمعیت

دبیر مرکز مطالعات راهبردی جمعیت هشدار داده که ایران در سه دهه آینده "رکورد جدیدی در سرعت سالخوردگی جمعیت" را ثبت خواهد کرد. این در حالی است که به گفته او در کشورهای دیگر مسیر جوانی تا سالمندی جمعیت در یک دوره زمانی ۱۳۰ تا ۱۴۰ ساله طی می‌شود، در حالی که این مسیر در ایران در بازه زمانی ۳۰ ساله طی خواهد شد.

به کانال دویچه وله فارسی در تلگرام بپیوندید

به گفته صالح قاسمی در حال حاضر حدود ۱۰.۵ درصد جمعیت ایران سالخورده هستند اما این رقم تا سال ۲۰۵۰ یعنی کمتر از ۳۰ سال دیگر به ۳۲ درصد خواهد رسید و پس از آن دیگر ایران کشوری جوان نخواهد بود.

پیامدهای سالمندی جمعیت

این پژوهشگر حوزه جمعیت پیامدهای سالمندی جمعیت را برشمرده و مهمترین آنها را در حوزه اقتصادی دانسته است. به گفته او سالمندی جمعیت به معنای کاهش نیروی کار و در نتیجه کاهش تولید ناخالص ملی GPD است.

به کانال اینستاگرام دویچه وله فارسی بپیوندید

همچنین با افزایش آمار سالمندان، هزینه‌های بهداشتی و درمانی افزایش پیدا خواهد کرد. به گفته او بر اساس مطالعات انجام شده "یک سالمند چهار برابر یک جوان هزینه‌های درمانی و بهداشتی دارد".

همچنین بالا رفتن تعداد سالمندان در یک کشور به معنای افزایش سنوات کار و سن بازنشستگی است و این یعنی مردم باید مالیات و بیمه بیشتری پرداخت کنند.

"سالمندی در ایران؛ فصل فراغت یا انباشت مشکلات؟ تنها جایی که رهبر جمهوری اسلامی "اشتباهی" را پذیرفته، سیاست کنترل جمعیت در دهه ۱۳۷۰ و ۱۳۸۰ شمسی است"به گفته دبیر مرکز مطالعات راهبردی جمعیت: «در حال حاضر هر هفت نفری که در سن کار و فعالیت هستند با پرداخت بیمه و مالیات یک سالمند را مدیریت و تامین مالی می‌کنند اما تا سه دهه آینده هر سه نفر باید هزینه‌های یک سالمند را پرداخت کنند و فشار زیادی بر روی طبقات اجتماعی و سازمان‌های حمایتگر خواهد آمد.»

صالح قاسمی در پایان این گفت‌و‌گو ابراز امیدواری کرده که دولت سیزدهم "حمایت از فرزندآوری" را در دستور کار خود قرار دهد و هشدار داده: «در صورت غفلت، در هشت سال آینده پنجره‌طلایی جمعیت در کشور را از دست می‌دهیم و دیگر کاری از دست‌مان بر نمی‌آید.»

حکومت ایران برای مقابله با کاهش نرخ رشد جمعیت، سیاست‌های دستوری را پیش گرفته است، از جمله ممنوع کردن وسایل پیشگیری از بارداری رایگان و نیز ممنوع کردن جراحی‌های جلوگیری از بارداری.

این در حالی است که کشورهای دیگر در این زمینه سیاست‌های تشویقی را پیش می‌گیرند، از جمله اعطای بسته‌های کمک مالی به ازای هر فرزند، امکانات بهتر کار برای والدین و نیز بهبود کلی شرایط اقتصادی؛ چیزی که در شرایط کنونی ایران هیچ چشم اندازی برای آن وجود ندارد.

• سالمندی در ایران؛ فصل فراغت یا انباشت مشکلات؟

  تنها جایی که رهبر جمهوری اسلامی "اشتباهی" را پذیرفته، سیاست کنترل جمعیت در دهه ۱۳۷۰ و ۱۳۸۰ شمسی است. او با استغفار از این رویکرد، در بهار ۱۳۹۳ از قوای سه گانه و زیرمجموعه‌های آنها خواست به قصد رشد "اقتدار ملی" برای افزایش نرخ رشد جمعیت بکوشند. با وجود تغییر یکشبه برنامه‌های دولتی تنظیم خانواده، منحنی تولد طبق انتظار بالا نرفت. در مقابل، هشدارها نسبت به منحنی سنی جمعیت ایران رساتر می‌شود.

• سالمندی در ایران؛ فصل فراغت یا انباشت مشکلات؟

  تا میانه دهه ۱۳۸۰ شمسی که هفتاد درصد جمعیت ایران زیر ۳۰ سال سن داشت، رسانه‌ها از چهل و چند ساله‌ها باعنوان پیرمرد و پیرزن یاد می‌کردند.

  تعریف جهانی سالمند، فرد بالای ۶۰سال است و بر این اساس، تعداد سالمندان در ایران ۷میلیون و ۴۰۰هزار نفر اعلام می‌شود. طبق آمار وزارت بهداشت، ۱۷درصد این افراد بدون هرگونه درآمد و حمایت مالی زندگی می‌کنند؛ ۲۷درصد بیکارند یا حقوق بازنشستگی ندارند.

• سالمندی در ایران؛ فصل فراغت یا انباشت مشکلات؟

  ۹درصد سالمندان ایران تنها زندگی می‌کنند. ۵۲درصدشان از احساس تنهایی رنج می‌برند و فقط ۳۲درصد آنها از وضعیت اقتصادی خودشان رضایت دارند. رئیس سابق دبیرخانه شورای ملی سالمندان ایران می‌گوید یک میلیون و ۸۰۰ هزار سالمند در کشور از هیچ نوع پوشش دستگاه‌های حمایتی و صندوق‌های بازنشستگی برخوردار نیستند.

  "او با استغفار از این رویکرد، در بهار ۱۳۹۳ از قوای سه گانه و زیرمجموعه‌های آنها خواست به قصد رشد "اقتدار ملی" برای افزایش نرخ رشد جمعیت بکوشند"

• سالمندی در ایران؛ فصل فراغت یا انباشت مشکلات؟

  رسانه‌ها و محافل کارشناسی نسبت به گسترش دامنه سالمندی هشدار می‌دهند. دامنه سالمندی یعنی وقتی که ۱۵ درصد جمعیت کشور ۶۰ تا ۶۵ ساله باشند. این هشدارها در حالی است که هیچ تجربه‌ای در ایران برای مواجهه مدیریت شده با چنین پدیده‌ای وجود ندارد. نه در ساختارها، نه در آمادگی بیمه‌ها، نهادها، مراکز نگاهداری و رسیدگی، شهرسازی و نه در مناسبات انسانی درون خانوادگی.

• سالمندی در ایران؛ فصل فراغت یا انباشت مشکلات؟

  جامعه‌شناسان نسبت به جابه‌جایی "ارزش‌ها" در جامعه متحول ایرانی هشدار می‌دهند؛ همان ارزش‌هایی که مراقبت از سالخوردگان را به نسل جوان‌تر واگذار می‌کرد و "احترام به حرمت بزرگ‌ترها" را وظیفه‌ای اخلاقی می‌دانست.

  حالا با تغییر سبک زندگی، جوان‌ها چنین بار نمی‌آیند تا "عصای دست پدر و مادر و سالخوردگان" باشند. خارج از خانواده هم سازوکاری برای تامین منزلت انسانی و اجتماعی سالمندان دیده نمی‌شود.

• سالمندی در ایران؛ فصل فراغت یا انباشت مشکلات؟

  سرپرست دانشگاه علوم پزشکی مازندران با نظر به پیش‌بینی‌های متکی بر سرشماری سال ۱۳۹۵ می‌گوید، در سال ۲۰۵۰، درصد جمعیت سالمند ایران از میانگین جهان و آسیا بیشتر می‌شود و از هر سه نفر یک نفر سالمند خواهد بود. عباس موسوی ابراز امیدواری کرده که کیفیت زندگی سالمندان با ارتقای زیرساخت‌ها و خدمات به شکل مطلوب توسعه یابد و ایجاد نظام ارجاع و پرونده الکترونیک سلامت مورد توجه قرار گیرد.

• سالمندی در ایران؛ فصل فراغت یا انباشت مشکلات؟

  خانه سالمندان هنوز در ایران تابو و به منزله "طردشدگی" و "بی‌کسی" است. در کهریزک که یکی از قدیمی‌ترین مراکز مردم‌نهاد برای مراقبت از سالخوردگان است، "فقر و بی‌کسی" معیار پذیرش معرفی می‌شود. محمدرضا صوفی‌نژاد، مدیر آسایشگاه خیریه کهریزک می‌گوید سیاست‌گذاری کلان کشور باید مولفه‌های مختلفی در این زمینه را لحاظ کند، زیرا صرفا نمی‌توان آسایشگاه ساخت.

• سالمندی در ایران؛ فصل فراغت یا انباشت مشکلات؟

  مدیر کهریزک جدا کردن سالمند از خانواده را مرگ تدریجی خوانده و گفته که بهترین آسایشگاه‌ها از بدترین خانه‌ها بدتر است.

  "با وجود تغییر یکشبه برنامه‌های دولتی تنظیم خانواده، منحنی تولد طبق انتظار بالا نرفت"صداوسیما، مدارس و رسانه‌ها نقشی در تبادل آگاهی پیرامون چالش‌های سالمندی ندارند.

• سالمندی در ایران؛ فصل فراغت یا انباشت مشکلات؟

  ۷۰ درصد سالمندان کشور بیمه تکمیلی ندارند. این در حالی است که بیماری‌های مفصلی، مشکلات کلیوی و عروقی و ضعف بینایی و شنوایی از جمله بیماری‌های رایج در دوران سالمندی یا سالخوردگی هستند و درمان بسیاری از آنها به صورت سرپایی میسر نیست.

• سالمندی در ایران؛ فصل فراغت یا انباشت مشکلات؟

  بیش از نیمی از زنان سالمند و حدود یک چهارم مردان سالمند از نظر اقتصادی به اطرافیان خود متکی هستند. تعداد زیادی از آنها زیر پوشش هیچ بیمه‌ای قرار ندارند و اگر هم دارند، خدماتی چون توانبخشی، مراقبت در منزل یا مراقبت‌های آسایشگاهی دریافت نمی‌کنند.

• سالمندی در ایران؛ فصل فراغت یا انباشت مشکلات؟

  کارشناسان می‌گویند فضاهای شهری در ایران سالمندان را خانه‌نشین کرده است. سالمندان در بهترین حالت در پارک‌ها جمع می‌شوند و گپ می‌زنند. در حوزه خدمات داوطلبانه، عام‌المنفعه و فعالیت‌های اجتماعی از نیرو یا تجربه و دانش آنها استفاده نمی‌شود.

  فعالیت‌های محدود در این عرصه، ناشی از ابتکار و ارتباط‌های شخصی سالمندان است، نه مبتنی بر طرح‌ریزی کلان و فرهنگ سازی حمایت شده.

• سالمندی در ایران؛ فصل فراغت یا انباشت مشکلات؟

  بیمه پایه در برگیرنده خدمات پایه پزشکی اعم از معاینه، تشخیص و درمان بیماری‌هاست و بیمه تکمیلی شامل خدمات پاراکلینیکی، آزمایشگاهی، عمل جراحی و خدمات مربوط به بستری شدن در بیمارستان می‌شود. معاون توانبخشی سازمان بهزیستی می‌گوید اگر وضع اقتصادی سالمند خراب باشد و با بازنشسته شدن امید به زندگی نداشته باشد و از چند نوع بیماری رنج ببرد، جمعیتی خواهیم داشت که مفید نیست و نمی‌دانیم با آن چه کنیم.

• سالمندی در ایران؛ فصل فراغت یا انباشت مشکلات؟

  کارشناسان امور شهری نیز یادآوری می‌کنند که سالمندان شرایط مشارکت در جامعه را ندارند. از جمله آن که خیابان و اماکن عمومی و پارک‌ها مناسب‌سازی نشده‌اند. به اندازه کافی سرویس بهداشتی در سطح شهر نیست، استفاده از مترو و اتوبوس دشوار است، کوچه‌ها ناهموارند.

• سالمندی در ایران؛ فصل فراغت یا انباشت مشکلات؟

  کارگری و دست‌فروشی پیرمرد‌ان و پیرزنان به ویژه در تهران و شهرهای بزرگ صحنه‌ای آشناست. شورای ملی سالمندان ایران اعلام کرده که حدود یک‌سوم سالخوردگان کشور از فقیرترین قشرهای جامعه هستند.

• سالمندی در ایران؛ فصل فراغت یا انباشت مشکلات؟

  گرچه پیرم دل جوانی می‌کند...

  " سالمندی در ایران؛ فصل فراغت یا انباشت مشکلات؟ تا میانه دهه ۱۳۸۰ شمسی که هفتاد درصد جمعیت ایران زیر ۳۰ سال سن داشت، رسانه‌ها از چهل و چند ساله‌ها باعنوان پیرمرد و پیرزن یاد می‌کردند"حتی اسباب تفریح و شادی در آسایشگاه‌های سالمندی را ابتکارهای مردمی فراهم می‌آورند. یک گروه موسیقی به نام "ترنم" در سال ۱۳۹۴ با رفتن به خانه‌های سالمندان، لحظاتی از شوق زندگی را آفرید.

• سالمندی در ایران؛ فصل فراغت یا انباشت مشکلات؟

  حس بطالت و عزلت در بازنشستگی، مشکلات مالی، غم از دست دادن شریک زندگی و پراکنده شدن اعضای خانواده، ضریب افسردگی نزد سالخوردگان را بالا می‌برد. سالمندی فصل انباشت مشکلات است یا دوران آرامش، میوه‌چینی از باغ زندگی و انتقال تجربه به نسل‌های بعدی؟
  
  نویسنده: مهیندخت مصباح