ارتباطات حسین شیخ‌الاسلام منجر به رشد حزب‌الله در لبنان شد

خبرگزاری مهر،

گروه فرهنگ و ادب_ فاطمه میرزاجعفری: کتاب «سفیر قدس»؛ برش‌هایی از خاطرات مرحوم حسین شیخ‌الاسلام، نوشته راضیه حقیقت و محمدحسن روزی‌طلب، توسط انتشارات «راه یار» به تازگی منتشر شده است. این کتاب، برش‌هایی از خاطرات حسین شیخ‌الاسلام است که مصاحبه و گردآوری آن، از اوایل سال ۱۳۹۸ به مناسبت چهلمین سالگرد تسخیر لانه جاسوسی آمریکا شروع شده بود و تا واپسین روزهای حیات مرحوم شیخ‌الاسلام ادامه داشت ولی با درگذشت ناگهانی وی متوقف ماند.

نام کتاب مورد نظر هم از تجلیل رهبر معظم انقلاب اسلامی از مرحوم شیخ‌الاسلام در روز قدس سال ۱۳۹۹ برگرفته شده است.

انتشار این ‌کتاب که در آن درباره مسائلی چون تسخیر لانه جاسوسی و تشکیل حزب‌الله لبنان صحبت شده، بهانه‌ای شد جلسه نقد و بررسی آن را با حضور محمدحسن روزی‌طلب نویسنده کتاب و مدیرعامل مؤسسه ایران و راضیه حقیقت نویسندگان کتاب، سجاد اسلامیان منتقد-سردبیر روزنامه الوفاق و حسام آبنوس به عنوان منتقد در خبرگزاری مهر برگزار کنیم.

مشروح گزارش این ‌جلسه را در ادامه می‌خوانید:

* خانم حقیقت به عنوان یکی از تدوین کنندگان کتاب از نحوه آشنایی خود با کتاب و مراحل تدوین کار کمی توضیح دهید؟

حقیقت: سال ۱۳۹۷ بود که آقای روزی طلب فایل مصاحبه‌های مرحوم حسین شیخ الاسلام را که از قبل تهیه شده بود به من دادند و بعد از مطالعه آنها در واقع یک فصل بندی و فهرست بندی برای کار انجام دادم که شامل موضوعاتی بود که در کتاب مطرح شده است، پس از آن شروع به تدوین کتاب کردم و مصاحبه‌ها را مطالعه و تدوین کردم. سبک نوشتاری کتاب را به سمت سبک معیار رسمی بردم به جهت اینکه شخصیت مرحوم شیخ الاسلام یک شخص دیپلمات بود و همین مسئله اقتضا می‌کرد که کتاب لحن رسمی داشته باشد و اگر این نبود شاید من متن کتاب را به سمت متن گفتاری می‌برد و از معیار رسمی فاصله می‌گرفتم.

به این ترتیب کتاب در پنج فصل شکل گرفت؛ البته در قسمت ابتدایی کتاب که بحث خانواده مرحوم شیخ الاسلام بود خیلی خلاصه و مختصر توسط خود ایشان بیان شده است و علی رغم علاقه من به تکمیل این بخش پس از پایان این کتاب متأسفانه خبر فوتشان رسید. پس از تکمیل کتاب دوباره مصاحبه‌های دیگری به دست من رسید که بنا بر موضوع این مصاحبه‌ها به کتاب اضافه شد.

* من در زمان مطالعه کتاب متوجه برخی از نقاط شدم که مخاطب با مواجهه با آنها متوجه ناتمام بودن داستان می‌شود نظر شما در این خصوص چیست و آیا در بحث جمع آوری مصاحبه‌ها هم شما نقشی را ایفا کردید یا خیر؟

حقیقت: بله؛ کتاب کامنت های بسیار زیادی داشت و به نظر من هم باید با مرحوم شیخ الاسلام صحبت‌های تکمیل تری شکل می‌گرفت تا حفره‌های کتاب پر شود اما متأسفانه فوت ایشان بر اثر کرونا این فرصت را از ما گرفت. و به این ترتیب کتاب در سال ۱۴۰۰ منتشر شد.

کار مصاحبه‌ها برای این کتاب را آقایان چارداولی و رحمانی به طور خاص انجام دادند و مصاحبه‌های تکمیلی از طرف آقای رحمانی به کتاب اضافه شد.

"و به این ترتیب کتاب در سال ۱۴۰۰ منتشر شد.کار مصاحبه‌ها برای این کتاب را آقایان چارداولی و رحمانی به طور خاص انجام دادند و مصاحبه‌های تکمیلی از طرف آقای رحمانی به کتاب اضافه شد"من هم قرار بود بعد از تدوین کتاب مطالب را با خود آقای شیخ الاسلام تدوین کنم که فوت ایشان به ما اجازه این کار را نداد.

* اسناد و مدارکی هم برای نگارش کتاب در اختیار داشتید؟

حقیقت: بله؛ کتاب «دانشجویان و گروگان‌ها» از طرف مرکز اسناد را در اختیار داشتم که در خصوص بحث لانه جاسوسی بود و از آن استفاده می‌کردم، باقی مطالب از طریق تحقیق و پژوهش خودم به دستم رسید.

* آقای اسلامیان به عنوان منتقد نظر شما درباره این کتاب چیست؟

اسلامیان: کتاب‌هایی از این جنس که درباره سفرا و کارگزاران جمهوری اسلامی باشد و افراد برای بیان خاطراتشان به میدان بیایند و نحوه مواجهه خود را با بحران‌ها و مواضع بین المللی بیان کنند بسیار کم است. یعنی وزارت خارجه هم که یک مرکز اسناد دارد و کتاب‌هایی را منتشر کرده است بسیار کم رونق است و خیلی هم سخت به ارائه اسناد و اطلاعاتی که در اختیار وزارت خارجه است ورود می‌کنند.

من فکر می‌کنم یکی از ضعف‌های این کتاب این است که وزارت خارجه همکاری خوبی با دوستان نداشته است و اسناد و یادداشت‌های مرحوم شیخ الاسلام را که معاون سیاسی وزارت خارجه بوده و ۵ سال سفیر ایران در سوریه و البته ۱۶ سال معاون وزارت خارجه بوده است در کتاب نیست خب گزارش مأموریت تمام دیپلمات‌های جمهوری اسلامی در اختیار وزارت خارجه است و این اسناد فضا را برای ما باز تر می‌کند که بدانیم چه اتفاقی در مسیر مأموریتی که یک فرد در وزارت خارجه داشته است رخ داده؛ به همین شکل در سازمان‌های دیگر حوزه بین الملل یعنی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی که رایزنان فرهنگی را اعزام می‌کند؛ نیروی قدس که در حوزه بین الملل فرماندهان ما حضور دارند؛ سازمان تبلیغات اسلامی که در دهه ۶۰ حضور بین الملل داشته است؛ متأسفانه خیلی خروجی نداشتند و اسنادشان بیرون نمی‌آید و به دست محققان نمی‌رسد.

من فکر می‌کنم یکی از ضعف‌های این کتاب این است که وزارت خارجه همکاری خوبی با دوستان نداشته است و اسناد و یادداشت‌های مرحوم شیخ الاسلام را که معاون سیاسی وزارت خارجه بوده و ۵ سال سفیر ایران در سوریه و البته ۱۶ سال معاون وزارت خارجه بوده است در کتاب نیست. بنابراین با فوت آقای شیخ الاسلام عملاً کتاب بیشتر از آنکه ما را به سمت این ببرد که یک دیپلمات جمهوری اسلامی در مواجهه با بحران‌ها و اتفاقات بین المللی مختلف چه واکنشی داشته است و چه خطاهایی کرده است، ما را بیشتر با تحلیل‌های ایشان آشنا می‌کند و با یک کتاب تحلیلی مواجهه هستیم تا خاطرات و این کار را ضعیف کرده است.

* به نظر شما در اختیار نذاشتن اسناد و مدارک به خصوص در چنین کتاب‌هایی که محور اصلی آن بیان خاطرات یک دیپلمات بوده است، ما را با چه مشکلاتی رو به رو می‌کند.

اسلامیان: متأسفانه در کشور آرشیو داری اتفاق افتاده است و به نوعی حبس اسناد داریم نه حفظ آنها و به سختی اجازه انتشار اسناد را می‌دهند. اینها ضرباتی را برای تبیین موضوعات روز به ما وارد می‌کند و سبب انتشار کتاب‌هایی می‌شود که با ضعف مواجهه هستند؛ برای مثال در بحث سوریه اگر خاطرتان باشد یک اتفاقی در منطقه سنجار در عراق افتاد که ایزدی‌های عراق مورد حمله توسط داعش قرار گرفتند. خب تا سال‌ها یکی از سوالات مهم این بود که در این حمله چرا سپاه قدس و حاج قاسم کمک نکردند و چرا بیشتر آمریکایی‌ها به این منطقه آمدند؟ بعدها دو سال پس از شهادت حاج قاسم مستندی تهیه شد که در آن به این سوالات بعد از پنج سال پاسخ داده شد که مسئول منطقه کردستان که ایزدی‌ها هم در آنجا هستند اجازه ورود بچه‌های قدس و حشد

الشعبی را نداده بودند و به دلیل همین نگه داشتن اسناد این مسئله چند سال بازگو نشده بود.