اسرائیل و بحران خاورمیانه: سایه‌روشن‌های "توافق صلح ابراهیم"

با میانجیگری ترامپ و بر بستر تلاش‌های جرد کوشنر، داماد و مشاور او، گام‌هایی در راستای کسب توافق صلح اسرائیل با کشورهای امارات متحده عربی، بحرین و پس از آن سودان برداشته شد. عربستان آسمان خود را بر روی پرواز هواپیماهای اسرائیلی گشود.

در آخرین نمونه از این تلاش‌ها می‌توان به سفر وزیر امور خارجه بحرین به اورشلیم (بیت‌المقدس) اشاره کرد. گبی اشکنازی، وزیر امور خارجه اسرائیل خطاب به همتای بحرینی خود گفت: «منطقه جنگ و درگیری زیاد دیده است. اکنون زمان صلح فرا رسیده است.»

عبداللطیف بن رشید الزیانی، وزیر امور خارجه بحرین هم برای گشایش سفارتخانه اسرائیل در منامه چراغ سبز نشان داده است.

به کانال دویچه وله فارسی در تلگرام بپیوندید

پرسش اینجاست که آیا "توافق صلح ابراهیم" می‌تواند راه را برای حل بحران خاورمیانه هموار کند؟ آیا تضعیف وحدت و انسجام کشورهای عربی در ارتباط با مناقشه اسرائیل و فلسطینیان، تشکیلات خودگردان فلسطینی را به پای میز مذاکره می‌کشاند؟

در عین حال باید توجه داشت که اسرائیل به حملات خود به مواضع حماس به موازات گفت‌وگوهای دیپلماتیک با کشورهای عربی ادامه می‌دهد. برای آخرین بار و در واکنش به پرتاب موشک به سوی خاک اسرائیل از نوار غزه، جنگنده‌های اسرائیلی روز ۱۵ نوامبر مواضع حماس را هدف حمله قرار داده بودند.

اعتراض به توافق صلح امارات و اسرائیل در نوار غزه

کمی به پیش‌زمینه‌های "توافق صلح ابراهیم" نگاه کنیم.

"با میانجیگری ترامپ و بر بستر تلاش‌های جرد کوشنر، داماد و مشاور او، گام‌هایی در راستای کسب توافق صلح اسرائیل با کشورهای امارات متحده عربی، بحرین و پس از آن سودان برداشته شد"باید دید ماجرا از کجا شروع شده است و اکنون در بحران خاورمیانه چه اتفاقی افتاده است که کشورهای عربی مواضع خود را در قبال اسرائیل تغییر داده‌اند.

توافق صلح ابراهیم کی رقم خورد؟

دونالد ترامپ در همان ابتدای کارش به عنوان رئیس جمهوری آمریکا در سال ۲۰۱۷ از برنامه صلح خاورمیانه‌ای خود سخن گفته بود.

سه سال پس از آن، در ژانویه سال جاری، ترامپ پیشنهاد صلح جرد کوشنر را به عنوان یک "موفقیت تاریخی" عرضه کرد. موفقیتی که قرار بود به دهه‌های بحرانی در خاورمیانه پایان داده و مبنایی برای صلحی‌پایدار فراهم سازد.

برنامه صلح خاورمیانه‌ای ترامپ با مخالفت شدید فلسطینیان روبه‌رو شد. پس از آن، ترامپ سیاست نزدیکی کشورهای عربی با اسرائیل را دنبال کرد.

سیاست رسمی کشورهای عربی در قبال اسرائیل به سال ۲۰۰۲ بازمی‌گردد. در آن هنگام کشورهای عربی اعلام کرده بودند که صلح با اسرائیل و رفع تحریم‌های این کشور منوط به پذیرش موجودیت دولت فلسطینی از سوی اسرائیل است. از آن سیاست تحت عنوان "صلح در ازای زمین" یاد می‌شد.

توافق صلح اسرائیل با امارات متحده عربی و همچنین با بحرین عملا به معنای تغییر رویکرد این کشورها در قبال تصمیم سال ۲۰۰۲ است.

جالب اینجاست که در متن توافق صلح اسرائیل با بحرین و امارات متحده عربی به وضوح اشاره‌ای به راه‌حل دو دولت برای بحران خاورمیانه نشده است.

تحولات جهان عرب از ماه اوت تا نوامبر سال جاری چنان سریع بوده است که نیازمند یک جمع‌بندی است. از آخر به اول شروع کنیم.

هفته گذشته (۱۰ نوامبر) پارلمان اسرائیل توافق ناظر بر از سرگیری مناسبات دیپلماتیک با بحرین را با اکثریت ناچیز ۶۲ رای تایید کرد. پارلمان اسرائیل ۱۲۰ کرسی دارد.

سه هفته پیش، در روز ۲۹ اکتبر دولت آمریکا به کارگروه سیاست خارجی مجلس نمایندگان این کشور درباره فروش سامانه‌های جنگی پیشرفته به امارات متحده عربی اطلاع‌رسانی کرد.

استقبال در اسرائیل، اورشلیم، طرفداران حزب لیکود

از جمله قرار است جنگنده‌های پیشرفته اف‌-۳۵ در اختیار امارات متحده عربی قرار گیرد. موضوعی که باعث نگرانی برخی از نمایندگان و همچنین مخالفت برخی از سیاستمداران اسرائیلی شده است.

به باور آن‌ها فروش اف‌۳۵ به امارات عملا می‌تواند بر موقعیت ویژه نیروی هوایی اسرائیل در منطقه سایه بیاندازد.

روز ۲۳ اکتبر آمریکا اعلام کرد که سودان نیز در راستای نزدیکی به اسرائیل و عادی‌سازی مناسبات دیپلماتیک حود با آن کشور تلاش می‌کند.

پنج روز پیش از آن، در حضور مقامات بلندپایه آمریکا، اسرائیل و بحرین در منامه، پایتخت این شیخ‌نشین متن از سرگیری مناسبات دیپلماتیک را امضا کردند. همان متنی که سپس به تصویب پارلمان اسرائیل نیز رسید.

روز ۱۵ اکتبر، توافق صلح بین امارات متحده عربی و اسرائیل توسط پارلمان این کشور تایید شد.

"عربستان آسمان خود را بر روی پرواز هواپیماهای اسرائیلی گشود.در آخرین نمونه از این تلاش‌ها می‌توان به سفر وزیر امور خارجه بحرین به اورشلیم (بیت‌المقدس) اشاره کرد"۸۰ نماینده پارلمان اسرائیل به این توافق‌نامه رای مثبت دادند.

عربستان گرچه هنوز رسما از عادی‌سازی مناسبات با اسرائیل خودداری ورزیده است، اما همکاری این کشور با اسرائیل از اوایل دوره زمامداری ترامپ گسترش یافته است.

باید یادآور شد که در نشست‌های خاورمیانه‌ای دولت آمریکا سفرای این کشورهای عربی و همچنین سفیر اسرائیل شرکت داشتند. گفت‌وگو بر سر تشکیل "ناتو"ی عربی نیز به همان دوره باز می‌گردد.

فصل جدید در مناسبات با کشورهای عربی

توافق صلح اسرائیل با امارات و بحرین عملا فصل جدیدی در مناسبات اسرائیل با کشورهای عربی است. پیش از آن، اسرائیل با مصر در سال ۱۹۷۹ بر سر عادی‌سازی مناسبات به توافق رسیده بود. ۱۵ سال پس از آن، اردن نیز موجودیت اسرائیل را به رسمیت شناخته بود.

اعلام برنامه صلح خاورمیانه ترامپ، واشنگتن ۲۸ ژانویه ۲۰۲۰

به‌رسمیت شناختن موجودیت اسرائیل از سوی کشورهای امارات متحده عربی و بحرین با مخالفت چند کشور روبه‌رو شد. جمهوری اسلامی و ترکیه از توافق صلح این کشورها با اسرائیل تحت عنوان "خیانت" یاد کردند.

موضع تشکیلات خودگران فلسطینی نیز نسبت به این تحولات روشن است.

با شکست ترامپ در انتخابات سوم نوامبر و قدرت‌گیری مجدد دموکرات‌ها در کاخ سفید، اوضاع منطقه می‌تواند دستخوش تغییرات جدیدی شود. تغییراتی که سمت‌وسوی آن‌ها از هم اکنون روشن نیست.

نقش ایران در نزدیکی کشورهای منطقه به اسرائیل

"توافق صلح ابراهیم"، بیش و پیش از آنکه هدف ناظر بر تنش‌زدایی در بحران خاورمیانه را دنبال کند، به باور کارشناسان ائتلافی است علیه ایران و نفوذ این کشور در منطقه.

ایران با پشتیبانی خود از نیروهای شیعه در منطقه از یمن و عراق گرفته تا سوریه و لبنان تلاش در گسترش نفوذ سیاسی خود داشته است. همان سیاستی که از نگاه آمریکا و متحدان این کشور در خاورمیانه به‌مثابه اقدامات بی‌ثبات کننده ایران ارزیابی شده است.

به کانال اینستاگرام دویچه وله فارسی بپیوندید

سیاست اعلام شده دولت ترامپ در ارتباط با کاهش حضور نظامی این کشور در منطقه نیز به نگرانی بیشتر کشورهای حوزه خلیج فارس و از جمله بحرین و امارات متحده عربی دامن زده است.

به سخن دیگر می‌توان گفت که نقش سیاست‌های ایران در منطقه در نزدیکی هرچه بیشتر کشورهای حوزه خلیج فارس به اسرائیل را نیز نمی‌بایست از نظر دور داشت.

• اعراب و اسرائیل؛ مناقشه‌ای ریشه‌دار در قاب تصویر

  خانه​‌ای متروکه

  این خانه متروکه در لفته از ریشه های خصومت در خاورمیانه نشان دارد. لفته روستایی است در جنوب اورشلیم که ساکنین عرب ـ فلسطینی آن در روند تاسیس دولت اسراییل (۱۹۴۸) ناگزیر به ترک آن شدند. یهودیان نیز همچون اعراب، با اتکاء به نشانه‌​های تاریخی و مذهبی، این منطقه را حق خود می‌دانند.

  "گبی اشکنازی، وزیر امور خارجه اسرائیل خطاب به همتای بحرینی خود گفت: «منطقه جنگ و درگیری زیاد دیده است"به نظر می رسد این درگیری در آینده نزدیک حل نخواهد شد.

• اعراب و اسرائیل؛ مناقشه‌ای ریشه‌دار در قاب تصویر

  فرودگاه غزه؛ ویرانی یک پروژه معتبر

  فردوگاه غزه نماد ویرانی یک پروژه معتبر یک میلیون دلاری است. یکی از تامین کنندگان مالی این پروژه آلمان بوده است. این فرودگاه در سال ۱۹۹۸ و در حضور بیل کلینتون، رییس جمهور وقت آمریکا، افتتاح و در اوایل سال ۲۰۰۰ توسط نیروی نظامی اسراییل بمباران و تخریب شد. علت تخریب آن آغاز انتفاضه دوم مردم فلسطین بود. این قیام مدتها ادامه داشت و با حملات تروریستی همراه بود.

• اعراب و اسرائیل؛ مناقشه‌ای ریشه‌دار در قاب تصویر

  بدون بالگرد

  در هنگامه انتفاضه دوم هلیکوپتر یاسر عرفات، رییس جمهور خودگردان فلسطین و برنده جایزه صلح نوبل، نیز توسط نیروی نظامی اسراییل به آتش کشیده شد.

  باقیمانده این هلیکوپتر را بازسازی کرده‌اند در شهر غزه بر روی داربست بلندی به نمایش گذاشته‌اند، به گونه ای که از فاصله بسیار دور نیز نمایان است.

• اعراب و اسرائیل؛ مناقشه‌ای ریشه‌دار در قاب تصویر

  ساحل زیکیم

  ساحل زیکیم یکی از اماکن پرجاذبه برای گردشگران در اسراییل به شمار می آید. در یکسو تپه های ماسه ای با شکوه، در سوی دیگر چشم انداز دریای مدیترانه و در میان این دو برج نگهبانی متروکه اسراییل. اما حتی این منطقه زیبا و دیدنی به میدان جنگ خاورمیانه تبدیل شده است. ساحل زیکیم تقریبا در ۳ کیلومتری مرز شمالی نوارغزه قرار دارد.

• اعراب و اسرائیل؛ مناقشه‌ای ریشه‌دار در قاب تصویر

  پسمانده‌های خطرناک

  گاه در مسیر بازدید از دیگر اماکن محبوب گردشگری اسراییل، به تابلوهای هشداردهنده ای برمی خوریم که به منطقه مین گذاری شده پشت سیم های خاردار بلندی های جولان اشاره دارند. در جنگ ۶ روزه سال ۱۹۶۷ اسراییل منطقه شمال شرقی مرز سوریه را به اشغال خود درآورد و آن را بخشی از خاک اسراییل خواند.

  "موفقیتی که قرار بود به دهه‌های بحرانی در خاورمیانه پایان داده و مبنایی برای صلحی‌پایدار فراهم سازد.برنامه صلح خاورمیانه‌ای ترامپ با مخالفت شدید فلسطینیان روبه‌رو شد"البته اکثر کشورها چنین ادعایی را به رسمیت نمی شناسند. سوریه همچنان بلندهای جولان ر از آن خود می‌داند.

• اعراب و اسرائیل؛ مناقشه‌ای ریشه‌دار در قاب تصویر

  تانکی که زنگ می‌زند

  تانک ارتش سوریه در رودخانه اردن به پشت افتاده است و می پوسد. اینجا منطقه حفاظت شده بانیاس است، واقع در حومه غربی ارتفاعات جولان. اختلاف بر سر این منطقه که توسط اسراییل اشغال شده، همچنان موضوع مجادله سوریه و اسراییل است. منطقه حائلی که سوریه و اسرائیل را از هم جدا می‌کند از سال ۱۹۷۴ زیر نظارت کلاه آبی ها است.

  اختلاف بر سر این منطقه مانع از پیشرفت مذاکرات صلح میان اسراییل و سوریه است.

• اعراب و اسرائیل؛ مناقشه‌ای ریشه‌دار در قاب تصویر

  مسجدی که متروکه شده

  این نیز یکی از پیامدهای جنگ ۶ روزه است: در ۵ کیلومتری غرب منطقه حائل روستایی بود که تا سال ۱۹۶۷ به سوریه تعلق داشت. حال این منطقه درتصرف اسراییل است. از این روستا تنها چیزی که به جا مانده است، یک مسجد متروکه است. حالا بانگ اذانی از این مسجد به گوش نمی‌رسد و تنها نقاشی های دیواری هستند که گاه و بی گاه توجه‌ها را جلب می‌کنند.

• اعراب و اسرائیل؛ مناقشه‌ای ریشه‌دار در قاب تصویر

  پیشروی طبیعت در سنگر

  این پناهگاه پنهان و استتارشده، واقع در بلندی های جولان، بر نبردی شهادت می دهد که ۵۲ سال پیش در رشته کوه‌های این منطقه اتفاق افتاده بود. هنگام جنگ داخلی اخیر در سوریه بلندی‌های جولان به شدت زیر حملات موشکی قرار داشت، هم از درون اسراییل و از درون سوریه.

• اعراب و اسرائیل؛ مناقشه‌ای ریشه‌دار در قاب تصویر

  قیمومت بریتانیا بر فلسطین

  ریشه‌های درگیری‌های خاورمیانه اما به گذشته های دورتری بازمی گردند.

  "پس از آن، ترامپ سیاست نزدیکی کشورهای عربی با اسرائیل را دنبال کرد.سیاست رسمی کشورهای عربی در قبال اسرائیل به سال ۲۰۰۲ بازمی‌گردد"براساس موافقت‌نامه‌ای که سال ۱۹۱۶ میان قدرت‌های بزرگ آن زمان، فرانسه و بریتانیا، شکل گرفت فلسطین نیز به قیمومت بریتانیا درآمد و نیروهای نظامی بریتانیا نیز رسما در فلسطین مستقر شدند. این نقاشی که بر دیوار یک پست نظامی قدیمی در اورشلیم کشیده است، سربازهای بریتانیایی را نشان می دهد.

• اعراب و اسرائیل؛ مناقشه‌ای ریشه‌دار در قاب تصویر

  میدان جنگ، قرارگاه موزه

  این به اصطلاح "تپه مهمات"، که در شرق اورشلیم واقع است، شاهد نبردهای بی شماری بوده است. از این تپه نیروهای بریتانیایی برای ذخیره سازی سلاح و مهمات نیروی انتظامی پلیس استفاده می‌کرده‌اند. اردن در سال ۱۹۴۸ این منطقه را به تصرف خود درآورد.

  اسراییل نیز در سال ۱۹۶۷ اردن را از آن بیرون کرد. برخی از سنگرهای قدیمی جنگ به یادگار مانده‌اند. امروز بر روی این تپه موزه ای در ارتباط با جنگ شش روزه قرار دارد.