کانال 'شاد' در ایران؛ آموزش مجازی دوران کرونا گرفتار مشکلات فنی

حق نشر عکس

Getty Images

آموزش مجازی در روزهای خانه‌نشینی به دلیل شیوع کرونا، تجربه‌ای است که به گفته برخی چندان هم موفق نبوده و باعث دردسر خانواده‌ها شده؛ از عدم دسترسی به اینترنت برای گروهی از دانش‌آموزان تا شکایت از ناکارآمدی نرم‌افزارهای طراحی شده یا حتی عدم اطمینان به سلامت مالی پروژه‌های وابسته به حکومت در این نرم‌افزارها، همه از موضوعاتی هستند که در کنار کرونا، مساله آموزش همگانی در ایران را این روزها با خود درگیر کرده‌است.

سال تحصیلی جاری برای دانش آموزان ایرانی سال دشواری بود. بارش برف و آلودگی هوا بارها مدارس را به تعطیلی کشاند. بعد هم شیوع کرونا که با خود، قرنطینه و تعطیلی طولانی مدت مدرسه‌ها را به همراه داشت. همین مساله باعث شد وزارت آموزش و پرورش ایران به فکر آموزش از راه دور بیفتد.

چاره اول، آموزش از طریق تلویزیون بود. مدت زمانی ۲۰ دقیقه‌ تا نیم ساعت برای آموزش و کلاس‌هایی بدون سوال و جواب که مشتریان چندانی هم ندارد.

آموزش تلویزیونی دروس، پیش از این هم سابقه داشته‌است.

"همین مساله باعث شد وزارت آموزش و پرورش ایران به فکر آموزش از راه دور بیفتد.چاره اول، آموزش از طریق تلویزیون بود"در زمان جنگ ایران وعراق که مدارس تعطیل شده بود، مدتی تعدادی از درس‌ها از طریق شبکه دو تلویزیون آموزش داده می‌شد. حالا امکانات بیشتر است، تکنولوژی پیشرفت کرده اما هنوز هم زیرساخت‌های لازم در ایران برای آموزش آنلاین وجود ندارند.

از همان روزهای ابتدای تعطیلی، بعضی مدارس از شبکه‌های اجتماعی مثل تلگرام و واتس‌اپ برای تدریس استفاده کردند. اما بعد از مدتی وزارت آموزش و پرورش از راه‌اندازی شبکه آموزش دانش‌آموزی یا "شاد" خبر داد. کانالی که انتقادهای زیادی را برانگیخته ‌است.

بیشتر بخوانید:

• کرونا در ایران؛ سال تحصیلی جاری چه خواهد شد؟
• وزیر آموزش و پرورش ایران: مدارس تا اطلاع ثانوی بسته است

ورود به کانال "شاد" و ثبت‌نام در آن برای همه آسان نبود. برخی از والدین موبایل هوشمند یا تبلت ندارند.

کانال شاد با سیستم عامل آی‌او‌اس که بر روی گوشی‌های آیفون نصب شده‌اند، کار نمی‌کند و باید حتما سیستم عامل اندروید داشته باشید. ضمن اینکه اگر سیستم عامل اندروید در گوشی شما قدیمی باشد، ورود به شاد امکانپذیر نیست.

گذشته از این بسیاری از دانش‌آموزان به اینترنت دسترسی ندارند. با اینکه سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی ادعا می‌کند در سال ۹۸ در ایران کمی بیشتر از ۸۷ درصد بوده، اما در مدارس مناطق محروم در استان‌های مختلف، آموزش آنلاین حرفی دور از ذهن و انتزاعی است. در بسیاری از روستاهای شمالی و جنوبی ایران کلاس‌ها میز و صندلی هم ندارند چه برسد به اینترنت و تبلت و گوشی هوشمند. مهدی شرفی سرپرست مرکز برنامه‌ریزی و فناوری اطلاعات وزارت آموزش و پرورش روز اول اردیبهشت ماه گفت تاکنون ۷ میلیون دانش‌آموز امکان دسترسی یا پیوستن به کانال شاد را نداشته‌اند.

حق نشر عکس

ISNA

Image caption

محسن حاجی میرزایی

پاسخ محسن حاجی میرزایی، وزیر آموزش و پرورش ایران به انتقادها در این‌باره در یک برنامه تلویزیونی چندان قانع‌کننده نبود.

"مدت زمانی ۲۰ دقیقه‌ تا نیم ساعت برای آموزش و کلاس‌هایی بدون سوال و جواب که مشتریان چندانی هم ندارد.آموزش تلویزیونی دروس، پیش از این هم سابقه داشته‌است"او گفت: "هیچ چیزی جایگزین مدرسه نیست. باید روش های مختلفی را تمرین کنیم. قطعا ممکن است بخشی از دانش آموزان تحت پوشش قرار نگیرند. کماکان برنامه تلویزیونی موضوعیت خواهد داشت. تمام تلاشمان را می‌کنیم اشکالات به تدریج رفع شود."

کرونا و تعطیلی کسب و کارها وضعیت اقتصادی بعضی خانواده‌ها را به خطر انداخته است.

پدر یک دانش‌آموز دبیرستانی در شیراز به بی‌بی‌سی می‌گوید موبایل پسرش قدیمی است و کانال شاد روی آن نصب نمی‌شود. او می‌گوید تصمیم گرفته گوشی هوشمند جدیدتری بخرد اما چون بدلیل شیوع کرونا و تعطیلی کسب و کارش در وضعیت اقتصادی خوبی بسر نمی‌برد، امکان خرید گوشی جدید برای فرزندش را ندارد. او می‌گوید کانال شاد باعث شده نگرانی و دغدغه دانش‌آموزان و خانواده‌ها بیشتر شود.

این نگرانی در میان خانواده‌هایی که با مسایل فنی و تکنولوژی آشنایی زیادی ندارند، شدیدتر است. ساناز در کلاس سوم دبستان در تهران درس می‌خواند. مادرش می‌گوید او شب‌ها با گریه می‌خوابد چون نگران است به دلیل سرعت پایین اینترنت نتواند سر کلاس مجازی حاضر شود.

"در زمان جنگ ایران وعراق که مدارس تعطیل شده بود، مدتی تعدادی از درس‌ها از طریق شبکه دو تلویزیون آموزش داده می‌شد"مادر ساناز می‌گوید در روزهای گذشته برای ثبت‌نام در کانال شاد مشکلات و نگرانی‌های زیادی داشته و این نگرانی به دخترش هم منتقل شده. او می‌گوید از پیچیدگی‌های فنی این اپلیکیشن و اپلیکیشن‌های دیگر سر در نمی‌آورد و همین کانال شاد را هم با کمک مدیر مدرسه دخترش نصب کرده است.

سپهر دانش‌آموز پایه دوازدهم است. او امسال کنکور دارد اما أصلا نمی‌داند کنکور چه زمانی برگزار می‌شود. او به بی‌بی‌سی می‌گوید: "امکانات آموزشی در مدارس و به صورت حضوری هم کافی نبود. به‌نظرم تدریس با پیامک راحت‌تر از این اپلیکیشن است.

امسال سال مهمی برای من است. بخاطر کنکور سال سختی است اما اصلا نمی‌دانم چه زمانی امتحان‌ها و بعد کنکور برگزار می‌شود."

ابراهیم خدایی رییس سازمان سنجش آمورش کشور گفته هنوز نمی‌توان زمان برگزاری کنکور سراسری را اعلام کرد. به گفته آقای خدایی هر زمان که آموزش و پرورش تقویم امتحانات نهایی را روی سایت خود اعلام کند، آن زمان شورای سنجش درباره زمان برگزاری کنکور ۹۹ تصمیم‌گیری می‌کند. پیش از این معاون وزارت آموزش و پرورش گفته بود امتحانات نهایی پایه دوازدهم به صورت حضوری و با رعایت فاصله برگزار می‌شود اما درباره زمان آن توضیحی داده نشده‌است.

علیرضا معلمی است که از کار کردن با شبکه شاد راضی به نظر نمی‌آید. او به بی‌بی‌سی می‌گوید مهارت استفاده از فناوری‌های روز در معلمان پایین است و همین مساله باعث می‌شود انگیزه دانش‌آموزان هم برای درس خواندن پایین بیاید.

"اما بعد از مدتی وزارت آموزش و پرورش از راه‌اندازی شبکه آموزش دانش‌آموزی یا "شاد" خبر داد"علیرضا معتقد است آموزش از طریق تلویزیون در روزهای قرنطینه جذاب‌تر و کاربردی‌تر است.

با اینکه محسن حاجی میرزایی، وزیر آموزش و پرورش سوم اردیبهشت اعلام کرد بیش از ۱۲ میلیون نفر در کانال شاد ثبت‌نام کرده‌اند، خانواده‌های زیادی معتقدند این کانال کارایی لازم را ندارد.

اشکالات فنی

مادر یک دانش‌آموز کلاس سوم دبستان می‌گوید: "این شبکه خیلی اشکال دارد. پیام‌ها خود بخود پاک می‌شوند. لازم است که بچه‌ها حضور خود را در پیامی اعلام کنند. مجبور شدم برای دخترم دو بار پیام حاضری بفرستم اما هر دوبار پاک شد. بعد وسط پیام‌های معلم، پیام حاضری من می‌آمد.

عملا قابل استفاده نیست. معلم دخترم در نهایت تصمیم گرفت به گروهی که از قبل در واتس‌اپ داشتیم و تاحالا در آنجا درس می‌داد، برگردیم."

حق نشر عکس

IRNA

مدیر یک مدرسه دخترانه در تهران هم به بی‌بی‌سی گفت که وزارت آموزش و پرورش، مدارس را مجبور کرده که از کانال شاد استفاده کنند و چون بر این اپلیکیشن نظارت دارد، فعالیت مدارس را زیر نظر دارد. این خانم مدیر حتی از طرف وزارت آموزش و پرورش بازخواست شده که چرا معلم‌های مدرسه تحت نظارتش در کانال شاد تدریس نمی‌کنند. به او گفته شده در صورت ادامه این وضعیت، پرونده او به هیات رسیدگی به تخلفات اداری فرستاده می‌شود.

الهه معلم دبستان است.

"کانال شاد با سیستم عامل آی‌او‌اس که بر روی گوشی‌های آیفون نصب شده‌اند، کار نمی‌کند و باید حتما سیستم عامل اندروید داشته باشید"او می‌گوید موظف به درس دادن در کانال شاد است. کلاس سر ساعت مشخصی شروع می‌شود و دانش‌آموزان باید همه حاضر باشند و درس را به صورت مجازی گوش کنند. او فایل‌های صوتی را برای استفاده دانش‌آموزان آپلود می‌کند. این کار بدلیل کندی اینترنت چندان آسان نیست. الهه می‌گوید خودش دختری دارد که در مقطعی غیر از آنچه او درس می‌دهد، تحصیل می‌کند.

الهه پیام‌های صوتی را برای شاگردانش آپلود می‌کند و بعد گوشی را به دخترش می‌دهد تا او سر کلاس حاضر شود. الهه می‌گوید توانایی مالی خرید تبلت یا گوشی هوشمند برای دخترش را ندارد و هر دو مجبور هستند از یک گوشی و نوبتی استفاده کنند که این مساله دشواری‌های زیادی برای آنها ایجاد کرده‌است.

دانش‌آموزان با نیازهای خاص

شبکه آموزش دانش‌آموزی برای دانش‌آموزان با نیازهای خاص و معلولیت برنامه‌ریزی نکرده است. وزیر آموزش و پرورش اواخر فروردین‌ماه گفت در فاز ابتدایی این طرح، برنامه ویژه‌ای برای این دانش‌آموزان در نظر گرفته نشده و دانش‌آموزان با نیازهای خاص فعلا باید در صورت امکان با شرایط مشابه سایر دانش‌آموزان وارد کانال شوند.

جواد حسینی معاون وزارت آموزش و پرورش می‌گوید خواستار آن شده که برای دانش‌آموزان با نیازهای خاص وسایل ارتباطی و سخت‌افزاری تهیه شود و در کانال شاد قرار گیرد. او گفته ۷۰ درصد معلمان آموزش و پرورش استثنایی وارد شبکه شاد شده‌اند اما بسیاری از خانواده‌های دانش‌آموزان با نیازهای ویژه می‌گویند این کانال عملا با توجه به نیازهای فرزندانشان قابل استفاده نیست.

امنیت اپلیکیشن

درایران به پیام‌رسان‌ها و اپلیکیشن‌های داخلی اعتماد عمومی چندانی وجود ندارد. دلیل آن هم سابقه نرم‌افزارهای مشابه پیشین و فقدان امنیت این پیام‌رسان‌ها است.

"ضمن اینکه اگر سیستم عامل اندروید در گوشی شما قدیمی باشد، ورود به شاد امکانپذیر نیست.گذشته از این بسیاری از دانش‌آموزان به اینترنت دسترسی ندارند"به سرقت رفتن اطلاعات ۴۲ میلیون کاربر در پیام‌رسان تلگرام طلایی در فروردین سال جاری از نمونه‌های آن است. شماره تلفن و شناسه‌های این کاربران بعد از سرقت از نسخه‌های غیررسمی تلگرام در بازار سیاه به فروش رفت. وزارت ارتباطات همان زمان اعلام کرد سرقت اطلاعات این کاربران توسط وبسایتی که در ایران میزبانی می‌شده انجام گرفته و گفت به دادستانی شکایت خواهد کرد.

• تلگرام طلایی و هاتگرام بدلیل جاسوسی از گوگل حذف شدند

حالا بسیاری از خانواده‌ها از درز اطلاعات دانش‌آموزی فرزندانشان در اپلیکیشن شاد نگران هستند. نگرانی که باعث شد وزیر آموزش و پرورش به آن واکنش نشان دهد و بگوید مجموعه اطلاعات در بانک اطلاعاتی خود آموزش و پرورش است و این اطلاعات به جایی داده نمی‌شود. وزارت آموزش و پرورش گفته امنیت شبکه شاد توسط تیم فنی دانشگاه شریف تضمین شده است.

با این حال این تضمین هم باعث اطمینان خانواده‌ها و حتی معلمان نشده‌است.

یک معلم در ایلام به خبرگزاری تسنیم گفته نسخه کانال شاد یا شبکه آموزش دانش‌آموزی روی کامپیوتر برای معلم‌ها قابل استفاده نیست و باید حتما روی موبایل نصب شود. اما چون این برنامه به اطلاعات گوشی دسترسی دارد، رغبت برای نصب آن کاهش پیدا کرده‌است.

روبیکا

برای استفاده از نرم افزار شاد باید یکی از برنامه‌های آی‌گپ، گپ، سروش، بله یا روبیکا را نصب کرده باشید. روبیکا اپلیکیشنی است که به کمک شرکت مادرش، توسکا یا شرکت توسعه کسب و کار ایرانی و تبلیغات صدا و سیما تعدادی مخاطب جذب کرده‌است.

توسکا شرکت زیر مجموعه شرکت همراه اول است و تنها ده روز بعد از ثبت در سال ۱۳۹۶ با پیروزی در مناقصه‌ای، پیمانکار تبلیغات صدا و سیما شد. توسکا انحصار تبلیغات صدا و سیما جمهور اسلامی ایران را در زمینه خدمات ارزش افزوده دارد اما اطلاعات زیادی درباره آن منتشر نشده است.

حق نشر عکس

Soobanet.com

درباره مالکیت روبیکا به طور رسمی و مشخص صحبتی نشده‌است.

"در بسیاری از روستاهای شمالی و جنوبی ایران کلاس‌ها میز و صندلی هم ندارند چه برسد به اینترنت و تبلت و گوشی هوشمند"وبسایت جماران پیش از این چارتی از مالکان توسکا منتشر کرد. در این جدول نام برخی نزدیکان محمود احمدی نژاد، رئیس جمهوری سابق ایران به چشم می‌خورد. ازجمله کاوه اشتهاردی که رئیس هیات مدیره شرکت نقش اول کیفیت است و مهرداد بذرپاش، مدیرعامل گروه توسعه صنعت و معدن تدبیر که شرکت زیر نظرش یکی از شرکت‌های گروه توسعه اقتصادی تدبیر، بازوی درآمدزایی ستاد اجرایی فرمان امام است.

با این حال ستاد اجرایی فرمان امام در بیانیه‌ای اعلام کرد هیچ نقش مالکیتی و مدیریتی در این شرکت و اپلیکیشن ندارد.

شرکت همراه اول هم با انتشار اطلاعیه‌ای گفت شرکت توسکا از شرکت‌های تابعه همراه اول است و وزارت ارتباطات، ستاد اجرایی فرمان امام (ره) و نیز سایر سهام‌داران، هیچ نقشی در مدیریت و یا مالکیت این شرکت و همچنین اپلیکیشن "روبیکا" ندارند.

وجود نام روبیکا در کار اپلیکیشن شاد باعث انتقادهای زیادی شده‌است. برخی می‌گویند چرا آموزش و پرورش باید انحصار استفاده از اپلیکیشن آموزشی‌اش را به روبیکا بدهد. عدم شفافیت درباره مالکیت روبیکا و شایعاتی که پیرامون آن است هم باعث بی‌اعتمادی کاربران به آن شده‌است.

مریم دانش‌آموز پایه یازدهم به بی‌بی‌سی می‌گوید جمهوری اسلامی تحت هی شرایطی نمی‌توانست این همه کاربر را مجبور به استفاده روبیکا بکنند.

او می‌گوید مطمئن است که بعد از باز شدن مدارس دانش‌آموزان این اپلیکیشن را از روی گوشی خود پاک خواهند کرد.