دوقطبی اجرای علیرضا قربانی در تخت‌جمشید، ربطی به میراث و موسیقی ندارد/  بهترین اجراهای ایرانی جشن‌های ۲۵۰۰ ساله در تخت‌جمشید بود

حسین قره: دغدغه اصلی نظر کارشناسان حوزه میراث و بازسازی و احیای بناهای باستانی نیست. آنها نظر کارشناسی خود را مطرح می‌کنند. مسئله کسانی هستند که فقط کافی بود به‌جای اسم علیرضا قربانی، هنرمند دیگری باشد، آن وقت در صف‌های خرید بلیت ایستاده بودند. این شناور بودن نظرات غیرکارشناسی است که فضا را بسته و عرصه را برای کارهایی که باید از فیلترهای تخصصی بگذرد، مختل می‌کند.

سابقه تاریخی اجرا در پارسه (تخت‌جمشید)

فارغ از اینکه در تمام بناهای تاریخی جهان کنسرت‌های موسیقی و نمایش کماکان زنده و جاری است که می‌توان نمونه‌های خوب را سراغ گرفت و به آن اشاره کرد، اما اصل ماجرا این است که اجرا در تخت‌جمشید از جشن هنر شیراز در ایران زنده شد. یکی از اهداف جشن هنر شیراز احیای تصویری بنایی تاریخی بود که به دلیل بی‌توجهی قرن‌ها و اشتباه خواندن اسم آن(۱) باید با اجراهای جدید دوباره به چرخه حیات برمی‌گشت.

"حسین قره: دغدغه اصلی نظر کارشناسان حوزه میراث و بازسازی و احیای بناهای باستانی نیست"اجرای «ویس و رامین» به نویسندگی «مهین تجدد» و به کارگردانی «آربی اوانسیان» در پهنه تخت‌جمشید اجرا شد و البته آن زمان نویسندگان چپ به آن اثر تاختند. همین‌طور «پیتر بروک» نامی‌ترین کارگردان تئاتر جهان، نمایش «اورگاست» را که با گروهی از بازیگران ایرانی و بین‌المللی تهیه شده بود در همان جشن هنر شیراز از نقش‌رستم تا تخت‌جمشید اجرا کرد، نمایشی که از غروب آفتاب شروع و با طلوع آفتاب در تخت‌جمشید پایان یافت.

اگر افتتاحیه جشن‌های ۲۵۰۰ساله را به یاد داشته باشید مراسم روز دوم؛ یعنی رژه معروف سربازان تاریخی در مقابل تخت‌جمشید (پارسه) برگزار شد و انواع و اقسام موسیقی‌های نظامی و مارش‌ها نواخته شد. این اولین‌بار نیست که از این پهنه تاریخی برای اجرای مراسمی فرهنگی استفاده شده است.

حیات‌بخشی به تاریخ و بازنمایی زندگی

یکی از دلایل اجراهای موسیقی و تئاتر در محوطه‌های باستانی احیای تاریخی و حیات‌بخشی به آن است، قطعاً یونانی‌ها نیاز نداشتند که یانیس کریسومالیس که در جهان معروف به یانی است در آکروپولیس آن ارکستر عظیم را ببرد و اجرا کند، چرا که همه یونان باستان و آثار باقی‌مانده از آن را می شناختند؛ اما مسئله این است که اجرا در یک محوطه تاریخ کمک می‌کند تا باز روایتی تازه از تاریخ جان بگیرد.

یکی از متخصصان میراث‌فرهنگی در کشور احمد محیط طباطبایی، رئیس ایکوم ایران است که سالی پیش زمانی که بحث اجرای کنسرت در تخت‌جمشید در گرفت، گفته بود: «در همه جای دنیا و در تمام محوطه‌های تاریخی دنیا با حفظ آن چیزی که به حفاظت بنا منجر شود و مانع از تخریب و صدمه بشود برنامه و رویدادهای فرهنگی متناسب با آن می‌تواند برگزار می‌شود این رویداد می‌تواند کنسرت یا موارد دیگر باشد.»

طباطبایی در آن گفتگو با خبرآنلاین تأکید داشت: «شان برنامه، شان گروه با شان بنا مرتبط است و باید رعایت بشود و جانمایی و فضا و صوت باید به شکلی باشد که بنا را مورد آسیب قرار ندهد، تمام فعالیت‌ها در محوطه‌ها و اماکن تاریخی همچون معرفی، چاپ کتاب و تبلیغات برای حفاظت از بنا است.»

نگرانی بعضی از کارشناسان این است که بعد از علیرضا قربانی، گروه‌های بسیاری مدعی شوند که می‌خواهند در این محوطه باستانی کنسرت اجرا کنند و آن اتفاق بیفتد که نباید، از این رو است که این مسئله از سوی نهادهای مسئول باید جدی گرفته شود پهنه تخت‌جمشید را به زمین فوتبال برای هر بازی تبدیل نکنند.

دغدغه اصلی ارتعاشات صوتی و تجربه جهانی

فارغ از این دلیل نمی‌توان نگرانی آن عده از کارشناسان که معتقدند اجرای موسیقی به دلیل ارتعاشات به بناهای تاریخ آسیب می‌زند را نادیده گرفت. اما ملاحظه این گروه می‌تواند با استفاده از شرایط ایمنی تعریف شده برطرف شود. یکی از دغدغه‌ها اصلی صدا و میزان دسی‌بل بالای آن در اجراهای موسیقی و تخریب بناهای تاریخی است.

گروه علیرضا قربانی در بیانیه‌ای که منتشر کرده است، اعلام کرده طی ماه‌ها بررسی علمی و مطالعه و مشورت با متخصصان و متولیان نگهداری این بناها، دغدغه‌مندانه تلاش شده است که با درنظرگرفتن تمامی ملاحظات لازم برای پیشگیری از هر گونه آسیب یا اثر منفی از هر نوع و به هر طریق به بناها و محوطه این آثار باستانی، محل اجرا به فضایی با فاصله مطلوب و اصولی از بناها و پشت به سازه‌ها برای جلوگیری از انتقال ارتعاشات و امواج صدا به واسطه انتقال از طریق جریان هوا و یا ارتعاش مستقیم به بنا و نیز تجمع مراجعان و ترددهای غیرضروری و غیراصولی در محدوده سایت طراحی شود، به‌گونه‌ای که هیچ‌گونه عملیات عمرانی یا تخریبی در محوطه سایت صورت نپذیرد و در واقع محل اجرا در فضایی کاملاً خارج از سایت اصلی و تنها با نما و دید کافی به بنا خواهد بود. این امر حتی در مورد اسپیکرهای صحنه نیز با جایگزینی هدفون به‌جای اسپیکر برای نوازندگان در نظر گرفته شده تا هیچ‌گونه انتقال ارتعاش به سازه‌ها صورت نپذیرد.»

طبق اعلام گروه کنسرت در فاصله ۵۰ متری صفه پارسه (تخت‌جمشید) و ۱۷ متر پایین‌تر از سطح تختگاه برگزار می‌شود.در قوانین مربوط به یونسکو و قوانین داخلی درباره برگزاری کنسرت در اماکن تاریخی قانونی وجود ندارد و این امر به نظر متخصصین واگذار شده است.
ولی فارغ از مسئله قانون، اجراهای در خور و شایسته‌ای در محوطه‌های تاریخی در جهان اجرا شده که در حافظه تاریخی و جمعی جهان باقی‌مانده است که از آن جمله می‌شود به آکروپولیس یونان، کاخ ممنوعه چین، اهرام ثلاثه، چیچن ایتزا مکزیک و کولوسئوم رم، سیرکوس ماکسیموس، میدان سن مارکو ونیز (این هر سه بنا در ایتالیا قرار دارند). در این محوطه‌های تاریخی گروه‌ها و اشخاص ترازی همچون یانی، ژان میشل ژار، پینک فلوید، آندره بوچلی، التون جان، دیانا رز، و... اجرا کرده‌اند و هیچ تجربه تلخی از آن اجراها گزارش نشده است.

(۱) تخت‌جمشید سازه‌ای باستانی است با ستون‌ها و سرستون‌هایش که بازتابی از پردیس ایرانیان است که در زمین جان گرفته، در روزگار داریوش اول ساخت شد و نامش پارسه بود و یونانیان آن را پرسه‌پلیس یا پرسپولیس می‌خوانند و بعد از ویرانی آن توسط اسکندر و حکومت مقدونی در گزارش‌های بعد در دوره ساسانی به صد ستون معروف شد و بعد در اندیشه ایرانیان تخت‌جمشید نام گرفت چرا که تصور این بود، این بنا همان اورنگ جمشید پادشاه اساطیری و پیشا زرتشتی و ایرانی است که در شاهنامه فردوسی و پیش‌تر در اوستا نامش آمده است.

مدیر پایگاه میراث جهانی تخت‌جمشید خبر داد: کارهای علمی انجام شده است

اگرچه هنوز فضای شبکه‌های اجتماعی در یک دوقطبی غیرکارشناسی و بدون استدلال درگیر است و دغدغه اصلی همچنان رعایت ایمنی و حفاظت از میراثی همچون تخت‌جمشید است، مدیر پایگاه میراث جهانی تخت‌جمشید در این باره گفت: تخت‌جمشید از قوانین و مقررات میراث جهانی بهره‌مند است و برگزاری هر نوع برنامه در تخت‌جمشید در زوایای مختلف مورد بررسی قرار می‌گیرد.