بحران‌های امنیتی دوران روحانی؛ از خرابکاری و ترور تا سرنگونی هواپیمای مسافربری

بحران‌های امنیتی دوران روحانی؛ از خرابکاری و ترور تا سرنگونی هواپیمای مسافربری۳ ساعت پیش

منبع تصویر،

Getty Images

حسن روحانی در هشت سالی که رئیس قوه مجریه جمهوری اسلامی بود روزهای پر فراز و نشیبی را سپری کرد. دولتی که نام خود را «تدبیر و امید» نهاده بود، با وعده‌ برداشتن تحریم‌ها و بهبود وضعیت معیشتی شروع به کار کرد و ادعا کرد «راه تعامل با جهان» را پیش می‌گیرد. اما نتوانست به اهدافش برسد. در عوض دولت او شاهد بحران‌ها امنیتی پی در پی و بی‌سابقه بود.

توافق هسته‌ای موسوم به برجام، عمری کوتاه داشت؛ معضلات اقتصادی و فساد مالی عیان‌تر شد، و بسیاری را ناامید و برخی را به خیابان‌ کشاند.

سیل و زلزله و آتش‌سوزی از یک سو، تنش با همسایگان و خرابکاری در مراکز هسته‌ای و حتی حذف چهره‌های شاخص برنامه هسته‌ای و سپاه پاسداران و شلیک پدافند سپاه به هواپیمایی مسافری اوکراینی بحران‌های امنیتی عمده دوران ریاست جمهوری حسن روحانی بود که در این گزارش به اختصار مرور خواهد شد.

بحران هسته‌ای

هرچند ایران چند ماه پیش از پیروزی حسن روحانی تغییر رویکرد داده بود و محرمانه در حال مذاکره با آمریکا بود، مذاکرات هسته‌ای با گفت‌وگوی تلفنی بی‌سابقه روسای جمهور دو کشور در حاشیه نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک وارد مرحله‌ای جدی شد.

از آن پس، تیم وزارت خارجه به رهبری محمد جواد ظریف وارد مرحله‌ جدیدی از مذاکرات با قدرت‌های جهانی شد. نشست ژنو را ایران با پیشنهادی تحت عنوان «پایانی بر یک بحران غیرضروری؛ آغازی برای افق‌های جدید» شروع کرد که با استقبال اعضای گروه ۵+۱ نیز همراه شد.

• ایران بر سر برنامه هسته‌ای خود با قدرت‌های جهانی به توافق رسید
• روحانی و اوباما تلفنی گفت‌وگو کردند

چشم‌انداز توافق هسته‌ای بین ایران و غرب، متحدان آمریکا در خاورمیانه، به‌ویژه اسرائیل و عربستان سعودی، را نگران کرد.

"دولتی که نام خود را «تدبیر و امید» نهاده بود، با وعده‌ برداشتن تحریم‌ها و بهبود وضعیت معیشتی شروع به کار کرد و ادعا کرد «راه تعامل با جهان» را پیش می‌گیرد"آنها بر این باور بودند که حل و فصل بحران هسته‌ای، جایگاه ایران را در منطقه تقویت می‌کند و موجب می‌شود که جریان‌های هوادار تهران بر دامنه فعالیت خود بیفزایند.

منبع تصویر،

Reuters

• تلاش برای جهت دهی به مذاکرات هسته‌ای در ژنو

برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) دو سال بعد از به قدرت رسیدن حسن روحانی در وین به توافق رسید. ایران در قبال برداشتن بخشی از تحریم‌های بین‌المللی ازجمله پذیرفت که تولید اورانیوم غنی شده محدود شود. توافق هسته‌ای وین اما نه مخالفان داخلی دولت و نه مخالفان خارجی حکومت را راضی کرد.

• برجام چیست؟ پاسخ به چند پرسش کلیدی

تنش با عربستان

دو ماه بعد از برقراری توافق هسته‌ای، در جریان انجام مناسک حج حدود ۵۰۰ ایرانی در دو حادثه (سقوط جرثقیل در مسجدالحرام و ازدحام جمعیت در منا) جان باختند؛ سوانحی که فضای پرتنش آن روزها را ملتهب‌تر کرد.

منبع تصویر،

ISNA

چرا که در بهار همان سال ۱۳۹۴ بود که مداخله نظامی سعودی‌ها در جنگ داخلی یمن گره‌ای دیگر بر روابط پرپیچ و خم عربستان و ایران زده بود. دولت حسن روحانی به تندی این اقدام را محکوم کرده و نسب به عواقب آن هشدار داده بود. اندکی بعد هم ماجرای "تعرض مأموران فرودگاه جده به دو نوجوان ایرانی" خبرساز شد و حسن روحانی را بر آن داشته بود که دستور لغو سفر عمره و پروازهای ایران به عربستان را صادر کند.

• تعداد کشته‌شدگان ایرانی حادثه مسجدالحرام به یازده نفر رسید
• آمار کشته‌شدگان ایرانی واقعه منا ۴۶۵ نفر اعلام شد اما 'احتمال افزایش آمار وجود دارد'

اما اوج تنش زمانی بود که کنسولگری عربستان در مشهد و سفارت این کشور در تهران مورد حمله قرار گرفت.

معترضان به اعدام شیخ نمر باقر النمر، روحانی مخالف حکومت عربستان، پرچم این کشور را پایین کشیدند و ساختمان‌ها را آتش زدند.

• واکنش‌ها به اعدام شیخ نمر؛ ایران کاردار عربستان را احضار کرد
• صفحه ویژه: روابط ایران و عربستان

ایران از این رفتار که خلاف عرف دیپلماتیک است، اظهار تأسف کرد. و رسانه‌های نزدیک به حکومت عاملان این حمله را «خودسر» خوانند. عربستان در واکنش، تصمیم به قطع روابط دیپلماتیک خود با ایران گرفت. عادل الجبیر، وزیر امور خارجه وقت عربستان ۴۸ ساعت به دیپلمات‌های ایرانی فرصت داد تا خاک این کشور را ترک کنند.

منبع تصویر،

MIZAN

ایران و عربستان به تازگی گفت‌وگوهای دوجانبه‌ای را با میانجیگری عراق آغاز کرده‌اند اما روابط دیپلماتیک بین دو کشور هنوز به‌طور رسمی برقرار نشده است.

بحران 'نه به گران'، دی ۱۳۹۶

چند ماه پس از شروع به کار دولت دوم آقای روحانی، اعتراضات دی ماه رخ داد که از جهات بسیاری بی‌سابقه بود. تجمعاتی که از مشهد و در اعتراض به سیاست‌های اقتصادی دولت آغاز شد به سرعت به شهرها و مناطق دیگر کشور گسترش یافت و مضامین اعتراضی دیگری به خود گرفت؛ «نه به گرانی» به «مرگ بر دیکتاتور» تبدیل شد و تجمعات به درگیری‌ با نیروهای انتظامی گرایید.

حسن روحانی کوشید نخست فضا را آرام کند.

"ایران در قبال برداشتن بخشی از تحریم‌های بین‌المللی ازجمله پذیرفت که تولید اورانیوم غنی شده محدود شود"او نقد و اعتراض را حق مردم دانست و تأکید کرد که «نقد مردم فقط به اقتصاد نیست، آنها راجع به فساد و عدم شفافیت حرف دارند و می‌گویند مسائل باید شفاف باشد». با وجود این رئیس‌جمهوری ایران که تا آن روز از «منشور شهروندی» دفاع می‌کرد، هشدار داد که برهم زدن نظم اجتماعی را تحمل نخواهد کرد. او که مدعی بود که مخالف محدودیت اینترنت است، تلگرام و اینستاگرام را مسدود کرد؛ تصمیمی که گرچه قرار بود «مقطعی» باشد اما در نهایت موجب شد که تلگرام چندی بعد به‌کل فیلتر شود.

• گاهشمار یک هفته ناآرامی در ایران
• شعارهای هفته اول تظاهرات سراسری چه می‌گویند؟
• اعتراضات سراسری دی ۹۶؛ دیگه تمومه ماجرا؟

منبع تصویر،

Getty Images

اعتراضات با وجود سرکوب خشن حکومتی به مدت ۱۰ روز در دست‌کم ۱۰۰ شهر ادامه یافت. آمار دقیقی از تعداد کشته شدگان در دست نیست. غلامحسین محسنی اژه‌ای، سخنگوی وقت قوه قضائیه، اعلام کرد که ۲۵ تن در جریان ناآرامی‌ها کشته شدند.

نهادهای حقوق بشری تعداد قربانیان را بیش از این تخمین می‌زنند.

به باور کارشناسان، اعتراض‌های دی ۹۶‌ از این منظر نیز نقطه عطفی بود که اقشار و طبقاتی از جامعه ایران را به خیابان‌ها سرازیر کرد که تا پیش از آن حضور کم رنگ‌تری در جریان‌های اعتراضی داشتند؛ بخشی از جامعه که در تابستان ۱۳۹۷ و پاییز ۱۳۹۸ نیز نظام جمهوری اسلامی را به چالش کشیدند.

نارضایتی از سیاست‌های دولت و افزایش فقر و بیکاری همزمان شد با خروج ایالات متحده آمریکا از برجام و برقراری تحریم‌های تازه علیه ایران. «تعامل با جهان» به بن‌بست خورد و بسیاری را نسبت به بهبود شرایط اقتصادی کشور ناامید کرد. دولت روحانی هم نتوانست راه‌حل قانع‌کننده‌ای برای برون رفت از این کلاف سردرگم ارائه کند.

• ترامپ خروج آمریکا از برجام را اعلام کرد

بحران گرانی بنزین، آبان ۱۳۹۸

سال ۱۳۹۸ با حادثه و بحران آغاز شد. بارش بی‌سابقه باران چنان سیلی به همراه داشت که از مازندران تا خوزستان، بسیاری تعطیلات نوروزی را در خانه‌های ویران و چادرهای امداد سپری کردند؛ سیل به بیش ۱۹۰۰ شهر و روستا خسارت زد و جان دست‌کم ۷۰ نفر را گرفت.

ناکارآمدی مقامات استانی در مدیریت بحران خشم بسیاری را متوجه دولت کرد. دولتی که با خروج آمریکا از برجام روزبه‌روز جایگاه اجتماعی خود را تضعیف‌تر می‌دید، کوشید با یک رشته تصمیم‌ها از جمله برکناری فرماندار استان گلستان که در زمان وقوع سیل در تعطیلات خارج از کشور بود، مقداری از نارضایتی‌ها بکاهد.

• سیل در ایران؛ یک دهه تخریب، یک دهه وعده برای بازسازی

اما چندی بعد یعنی در آبان ماه وقتی که طرح سهیمه‌بندی بنزین اعلام شد، اعتراض‌ها بار دیگر بالا گرفت و این‌بار به شکلی بی‌سابقه.

"او نقد و اعتراض را حق مردم دانست و تأکید کرد که «نقد مردم فقط به اقتصاد نیست، آنها راجع به فساد و عدم شفافیت حرف دارند و می‌گویند مسائل باید شفاف باشد»"دولت در اقدامی کم‌سابقه، بدون اعلام قبلی، قیمت بنزین سهمیه‌ای را ۵۰ درصد بالا برد و قیمت بنزین آزاد هم سه برابر شد. در واکنش، معترضان در کوچه و خیابان‌های شهرهای مختلف گردهم آمدند. اعتراضات در ظرف چند ساعت به اکثر استان‌های کشور سرایت کرد و صدها شهر و روستا را دربرگرفت و به سرعت به خشونت کشیده شد.

• اعتراضات آبان ۹۸ چرا آغاز شد و چگونه 'جمع' شد؟
• صفحه ویژه اعتراضات آبان ۹۸

منبع تصویر،

Getty Images

نیروهای انتظامی، بسیج و سپاه وارد عمل شدند، اینترنت قطع شد و معترضان با شدت و حدت، و به‌دور از چشم جهانیان، مشغول سرکوب شدند. هزاران تن بازداشت و زندانی شدند. آمار دقیقی از تعداد قربانیان اعلام نشده است اما بر اساس داده‌های سازمان‌های حقوق بشری و آژانس‌های خبری، بین ۳۰۰ تا ۱۵۰۰ تن در جریان این اعتراضات کشته شدند.

ده‌ها تن همچنان زندانی هستند و چندین تن نیز به اعدام محکوم شده‌اند.

• کشته‌های آبان ۹۸؛ آنها که نامشان را می‌دانیم

اعتراضات آبان ۹۸ چه از منظر تعداد معترضان چه از منظر میزان خشونت حکومتی، بزرگترین بحران داخلی جمهوری اسلامی بود.

• اعتراض‌های ایران؛ 'شمشیری که از رو بسته شد'

مشکلات و معضلات امنیتی حکومت، در دوران ریاست‌جمهوری حسن روحانی، به رخدادهای داخلی محدود نشد. در این هشت سال، جنگ نیابتی که بین ایران و اسرائیل در جریان است نیز وارد مرحله‌ جدیدی شد.

سرقت مدارک هسته‌ای

سرقت مدارک هسته‌ای ایران از جنجالی‌ترین عملیات امنیتی است که موساد در سال‌های اخیر در ایران طرح‌ریزی و اجرا کرده است؛ «۵۵ هزار صفحه و ۵۵ هزار فایل دیجیتال در قالب ۱۸۳ سی‌دی» که به گفته مقامات اسرائیلی در حومه تهران مخفی شده بود، در ظرف چند ساعت ربوده و از کشور خارج شد.

• انتشار جزییاتی از 'سرقت اسناد برنامه اتمی ایران توسط اسرائیل'

اسرائیل مدعی شد که حکومت ایران پس از توافق هسته‌ای، این اسناد را به انبار یک «قالیشویی در تورقوزآباد» منتقل کرده بود. مقامات ایرانی تا مدت‌ها این اسناد را «جعلی» می‌خواندند و تمسخر می‌کردند از جمله تصویر محمد جواد ظریف و عباس عراقچی که بنیامین نتانیاهو نخست وزیر وقت اسرائیل را تمسخر می‌کردند خبرساز شد. اما بعد معلوم شد که این ادعا واقعی بوده است.

چندی پیش، محسن رضایی در سخنانی با اشاره به ماجرای این سرقت اذعان کرد که ایران دچار «آلودگی امنیتی» شده است.

"با وجود این رئیس‌جمهوری ایران که تا آن روز از «منشور شهروندی» دفاع می‌کرد، هشدار داد که برهم زدن نظم اجتماعی را تحمل نخواهد کرد"دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام خواستار «سالم‌سازی امنیتی» و «پاک‌سازی منابع نفوذی احتمالی» شد.

سرقت اسناد هسته‌ای از جمله معدود عملیاتی است که اسرائیلی‌ها رسماً مسئولیت آن را پذیرفته‌اند. اما عملیات‌های امنیتی- اطلاعاتی دیگری نیز در سال‌های اخیر به موساد نسبت داده شده که اسرائیل نه تأیید و نه تکذیب کرده است که خرابکاری در مراکز نظامی و هسته‌ای ایران، و ترور دست‌اندرکاران هسته‌ای از آن جمله‌اند.

• نگاهی به عملیات‌های منتسب به اسرائیل در ایران

خرابکاری در مراکز حساس

در سال ۱۳۹۵، صنایع پتروشیمی ایران چندین بار دچار حریق شد. رسانه‌های داخل کشور نوشتند که تنها در شش ماه اول سال، ۱۵ حادثه آتش‌سوزی در مجتمعات مختلف پتروشیمی ایران رخ داده است. غلامرضا جلالی، رئیس سازمان پدافند غیرعامل، اعلام کرد که «ویروس‌های غیرفعال» در این مراکز کشف شده است. در آن زمان، بسیاری از کارشناسان بر این باور بودند که به این مراکز حمله‌ سایبری شده است.

دو سال بعد، همزمان با آغاز دوره جدیدی از تحریم‌های آمریکا، مقامات ایران اذعان کردند که «نسل جدید ویروس استاکس‌نت» به زیرساخت‌های ارتباطی کشور حمله کرده است.

حمید فتاحی، ‏‏معاون وزیر ارتباطات انگشت اتهام را به سوی اسرائیل گرفت و محمدجواد آذری جهرمی هم گفت که ایران این اقدام «خصمانه» را در مجامع بین‌المللی پیگیری خواهد کرد.

• در انفجار نطنز 'رخنه حراستی و امنیتی' رخ داده
• چطور یک مهره مخفی به نصب استاکس‌نت در نطنز کمک کرد

در سال ۱۳۹۹ بر تعداد عملیات تخریبی به نحو چشم‌گیری افزوده شد.

ششم تیر ماه گزارش‌هایی از صدا و نور انفجاری بزرگ در شرق تهران منتشر شد. مقام‌ها اعلام کردند که انفجار در مخازن گاز تاسیسات پارچین بوده است. اما بعد تصویرهای ماهواره‌ای که به دست بی‌بی‌سی فارسی رسید نشان داد که همان زمان در تاسیساتی بی نام و نشان در کوه‌های شرق تهران انفجار بزرگی رخ داده است. رسانه‌های غربی گزارش‌هایی منتشر کردند که در آنها ادعا شده بود محل انفجار، یک پایگاه موشکی سپاه بوده است.

حدود ده روز بعد تاسیسات هسته‌ای نطنز انفجاری رخ داد که شورایعالی امنیت ملی اعلام کرد به دلایل امنیتی علت آن را اعلام نمی‌کند. روزنامه نیویورک تایمز نوشته بود که این حادثه یک "عملیات خرابکارانه" بود.

چند موسسه مطالعاتی که برنامه هسته‌ای ایران را دنبال می‌کنند برآورد کرده‌ بودند که ساختمان آسیب دیده، کارگاه نصب و تنظیم سانتریفیوژها باشد.

در آبان هم تصویرهای ماهواره‌ای که به دست بی‌بی‌سی فارسی رسید بود، جزئیات ساخت و ساز تاسیساتی جدید را در نزدیکی مرکز غنی سازی نطنز نشان می‌داد

فروردین ۱۴۰۰ هم حادثه‌ای دیگر در نطنز رخ داد.

"غلامحسین محسنی اژه‌ای، سخنگوی وقت قوه قضائیه، اعلام کرد که ۲۵ تن در جریان ناآرامی‌ها کشته شدند"با آنکه رسما جزئیات این حادثه اعلام نشد یکی از نمایندگان مجلس گفت: "چندین هزار" دستگاه سانتریفیوژ آسیب دیده و از بین رفته است.

فریدون عباسی دوانی، رئیس کمیسیون انرژی مجلس هم از وقوع انفجار در سیستم توزیع برق سانتریفیوژها در این حادثه خبر داده و درباره این عملیات گفته "طراحی دشمن خیلی قشنگ بود." چند روز بعد رسانه‌های ایران اسم و عکس فردی را منتشر کردند که به گفته آنان "عامل خرابکاری در تاسیسات هسته‌ای نطنز" بوده و "قبل از حادثه به خارج از کشور گریخته" است.

• وزارت اطلاعات ایران "عامل خرابکاری" تاسیسات هسته‌ای نطنز را معرفی کرد
• برآورد سازمان انرژی اتمی ایران از انفجار نطنز: 'خسارت مالی قابل توجه' و 'کندی' غنی‌سازی

ترور چهره‌های مطرح نظام

آذر ۱۳۹۹، محسن فخری‌زاده رئیس سازمان پژوهش‌های نوین دفاعی، در حومه تهران در حالی که همراه همسر خود و چندین محافظ بود، به قتل رسید. به گفته مقامات ایران او با شلیک یک اسلحه کنترل از راه دور که در یک وانت کارگذاشته شده بود کشته شد و هیچ کس در محل حادثه حضور نداشته است.

نام آقای فخری زاده پیشتر در گزارش‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به عنوان مسئول طرح آماد که مربوط به ابعاد احتمالا نظامی برنامه هسته‌ای ایران می‌شد آمده بود.

منبع تصویر،

Reuters

به باور مقام‌های جمهوری اسلامی، فخری‌زاده از جمله «دانشمندان هسته‌ای» چون اردشیر حسین‌پور، مجید شهریاری، مصطفی احمدی‌روشن است که توسط ماموران اسرائیل ترور شده‌اند، بدون آنکه جزئیات قانع‌کننده‌ای از این سوءقصد منتشر کنند.

اظهارات مختلف و بعضاً متناقض مقامات ایران موجب افزایش شایعات و گمانه‌زنی‌ها در این مورد شده است و به‌ویژه توانایی‌های نیروهای امنیتی ایران را در حفظ جان چهره‌های مطرح نظام زیر سوال برده است. نفتالی بنت، وزیر دفاع اسرائیل، هم به این جمله قناعت کرده است که گرچه نمی‌داند چه کسی وی را کشته اما «جهان بدون او جای امن‌تری است».

• روایتی تازه از ترور محسن فخری زاده با 'تیربار یک تنی موساد'
• محسن فخری‌زاده که بود؟

اگر شگرد اسرائیل در نبرد امنیتی-اطلاعاتی با ایران بر پایه «نه تأیید و نه تکذیب» بنا نهاده شده است، ایالات متحده آمریکا به رهبری دونالد ترامپ نگرشی کاملاً متفاوت را دنبال می‌کرد. او که پیش از به قدرت رسیدن نیز از مخالفان جدی سیاست عادی‌سازی روابط با ایران بود، از روزی که به مسند ریاست‌جمهوری تکیه زد، جمهوری اسلامی را تحت «فشار حداکثری» قرار داد؛ از برجام خارج شد و تحریم‌های بی‌سابقه را علیه ایران وضع کرد و سپاه پاسداران را در فهرست گروه‌های تروریستی قرار داد.

واکنش تهران هم به مراتب افزایش تنش در منطقه بود؛ تحریکات قایق‌های سپاه در اطراف ناوهای آمریکایی در خلیج فارس بیشتر شد و درگیری‌های متفرقه بین شبه‌نظامیان وابسته به ایران و نیروهای آمریکایی مستقر در عراق نیز افزایش یافت که حمله به سفارت آمریکا در آخرین روز از سال ۲۰۱۹ میلادی مهم‌ترین آنها است .

دونالد ترامپ، طبق عادت، توییت کرد و خطاب به رهبران ایرانی نوشت: «بهای سنگینی خواهند پرداخت. این هشدار نیست، تهدید است».

سه روز بعد، خودروی حامل قاسم سلیمانی در فرودگاه بغداد مورد حمله پهپادهای آمریکایی قرار گرفت و فرمانده سپاه قدس کشته شد. در این حمله ابومهدی المهندس که از فرماندهان حشد شعبی در عراق بود هم کشته شد.

• قاسم سلیمانی؛ زندگی‌نامه فرمانده قدس سپاه

سوالی که در آن دوران مطرح بود، چگونگی ردیابی مسیر حرکت قاسم سلیمانی بود. آن‌طور که سایت «یاهو نیوز» افشا کرد نیروهای آمریکایی با همکاری اسرائیلی‌ها موفق شده بودند، با ردیابی تلفن‌های همراه سلیمانی، مسیر سفر وی را دنبال کنند.

• انتشار جزییات تازه از سوءقصد به قاسم سلیمانی

قوه قضاییه ایران در تابستان همان سال مدعی شد که جاسوسی را بازداشت کرده است که «اطلاعات محل استقرار و ترددهای» قاسم سلیمانی را در اختیار سرویس‌های اطلاعاتی اسرائیل و آمریکا گذاشته است. متهم که گفته شد برای سپاه قدس کار می‌کرده، اعدام شد. اما اندکی بعد مشخص شد که او ۱۷ ماه پیش از مرگ سلیمانی بازداشت شده بود.

• حکم اعدام برای متهم به جاسوسی از قاسم سلیمانی و فرماندهان نظامی در ایران
• محمود موسوی مجد؛ 'راننده جاسوس موساد و سیا یا قربانی تسویه حساب؟'

سقوط هواپیمای اوکراینی

شلیک به هواپیمایی مسافربری ۷۵۲ خطوط بین‌المللی اوکراین، اگر نه مهم‌ترین، بی‌تردید، غم‌انگیزترین بحران امنیتی است که در دوران ریاست‌جمهوری حسن روحانی رخ داد.

در شبی که نیروهای نظامی سپاه پاسداران دو پادگان‌ آمریکا در عراق را هدف گرفتند تا "انتقام" کشته شدن قاسم سلیمانی را بگیرند، پدافند سپاه پاسداران یک فروند هواپیمایی مسافربری را که تهران را به مقصد کی‌یف ترک می‌کرد، ساقط کرد و جان ۱۷۶ سرنشین آن را گرفت.

• پرواز ۷۵۲؛ روایت یک فاجعه
• چهره به چهره؛ مسافران هواپیمای اوکراینی که به مقصد نرسیدند

مقام‌های ایرانی در ابتدا نه تنها حاضر نشدند مسئولیت شلیک به هواپیما را بپذیرند بلکه از زمانی هم که آن را یک «خطای انسانی» خواندند تا امروز که بیش از یک سال و نیم از آن فاجعه انسانی می‌گذرد، مانع پیشرفت روند تحقیقات شده‌اند.

"«تعامل با جهان» به بن‌بست خورد و بسیاری را نسبت به بهبود شرایط اقتصادی کشور ناامید کرد"آنها علاوه بر این، افرادی را که در حمایت از خانواده‌های قربانیان گردهم آمدند، بازداشت و سرکوب کردند؛ خانواده‌هایی که خود قربانی بازجویی و بدرفتاری مقامات امنیتی ایران هستند و بارها نیز این موضوع را رسانه‌ای کرده‌اند.

• ۴۱ سال زندان برای ۲۷ معترض به شلیک سپاه به هواپیمای اوکراینی

منبع تصویر،

AFP

اخیراً دادگاهی در کانادا اعلام کرده است که شلیک به پرواز ۷۵۲ «عمدی» و «اقدامی تروریستی» بوده است. وزارت خارجه ایران اما این رای را «فاقد مبنا» خواند و مدعی شده است که این رای «از مستندات و دلایل عینی برخوردار نیست».

• دادگاه آنتاریو: شلیک به هواپیمای اوکراین توسط ایران 'عمدی' و 'تروریستی' بود

• پرواز ۷۵۲ اوکراین؛ مقام‌های هواپیمایی کشوری 'از دقایق اول از حمله موشکی سپاه خبر داشتند'

بر اساس فایل صوتی که به دست بی‌بی‌سی فارسی رسید، مقام‌های هواپیمایی کشوری در تماس با سپاه پاسداران از همان دقایق نخست می‌دانستند که حمله‌ای موشکی صورت گرفته، اما «به دلیل مسائل امنیتی» دستور داشتند سکوت کنند.

قطع برق، بحران آب در خوزستان

هفته‌های پایانی دولت حسن روحانی هم در بحران امنیتی گذشت. در اوج تابستان ایران شاهد قطع مداوم و اعلام نشده برق بود. آنطور که از گفته‌های مقامات ایران برمی‌آید دلیل اصلی قطع برق، استخراج رمز ارزها است.

شواهدی وجود دارد که حکومت تولید رمزارز را به عنوان یکی از راه‌های مقابله با تحریم‌های آمریکا و کسب درآمد ارزی در نظر گرفته است. البته از ابعاد استخراج رمزارز در ایران اطلاعات دقیقی در دست نیست.

• چرا در ایران برق قطع می‌شود؟
• اعتراضات خوزستان؛ شعار 'مرگ بر خامنه‌ای' و آتش زدن تانک بازمانده از جنگ
• سردادن شعار علیه آیت‌الله خامنه‌ای همزمان با قطع مکرر برق در شهرهای ایران

با قطع برق در تهران و چند استان دیگر، گروهی از معترضان در تاریکی علیه حکومت و علی خامنه‌ای شعار دادند.

در خوزستان، علاوه بر برق مشکل بی‌آبی در در تابستان به سختی‌های ساکنان این استان افزود و در نهایت معترضان به خیابان‌ها آمدند و با نیروهای امنیتی درگیر شدند. سازمان عفو بین‌الملل می‌گوید ماموران به تیراندازی با فشنگ جنگی و تفنگ ساچمه‌ای متوسل شده دست‌کم هشت نفر در خوزستان کشته شده‌اند.

• گزارش عفو بین‌الملل از 'دست‌کم ۸ کشته' در اعتراضات تابستان ۱۴۰۰
• اعتراضات خوزستان؛ شعار 'مرگ بر خامنه‌ای' و آتش زدن تانک بازمانده از جنگ
• خداحافظی انتقادآمیز آیت‌الله خامنه‌ای با دولت روحانی

و در روزهای پایانی دولت دوم حسن روحانی و درحالی که ابراهیم رئیسی در حال آمده شدن برای مراسم تحلیف ریاست جمهوری بود، علی خامنه‌ای رهبر حکومت در آخرین دیدار با اعضای دولت آقای روحانی از "اعتماد" دولت دوازدهم به کشورهای غربی انتقاد کرد و گفت دولت آینده باید از این "تجربه" استفاده کند.