ماجرای اصحاف کهف در کدام دوره‌ تاریخی رخ داد؟

اصحاب کهف گروهی از جوانان مؤمن و یکتاپرست بودند که از آیین بت‌پرستی دوران خویش بیزاری جستند و به غاری (کهف) پناه بردند. خداوند نیز آنان را به مدت ۳۰۹ سال به خوابی عمیق فرو برد و جایگاه امنی برایشان فراهم ساخت. اما این داستان در چه دوره‌ی تاریخی رخ داده و مکان غار اصحاب کهف، کجاست؟

«اصحاب کهف» عنوانی است که قرآن کریم در آیات ۹‌ـ‌۲۶ سوره کهف برای گروهی از جوانان مؤمن و یکتاپرست به کار برده است که از آیین بت‌پرستی دوران خویش بیزاری جستند و به غاری (کهف) پناه بردند. خداوند نیز آنان را به مدت ۳۰۹ سال به خوابی عمیق فرو برد و جایگاه امنی برایشان فراهم ساخت. قرآن هدف از آشکار کردن راز اصحاب کهف را اثبات عملی رستاخیز انسان‌ها دانسته است.

بنا بر نقل تاریخ، این حادثه مربوط به قرون بعد از ظهور حضرت مسیح (ع) است.

"اصحاب کهف گروهی از جوانان مؤمن و یکتاپرست بودند که از آیین بت‌پرستی دوران خویش بیزاری جستند و به غاری (کهف) پناه بردند"این جریان مربوط به زمان «دکیوس» (که معرب آن دقیانوس است) می‌باشد که در عصر او، مسیحیان تحت شکنجه سختی قرار داشتند و به گفته مورخان اروپایی، این حادثه میان سالهای ۴۹ تا ۲۵۱ میلادی روی داده است.

گفته شده، داستان اصحاب کهف برای نخستین بار در قرن پنجم میلادی توسط یکی از دانشمندان مسیحی به نام «ژاک» که خلیفه کلیسای سوریه بود، در رساله‌ای که به زبان سریانی نوشته است، تشریح گردید و این خود می‌رساند که این حادثه، یکی دو قرن پیش از ظهور اسلام در میان مسیحیان شهرت داشته، اما پاره‌ای از مشخصات آن از جمله مقدار و مدت خواب آنها، با آنچه در منابع اسلامی آمده تفاوت دارد، زیرا قرآن صریحاً مدت خواب آن‌ها را ۳۰۹ سال ذکر کرده است.

ساختار داستان در منابع مسیحی همگونی خاصی با نقل‌های اسلامی دارد و به «هفت خفتگان» یا «هفت‌خفتگان شهر اِفِسوس» معروف است.

غار اصحاب کهف کجاست؟

در مورد مکان غار اصحاب کهف نظریه‌های مختلفی وجود دارد و مکان‌های متعددی به عنوان غار اصحاب کهف معرفی شده‌اند.

در تفسیر نمونه آیت الله مکارم شیرازی، جلد ۱۲، صفحه ۴۳۸ درمورد غار اصحاب کهف آمده است: اینکه اصحاب کهف در کدام منطقه از روی زمین زندگی می کردند و این غار در کجا قرار داشته، در میان دانشمندان و مفسران گفتگو بسیار است.

احتمال اول: کشور ترکیه

نخست اینکه این حادثه در شهر «افسوس» واقع شده و این غار در نزدیکی آن قرار داشته است.

ویرانه‌های این شهر، هم اکنون در نزدیکی «ازمیر» در «ترکیه» به چشم می خورد، و در کنار قریه «ایاصولوک» در کوه «ینایرداغ» هم اکنون غاری دیده می شود که فاصله چندانی از «افسوس» ندارد. این غار، غار وسیعی است که می گویند آثار صد‌ها قبر در آن به چشم می خورد و به عقیده بسیاری غار «اصحاب کهف» همین است.

به طوری که ارباب اطلاع نقل کرده اند، دهانه این غار به سوی شمال شرقی است و همین سبب شده که بعضی مفسران بزرگ در اصالت آن تردید کنند، در حالی که این وضع مؤید اصالت آن است، زیرا قرار گرفتن آفتاب به هنگام طلوع در سمت راست غار و در هنگام غروب در سمت چپ، مفهومش آن است که دهانه غار به سوی شمال و یا اندکی متمایل به شمال شرقی باشد.

عدم وجود مسجد و معبدی در حال حاضر در کنار آن، دلیلی بر نفی اصالت آن نیز نخواهد بود، چه اینکه ممکن است با گذشتن حدود ۱۷ قرن آثار آن معبد از بین رفته باشد.

احتمال دوم: غار اصحاب کهف در اردن

دومین غار، غاری است که در نزدیکی پایتخت «اردن» یعنی شهر «امان» واقع شده است، در نزدیکی روستایی به نام «رجیب». در بالای این غار، آثار صومعه ای دیده می شود که طبق پاره ای قرائن، مربوط به قرن پنجم میلادی است که بعد از غلبه مسلمین بر آنجا تبدیل به مسجد شده و محراب و مأذنه دارد.

احتمال سوم: دیگر غار‌ها

در برخی روایات آمده که در قریه‌ای به نام لوشه در غرناطه، غاری دیده شده است که اجسادی با سگشان در آن وجود دارند و مردم آنان را اصحاب کهف می‌پندارند. در کنار آن غار مسجدی است و در نزدیکی مسجد، قصری به‌نام رقیم و در قسمت شمالی غرناطه شهری قدیمی به نام دقیوس وجود دارد.

در ایالت نخجوان آذربایجان نیز غاری به عنوان غار اصحاب کهف معرفی شده است.

در کتب مختلف و تفسیرهای گوناگون از شهرهای دیگری به نامهای مختلف از جمله «فیلادرفیا» و کوه «آنجلس‏» سخن به میان آمده است.

منبع: صبح من