سنت نعت حضرت رسول (ص) و معراج نامه‌ها

خبرگزاری مهر

، گروه فرهنگ و ادب، طاهره طهرانی: سنت ادب پارسی این است که هر کتاب و دیوان به نام خداوند آغاز شود و با مدح و نعت حضرت رسول صلی الله علیه و آله و سلم ادامه پیدا کند تا به متن اصلی برسد، که چند نمونه عالی آن را در خمسه نظامی و بوستان سعدی می‌توان دید. اما این تنها صورت ذکر پیامبر اکرم (ص) در کتب فارسی نیست.

یکی از مواردی که در مورد ایشان بسیار بدان پرداخته شده، واقعه معراج است. در آیه نخست سوره اسری می‌خوانیم: «منزه و پاک است خدایی که شبی بنده‌اش _محمّد صلی الله علیه وآله وسلم_ را از مسجدالحرام به مسجد الاقصی که پیرامونش را برکت دادیم، حرکت داد، تا نشانه هایِ خود را به او نشان دهیم؛ یقیناً او شنوا و داناست.» همین یک آیه که اشاره اش به معراج رفتن حضرت رسول (ص) _به راهنمایی جبرئیل و سوار بر مرکبی به نام بُراق_ است، دستمایه نوشتن کتاب‌هایی به نام معراج نامه شده که به شرح و تفسیر این واقعه می‌پردازند.

قدیمی‌ترین معراج نامه به قرن هشتم مربوط است که در کتاب جامع التواریخ رشیدالدین فضل الله همدانی آمده؛ معروف ترین این معراج نامه‌ها نوشته ابوعلی‌سینا است، هرچند میرحیدر، احمد موسی، عمان سامانی، شمس قریشی و… مهدی مدرس آشتیانی نیز معراج نامه‌هایی دارند. جدای از مطرح کردن مباحث کلامی و فلسفی در معراج نامه‌ها که درباره معراج جسمانی و روحانی یا جسمانی حضرت رسول و دیدن ذات احدیت با چشم سر یا چشم دل بحث می‌کند، این کتاب‌ها دستمایه نگارگری‌های ارزشمند هنرمندان نیز هست. توجه به معراج نامه‌ها از دوره ایلخانان شروع شد و کمال الدین بهزاد و سلطان محمد نگاره‌های زیبایی با این موضوع کشیده‌اند.