احیای فیضیه؛ اقدام بزرگِ «روح‌الله»

امام خمینی بنیانگذار نظام جمهوری اسلامی بیان کردند: «اگر مرحوم حاج شیخ در حال حاضر بودند، کاری را انجام می‌دادند که من انجام دادم.» و تأسیس حوزه علمیه در آن روز از جهت سیاسی کمتر از تأسیس جمهوری اسلامی در ایرانِ امروز نبود.

به گزارش ایسنا، امروز سوم فروردین ماه صد و یکمین سالگرد احیای حوزه علمیه قم به دست آیت‌الله عبدالکریم حائری یزدی در سال ۱۳۰۱ شمسی است.

فکر و ایده تاسیس محلی برای آموزش علم دین و انتشار احادیث روایت‌های پیامبر اسلام و اهل بیت معصومین صلوات‌الله علیهم اجمعین بین مشتاقان و طالبان دین، به شکل فعلی آن ریشه در اندیشه رییس مذهب شیعه امام جعفرصادق علیه‌السلام در قرن دوم هجری قمری داشت.

در آن دوره که فضای خفقان سیاسی دستگاه جبار بن‌العباس در سراسر قلمرو مسلمانان اندکی فروکش کرد، طالبان و شاگردان حضرت با حضور بیشتر در مساجد و محافل عمومی، زبان به زبان و چهره به چهره علوم دینی را از ایشان آموخته و ثبت و ضبط کردند و به سراسر بلاد مسلمانان در شبهه جزیره عربستان، خراسان پهناور، ایران و شامات گسترش دادند.

در دوره حیات ششمین امام شیعیان، بنیان و هسته اولیه مدرسه‌ای دینی در ایران گذاشته شد. نام این مدرسه از ابتدا «حوزه علمیه قم» بود. تاسیس حوزه علمیه قم از آن زمان موجب مهاجرت و گرد هم آمدن علما و محدثان بزرگ شیعه در شهر قم و شکل‌گیری مکتب قم در این دیار شد. مقام و منزلت شهر قم و حوزه قلمیه این شهر نزد امام جعفرصادق حدی بلند بود که ایشان در روایتی شهر قم را آشیانه آل محمد صلی‌الله علیه و آله و پناهگاه شیعیان می‌خواندند.

در کنار ظلم و جور منصوبان دستگاه حاکمه بَنِ‌العباس در سرزمین خراسان و ایران، حوادث تاریخی بزرگ و جنگ‌های مستمر و قتل علما، بزرگان و دانشمندان و غارت کتابخانه‌های دینی و سایر کتب علمی مسلمانان و شیعیان به دست سلسله‌های پادشاهی و در راس آنان حمله ویرانگر مغول‌ها به ایران و عراق، بخش بزرگی از منابع و کتاب‌های علمی دینی و غیردینی مسلمانان را نابود کرد.

حوزه علمیه قم در طول عمر خود دوره‌های تلخ و رقت‌باری را تجربه کرد.

"تاسیس حوزه علمیه قم از آن زمان موجب مهاجرت و گرد هم آمدن علما و محدثان بزرگ شیعه در شهر قم و شکل‌گیری مکتب قم در این دیار شد"این مدرسه دینی در سده‌های سوم و چهارم از مراکز فعال امامیه به شمار می‌رفت اما با افول قدرت حاکمان شیعه در ایران در پی حمله مغول‌ها به ایران، از رونق افتاد و موجب مهاجرت علما و بزرگان حوزه‌های علمیه به عتبات عالیات و حوزه علمیه نجف و سامرا و کربلا شد. این اتفاق بر رکود حوزه علمیه قم تأثیر عمیقی داشت به نحوی که جایگزین شدن مدرسه فیضیه در دوره پادشاهان شیعه سلسله صفویه هم نتوانست شکوه و عظمت گذشته را باز گرداند.

علمای باقی مانده در قم در اوایل قرن چهاردهم هجری قمری با دعوت از آیت‌الله عبدالکریم حائری که تا آن زمان در شهر کربلا و بعد اراک سکونت داشت از ایشان خواستند بعد از زیارت امام هشتم شیعیان سری هم به قم بزنند و به زیارت حضرت معصومه (س) برود. ایشان هم در سال ۱۳۴۰ هجری قمری و روزِ قبل از نوروز ۱۳۰۱ با هدف زیارت مرقد خواهر امام رضا (ع) به قم رفت که این سفر برای مردم قم دارای برکت زیادی بود. با استقبال مردم و علمای شهر از حضرت آیت‌الله از ایشان خواسته شد حوزه علمیه قم را احیا کند و ایشان هم بعد چند فکر کردن و استخاره پیشنهاد علمای قم را پذیرفت و تا پایان عمر در این شهر سکونت کرد.

با مهاجرت ایشان به شهر قم بسیاری از شاگردان برجسته و سرشناش آیت‌الله حائری از اراک و سایر شهرهای ایران به قم مهاجرت کردند.

احیای فیضیه

بنای اولیه مدرسه فیضیه قم که طی قرن‌ها به شدت فرسوده شده بود به همت شیخ عبدالکریم و با دعوت از بناها و معماران دوره قاجار، احیا و بازسازی شد. علاوه بر احیای ساختمان مدرسه، نشاط علمی، تغییرات بنیادین کتاب‌های درسی و فقهی، تخصصی کردن کتاب‌های فقهی و اعمال شیوه و سبک آموزشی جدید نیز در مدرسه ساری و جاری شد.

اقدامات آیت‌الله حائری در قم موجب شد طی بیش از یک قرن گذشته بستر آموزش و پرورش طلاب و شاگردان و اساتید پرشماری فراهم شود که هر یک از فارغ‌التحصیلان این مدرسه تاثیرات بسیار چشمگیری در حوزه‌های دینی، سیاسی و فرهنگی ایران زمین گذاشتند که معروف‌ترین و اثرگذارترین شخصیت پرورش یافته در مکتب قم آیت‌الله العظمی سید روح‌الله موسوی خمینی بنیانگذار نظام جمهوری اسلامی بودند.