نظارت صداوسیما بر وی‌اودی‌ها باکدام قانون؟/توقف «همرفیق» تخلف است

خبرگزاری مهر - گروه هنر- عطیه مؤذن: بحث بر سر صدور مجوز ساخت تولیدات خانگی از سریال سازی به برنامه‌های ترکیبی هم رسیده است. طی چند وقت اخیر حرف و حدیث‌های درباره توقف تولید برنامه‌های ترکیبی چهره‌هایی همچون رامبد جوان، مجید صالحی و عادل فردوسی‌پور در محافل رسانه‌ای مطرح شده بود که از میان آن‌ها تنها «ام‌شو» با اجرای مجید صالحی بود که توضیح رسمی «ساترا» درباره توقف تولیدش منتشر شد و درباره باقی این تولیدات مجازی همه مراجع رسمی سکوت کرده‌اند. تولیداتی که برخی آن‌ها را قربانی رقابت میان ارشاد و صداوسیما بر سر نظارت بر فضای مجازی می‌دانند.

جدیدترین مصداق این چالش میان ارشاد و ساترا به‌عنوان زیرمجموعه سازمان صداوسیما برنامه ترکیبی «همرفیق» با اجرای شهاب حسینی است که حواشی آن عیان‌تر از نمونه‌های قبلی در فضای رسانه‌ای منعکس شده است. ابتدا مجوز ساخت این برنامه ترکیبی توسط سازمان سینمایی صادر شد و بعد از آن سازمان صوت و تصویر فراگیر یا ساترا نسبت به این مجوز واکنش نشان داد و تأکید کرد صدور مجوز برای این برنامه در حیطه اختیارات ساترا است. پیرو این اعلام محمدمهدی طباطبایی‌نژاد به‌عنوان معاون ارزشیابی و نظارت سینما در گفتگو با خبرنگار مهر تأکید کرد که مجوز صادر شده از سمت سازمان سینمایی مطابق قانون بوده و برای واگذاری اختیارات ارشاد در این زمینه به زیرمجموعه‌های سازمان صداوسیما نیاز به تغییر قانون است.

خبرگزاری مهر پیش از این در قالب گفتگوهایی مشروح با مسئولان «سازمان تنظیم مقررات صوت و تصویر فراگیر» (ساترا) به ابعاد مختلف قانونی و اجرایی ورود این سازمان به بحث نظارت بر فضای مجازی و تولیدات این حوزه پرداخته است. هادی زجاجی مدیرکل نظارت و تطبیق (اینجا)، محمدرسول حاج اوغلی سرپرست اداره کل صدور مجوز و امور رسانه‌ها (اینجا) و وحید فرهمند، معاون تدوین مقررات و امور حقوقی (اینجا) از مدیران «ساترا» بوده‌اند که در این گفتگوها موضع این سازمان در زمینه نظارت بر فضای مجازی به نمایندگی از صداوسیما را تشریح کرده‌اند.

«رمزگشایی از جدال صداوسیما و ارشاد بر سر وی‌اودی ها» هم عنوان گفتگویی مشروح با سیدصادق طباطبایی‌نژاد نایب رئیس وقت کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی بود که در قالب آن مروری بر روند بررسی ابعاد قانونی موضوع نظارت بر فضای مجازی و تقسیم وظایف این حوزه میان وزارت ارشاد و سازمان صداوسیما در مجلس داشتیم. (اینجا)

آنچه در ادامه می‌خوانید گفتگوی صریح و چالشی مهر با سید محمدمهدی طباطبایی معاون ارزشیابی و نظارت سازمان سینمایی است که به تشریح موضع این زیرمجموعه وزارت ارشاد در زمینه مجادلات اخیر بر سر نظارت بر محتوای تولیدی در فضای مجازی پرداخته است.

* آقای طباطبایی‌نژاد با توجه به بیانیه‌ای که سازمان صوت و تصویر فراگیر «ساترا» تنها چند ساعت بعد از انتشار خبر صدور پروانه ساخت برای برنامه «همرفیق» منتشر کرد، توضیح می‌دهید که چرا هنوز تولید محتوا در شبکه خانگی و دریافت مجوز بلاتکلیف است؟ و بالاخره مسئولیت در این حوزه با ساترا است یا سازمان سینمایی؟

بر اساس متون صریح قانونی مصوب نهادهای قانونگذار «صدور مجوز تولید و نمایش هرگونه محتوای سمعی و بصری» بر عهده وزارت ارشاد است. به تعبیری مسئولیت انتشار محتوا و صدور مجوز برای محصولات شبکه نمایش خانگی اعم از فیزیکی یا مجازی همچنان بر عهده وزارت فرهنگ و ارشاد است.

* حتی برای عرضه در پلتفرم‌های فضای مجازی؟

صدور مجوز در هر پلتفرمی برعهده ما است. قانون حتی برای صداوسیما هم مشخص کرده است که اگر خود صداوسیما بخواهد اثری را تولید کند که در سیما پخش نمی‌شود، باید از ارشاد مجوز بگیرد؛ از انتشار تا تولید و مجوز محتوا در تمامی اشکال آن.

* آنچه که دیوان عدالت اداری به آن رأی داده است که «انتشار و پخش برنامه‌های صوتی و تصویری فراگیر، منحصراً در صلاحیت رسانه ملی است» چطور؟ نکته‌ای که عیناً در ابلاغیه سال ۹۴ رهبر انقلاب هم بر آن تأکید شده است.

مساله این است که عبارت «صوت و تصویر فراگیر» که در این ابلاغیه‌ها ذکر شده، مشخص نشده که چه مصادیقی دارد. متن قانونی که این مصادیق را مشخص کرده کجاست؟

عبارت «صوت و تصویر فراگیر» مشخص نشده است که چه مصادیقی دارد؛ متن قانونی که این مصادیق را مشخص کرده کجاست؟ اعتراض اصلی ما این است که وی‌اودی‌ها مصداق صوت و تصویر فراگیر نیستند * چون مصادیق مشخص نشده نمی‌توان به آن عمل کرد؟

وقتی مشخص نشده است صداوسیما یا «ساترا» چطور آن را تفسیر می‌کند؟ حتی اگر هم مشخص شود مغایر با مصوبه مجلس است. باید صوت و تصویر فراگیر معین شود که شامل پلتفرم‌های وی‌اودی می‌شود یا خیر؟ مرکز ملی فضای مجازی، صوت و تصویر فراگیر را تعریف کرده است که چنین رسانه‌ای دو ویژگی دارد اول اینکه دارای کنداکتور پخش باشد. دوم اینکه کاربر غیرقابل شناسایی باشد که وی‌اودی‌ها مصداق آن نیستند. همه وی‌اودی‌ها کاربرانی قابلیت شناسایی دارند.

در تلویزیون‌ها و آی‌پی‌تی‌وی‌ها شما نمی‌دانید مخاطب چه کسی است ولی در وی‌اودی‌ها مشخص است. اختلاف نظری هم داریم که می‌گوئیم هنوز مرجعی این مصادیق صوت و تصویر فراگیر را تعریف نکرده است پس در این شرایط چرا صداوسیما مطابق خواسته خود آن را تعریف می‌کند. ممکن است صداوسیما بگوید هر پلتفرمی که بیش از صد هزار کاربر داشته باشد، مصداقی از صوت و تصویر فراگیر تلقی می‌شود. اینگونه باید گفت حتی کسانی که در شبکه‌هایی مثل اینستاگرام با فالوور صد هزار نفر به بالا فعالیت دارند و محتوای صوتی و تصویری می‌گذارند، شامل این پلتفرم‌ها می‌شوند و باید کنترل آن‌ها را به صداوسیما سپرد. در صورتی که در عمل اینگونه نیست.

* چرا این بلاتکلیفی به نتیجه مشخصی نمی‌رسد؟ صداوسیما عنوان می‌کند این وظیفه بر عهده آن‌هاست و شما می‌گوئید هنوز مصادیق ورود صداوسیما مشخص نشده است.

پلتفرم‌های وی‌اودی‌ها رقیب تلویزیون هستند اما واقعیت این است که تقابل و دشمنی ندارند و از این منظر جای نگرانی نیست. این‌ها مجموعه‌هایی همراه هستند. تلویزیون بخشی از خواسته‌های مخاطبان را تأمین می‌کند که مخاطب عمده و گسترده‌ای هم دارد و کسی که علاقمند به هزینه کردن باشد به وی‌اودی می‌آید. با این حال درباره مدیریت و صدور مجوز محتوا در فضای وی‌اودی ها، یک اعتراض اصلی ما این است که وی‌اودی‌ها مصداق صوت و تصویر فراگیر نیستند. پس مدیریت و نظارت بر آن‌ها به عنوان یک امر غیرقانونی به صداوسیما محول شده است.

اگر قرار است این اختیار محول شود قانون باید این را بگوید. شورای عالی فضای مجازی باید به صورت مصداقی، صوت و تصویر فراگیر را تعریف کند و اگر براساس تعریف به صداوسیما واگذار کرد، ما هم حرفی نداریم. هر چند بعد از آن هم می‌توان این نقد را وارد دانست و قانونگذار را مورد سوال قرار داد که صداوسیما چطور می‌تواند برای وی‌اودی‌ها که در عمل رقیبش محسوب می‌شوند تنظیم‌گری کنند؟

طباطبایی‌نژاد: نظارت صداوسیما (ساترا) بر وی‌اودی‌ها غیرقانونی است