چشم‌انداز سیاست آلمان در خاورمیانه پس از انتخابات پارلمانی

آلمان با معضل و چالشی بزرگ در عرصه سیاست خارجی روبرو است که با رجوع به وبسایت وزارت خارجه آلمان می‌توان به آن پی برد. در این وبسایت متنی در رابطه با اصول بنیادین سیاست خارجی آلمان منتشر شده که "ترویج و پشتیبانی از دموکراسی و حقوق بشر" را از ستو‌ن‌های سیاسی این کشور برشمرده است.

بر اساس این متن، صلح، امنیت، ثبات و توسعه پایدار تنها در جایی می‌تواند برقرار شود که "اصول دموکراتیک و قانون‌مدار حاکم باشند و به حقوق بشر احترام گذاشته شود".

چند سطر پایین‌تر آمده است که آلمان به عنوان کشوری تجارت‌محور اهمیتی ویژه برای سیاست‌های اقتصاد خارجی قائل است؛ سیاست‌هایی که به شرکت‌های آلمانی کمک می‌کند تا به بازارهای خارجی راه یابند و شرایط فعالیت‌های خود در مرزهای فراسوی آلمان را بهبود بخشند.

آلمان می‌خواهد ارزش‌های دموکراتیک و استوار بر حقوق بشر را تقویت کند و در عین حال همان گونه که در عرصه سیاست بین‌الملل معمول است، می‌کوشد در راستای منافع خود و رسیدن به اهداف خود عمل کند؛ چیزی که در نگاه اول مسئله‌ساز نیست. مشکل زمانی پیش می‌آید که این دو اصول بنیادین با یکدیگر برخورد کنند و مصالح تجاری با مسایل اخلاقی رویارو شود. این معضلی است که به ویژه بر مناسبات آلمان با کشورهای عربی سایه انداخته و رفع آن بسیار دشوار به نظر می‌رسد.

تلاش پناهجویان برای رساندن خود به آلمان از طریق مسیر بالکان

کمک به پناهجویان در دوران بحرانی

برای نمونه دولت آلمان از تلاش‌های دموکراسی‌خواهی که در راستای جنبش بهار عربی و اعتراضات مردمی در کشورهای عربی صورت گرفت، استقبال کرد؛ جنبشی که در این میان با ناکامی روبرو شده است.

افزون بر این، سیاستمداران آلمان به طور مرتب نقض حقوق بشر از جمله شکنجه و بازداشت چهره‌های اپوزیسیون یا سرکوب زنان در کشورهای عربی را محکوم می‌کنند.

آلمان حدود ۷۷۰ هزار پناهجوی سوری را پذیرفته است و در دورانی که جنگ سوریه بالا گرفته و موج پناهجویان به جریان افتاده بود، آنان را سریع و بدون توجه به مسایل بوروکراتیک راه داد.

این کشور اما در عین حال می‌کوشد کشورهایی چون مصر و عربستان سعودی را به عنوان شریک تجاری جذب کند؛ کشورهایی که آلمان به خاطر وضعیت اسف‌انگیز حقوق بشر در آنجا باید در اصل از آنها فاصله بگیرد. اما وقتی پای صادرات پردرآمد اسلحه در میان است، سیاست و اقتصاد یک چشم‌شان را می‌بندند و گاه حتی هر دو چشم‌شان را.

مدافعان این خط مشی استدلال می‌کنند که از طریق روابط تجاری می‌توان شرایط لازم را برای تغییر فراهم کرد. احزابی چون سبزها و همچنین نهادهای حقوق بشری چون عفو بین‌الملل چنین استدلالی را رد می‌کنند.

تأثیر شدید بر سیاست داخلی

گیدو اشتاینبرگ، کارشناس مسایل خاورمیانه در بنیاد علوم و سیاست معتقد است، تنها به خاطر مسایل مربوط به پناهجویان هم که شده، توجه آلمان به مناسباتش با کشورهای عربی ضروری است.

او در گفت‌وگو با دویچه وله می‌گوید: «ما در سال ۲۰۱۵ دیدیم که رویدادهای خاورمیانه و همچنین در شمال آفریقا می‌توانند تأثیر عمیقی بر وضعیت سیاست داخلی آلمان بگذارند.»

به گفته او در دولت آلمان در ارتباط با بسیاری از پرسش‌های مربوطه نظری واحد وجود ندارد و این کشور حتی ابا دارد که خواست‌ها و مصالح خود در این رابطه را فرمول‌بندی و تعریف کند. اشتاینبرگ می‌افزید: «شما به ندرت سیاستمداری پیدا می‌کنید که بگوید، مصالح ما این است که دیگر پناهجویانی از این کشورها وارد آلمان نشوند.»

تماشای ویدیو 03:31

به اشتراک بگذارید

چالشی به نام خاورمیانه برای جانشین آنگلا مرکل

ارسال صفحه Facebook Twitter Telegram EMail Balatarin Whatsapp Web Facebook Messenger Web

لینک کوتاه شده https://p.dw.com/p/40btm

چالشی به نام خاورمیانه برای جانشین آنگلا مرکل

سه هدف مهم آلمان در خاورمیانه

به باور این کارشناس، آلمان باید اهداف و خواست‌های خود را تدقیق کند. اشتاینبرگ از سه هدف اصلی آلمان در خاورمیانه سخن می‌گوید: ۱) جلوگیری از گسترش سلاح‌های هسته‌ای در منطقه، ۲) ایجاد ثبات از جمله برای جلوگیری از به جریان افتادن موج جدید پناهجویان و ۳) مقابله کارآ با تروریسم.

کرستین مولر، کارشناس مسایل خاورمیانه در انجمن سیاست خارجی آلمان هم معتقد است که در این کشور جای یک سیاست خارجی قاطع و نظام‌مند در قبال کشورهای عربی خالی است.

او در مصاحبه با دویچه وله به ویژه معاملات تسلیحاتی آلمان با امارات متحده عربی را زیر ذره‌بین می‌گیرد و می‌گوید: «امارات متحده مهم‌ترین شریک تجاری آلمان در منطقه است. آلمان حتی این کشور را شریکی استراتژیک می‌داند. با وجود اینکه امارات متحده عربی در جنگ یمن مشارک دارد، هنوز هم کالاهای تسلیحاتی ساخت اروپا و آلمان دریافت می‌کند.»

پاسخ وزارت اقتصاد آلمان به پرسش حزب سبزهای آلمان در ژانویه سال جاری میلادی شاهدی است بر این مدعا که آلمان از دادوستد با شریکان "دشوار" ابایی ندارد.

طبق این پاسخ، دولت آلمان در سال ۲۰۲۰ میلادی با صدور تسلیحات به ارزش ۱،۱۶ میلیارد یورو به کشورهایی موافقت کرد که در جنگ‌های یمن یا لیبی درگیرند - از جمله صدور اسلحه و تجهیزات نظامی به مصر به ارزش ۷۵۲ میلیون یورو. قطر (بیش از ۳۰۵ میلیون یورو)، امارات متحده عربی (۵۱،۳ میلیون یورو)، کویت (۲۳،۴ میلیون یورو) و ترکیه (حدود ۲۳ میلیون یورو) در رتبه‌های بعدی قرار دارند.

کرستین مولر در مصاحبه با دویچه وله همچنین به معاملات تسلیحاتی آلمان و عربستان سعودی اشاره می‌کند که فعلا متوقف شده‌اند. البته از دید او دولت آلمان این معاملات را دیرتر از آنچه ضروری بوده، متوقف کرده است.

این کارشناس مسایل خاورمیانه در این رابطه می‌گوید: «عربستان سعودی در ارتباط با قتل جمال قاشقجی، روزنامه‌نگار معروف، سخت خبرساز شد و در پی این مسئله نیز دولت آلمان صدور اسلحه به این کشور را متوقف کرد. از دید من اما آلمان باید پیشتر از این رویداد، به خاطر مشارکت عربستان در جنگ یمن و همچنین وضعیت بد حقوق بشر در عربستان سعودی دست به این کار می‌زد.»

تضعیف موقعیت خودی

کرستین مولر در این ارتباط به لزوم جلوگیری از تضعیف موقعیت خودی تأکید می‌کند و می‌افزاید: «به نظرم نکته سیاسی تعیین‌کننده همین است. اگر می‌خواهیم در کشورهای عربی در رابطه با حقوق بشر و قانونمندی به حرف ما گوش داده شود، ضروری است که خود ما به اصول سیاسی‌مان پایبند بمانیم. آلمان موقعیت و نقشی را که می‌تواند در منطقه داشته باشد، خود تضعیف می‌کند.»

در عرصه سیاست داخلی نیز فشار بر دولت آلمان در راستای تعریف سیاست‌های خود در قبال خاورمیانه روز به روز بیشتر می‌شود.

گیدو اشتاینبرگ از بنیاد سیاست و علوم در برلین می‌گوید، "سیاست خارجی همواره سنجش و ارزیابی منافع و ارزش‌ها در برابر یکدیگر بوده و این روند در دهه‌ها و سال‌های گذشته تشدید شده است"، از جمله به خاطر افزایش نفوذ و موقعیتی که حزب سبزها دارند.

با برگزاری انتخابات پارلمانی آلمان در روز ۲۶ سپتامبر دوران ۱۶ ساله صدراعظمی آنگلا مرکل به پایان می‌رسد. دولت آتی آلمان احتمالا با این مسئله درگیر خواهد شد که واشنگتن فشار خود بر برلین را افزایش خواهد داد و خواهان حضور پررنگ‌تر آلمان در مأموریت‌های بین‌المللی خواهد شد.

از صدراعظم و دولت آتی آلمان انتظار می‌رود که این کشور در صحنه سیاسی جهان از جمله در خاور میانه مسئولیت بیشتری بر عهده بگیرد؛ مسئولیتی که از ایفای نقش یک میانجی، برای نمونه در بحران لیبی، فراتر رود.

• گزارش تصویری: با بزرگترین سازندگان تسلیحات جهان آشنا شوید

  لاکهید مارتین

  کمپانی آمریکایی لاکهید مارتین بزرگترین شرکت سازنده تسلیحات در جهان است. ۸۹ درصد درآمد این کمپانی از طریق فروش تسلیحات به‌دست می‌آید. تولیدات لاکهید مارتین بیشتر در عرصه هوا-فضا است. این کمپانی در سال ۲۰۱۹ بیش از ۵۳ میلیارد دلار تسلیحات به فروش رساند. عکس: جنگنده اف ۳۵ نیروی هوایی ارتش آمریکا تولید کمپانی لاکهید مارتین

• گزارش تصویری: با بزرگترین سازندگان تسلیحات جهان آشنا شوید

  بوئینگ

  کمپانی بوئینگ در رتبه دوم فهرست بزگترین تولیدکنندگان جنگ‌افزار در جهان قرار دارد. کل درآمد کمپانی بوئینگ در سال ۲۰۱۹ برابر ۷۶ میلیارد و ۵۰۰ میلیون دلار بوده است که از این میزان ۴۴ درصد آن یعنی ۳۳ میلیارد و ۵۰۰ میلیون دلار از طریق فروش جنگ‌‌افزار به‌دست آمده است.

• گزارش تصویری: با بزرگترین سازندگان تسلیحات جهان آشنا شوید

  نورثروپ گرومن

  کمپانی آمریکایی نورثروپ‌ گرومن در زمینه طراحی و تولید تجهیزات جنگ‌افزاری، هواگردها و هواپیماهای جنگنده، کشتی، شناور و ناوهای هواپیمابر، ماهواره، سامانه‌های دفاع موشکی، رادار و تجهیزات پدافند هوایی فعالیت می‌کند. ۲۹ میلیارد دلار یا ۸۶ درصد کل فروش این کمپانی در سال ۲۰۱۹ از طریق فروش جنگ‌افزار به‌دست آمده است.

• گزارش تصویری: با بزرگترین سازندگان تسلیحات جهان آشنا شوید

  ریتیان

  فروش کمپانی آمریکایی ریتیان "Raytheon" با افزایش ۸ درصدی در سال ۲۰۱۹ روبرو بود. ۸۵ درصد درآمد این کارخانه یعنی ۲۵ میلیارد دلار از محل فروش جنگ‌افزا بوده است. این کمپانی از بزرگترین تولید‌کنندگان موشک‌های هدایت‌شونده در جهان محسوب می‌شود.

• گزارش تصویری: با بزرگترین سازندگان تسلیحات جهان آشنا شوید

  جنرال داینامیکس

  جنرال داینامیکس یک شرکت صنایع هوا-فضایی و جنگ‌افزاری آمریکایی است که ۶۲ درصد از درآمد خود که بالغ بر ۲۴ میلیارد و ۵۰۰ میلیون دلار می‌شود را از محل فروش سلاح و جنگ‌افزار کسب می‌‌کند. جنرال داینامیکس سازنده جنگنده اف ۱۶ (عکس) است.

• گزارش تصویری: با بزرگترین سازندگان تسلیحات جهان آشنا شوید

  آویک

  شرکت چینی آویک (Aviation Industry Corporation) بزرگترین تولیدکننده سلاح در چین است. ۳۴ درصد درآمد این شرکت در سال ۲۰۱۹ یعنی ۲۲ میلیارد و ۵۰۰ میلیون دلار از طریق فروش جنگ‌افزار به‌دست آمده است. آویک تولیدکننده هواپیما، پهپاد و هلی‌کوپتر است. عکس: پهپاد Cloud Shadow و موشک‌های آن

• گزارش تصویری: با بزرگترین سازندگان تسلیحات جهان آشنا شوید

  "BAE سیستم"

  این شرکت بریتانیایی در سال ۱۹۹۹ از ادغام دو شرکت "بریتیش آئرواسپیس" و "جی ای سی – ماکرونی" تاسیس شد و از آن زمان از بزرگترین کمپانی‌های تسلیحاتی جهان و اروپا محسوب می‌شود. ۹۵ درصد درآمد این شرکت یا ۲۲ میلیارد دلار از طریق فروش جنگ‌افزار بوده است. طراحی و تولید ناو هواپیمابر، تولید زیردریایی و مشارکت در ساخت جنگنده‌های اف ۳۵ و یوروفایتر از فعالیت‌های این کمپانی است.

• گزارش تصویری: با بزرگترین سازندگان تسلیحات جهان آشنا شوید

  "کمپانی CETC "

  این کمپانی چینی در حوزه الکترونیک و در عرصه صنایع رادار فعالیت می‌کند و ۴۶ درصد از درآمد‌ آن که معادل ۱۵ میلیارد دلار است، از طریق فروش صنایع نظامی کسب می‌شود. این کمپانی در سال ۲۰۲۰ نزدیک به ۱۷۷ هزار و ۵۰۰ کارمند داشته است. در ماه مه سال ۲۰۲۱ دو شرکت چینی "CETC" و "نورینکو" قرارداد همکاری در پروژه‌های نظامی به امضا رساندند.

• گزارش تصویری: با بزرگترین سازندگان تسلیحات جهان آشنا شوید

  گروه نورینکو

  کمپانی چینی نورنیکو "Norinco" که یکی از تولیدات آن تانک است، از بزرگترین سازندگان و فروشندگان تسلیحات در جهان به شمار می‌رود. این شرکت ۱۴ میلیارد و ۵۰۰ میلیون دلار در سال ۲۰۱۹ سلاح فروخته است. این مقدار ۲۲ درصد فروش این کمپانی را تشکیل می‌دهد.

• گزارش تصویری: با بزرگترین سازندگان تسلیحات جهان آشنا شوید

  ال ۳ هریس تکنولوژی

  این کمپانی آمریکایی در سال ۲۰۱۹ از ادغام "گروه هریس" و "ال ۳ تکنولوژی" تاسیس شد و در عرصه صنایع مخابرات نظامی، دید در شب، مراکز الکترونیک فرماندهی و غیره فعالیت دارد. ۱۴ میلیارد دلار یا ۷۷ درصد درآمد این کمپانی مربوط به فروش تسلیحات است.

• گزارش تصویری: با بزرگترین سازندگان تسلیحات جهان آشنا شوید

  یونایتد تکنولوژی

  کمپانی آمریکایی یونایتد تکنولوژی در سال ۲۰۱۹ بیش از ۱۳ میلیارد دلار تسلیحات به فروش رسانده است. این میزان اما تنها ۱۷ درصد از فروش آن را دربرمی‌گیرد. یونایتد تکنولوژی در سال ۲۰۲۰ با کمپانی ریتیان ادغام شد و اکنون جزو بزرگترین تولیدکنندگان و فروشندگان تسلیحات در جهان محسوب می‌شود.

• گزارش تصویری: با بزرگترین سازندگان تسلیحات جهان آشنا شوید

  لئوناردو

  ۷۲ درصد درآمد کمپانی ایتالیایی لئوناردو از فروش تسلیحات نظامی به‌دست می‌آید. این کمپانی سالانه بیش از ۱۱ میلیارد دلار اسلحه صادر می‌کند و در ساخت جنگنده‌های "یوروفایتر" (عکس) نیز سهیم است.

• گزارش تصویری: با بزرگترین سازندگان تسلیحات جهان آشنا شوید

  گروه ایرباس

  شهرت کمپانی ایرباس بیشتر به دلیل ساخت هواپیماهای مسافربری است. اما ۱۴ درصد درآمد این شرکت از فروش محصولات نظامی به‌دست می‌آید. ایرباس بیش از ۱۱ میلیارد دلار محصولات نظامی به فروش می‌رساند اما فروش کل آن ۷۹ میلیارد دلار بوده است. آلمان و فرانسه ۱۱ درصد سهام و اسپانیا نیز ۴ درصد سهام کمپانی را در اختیار دارند.

• گزارش تصویری: با بزرگترین سازندگان تسلیحات جهان آشنا شوید

  تالس

  کمپانی فرانسوی تالس سومین کمپانی تولید و فروش تسلیحات در اروپا است. ۲۶ درصد سهام این کمپانی در اختیار دولت فرانسه است. این کمپانی سالانه ۹ میلیارد و ۵۰۰ میلیون یورو سلاح به فروش می‌رساند که حدود ۴۶ درصد کل درآمد کمپانی تالس را تشکیل می‌دهد.

• گزارش تصویری: با بزرگترین سازندگان تسلیحات جهان آشنا شوید

  کمپانی روسی " Almaz-Antey"

  ۹۸ درصد محصولات این کمپانی روسی که در سال ۲۰۰۲ از ادغام دو شرکت "آلماز آنتی" و "ان پی او الماز" به وجود آمد را تسلیحات تشکیل می‌دهند. "آلماز-آنتی" با کاهش فروش روبرو بوده و در رده‌بندی صنایع نظامی سه رتبه سقوط کرده است. با این حال این کمپانی ۹ میلیارد یورو در سال ۲۰۱۹ فروش داشته است.

• گزارش تصویری: با بزرگترین سازندگان تسلیحات جهان آشنا شوید

  راین متال

  ۱۵ کمپانی این گزارش تصویری ۳۰۸ میلیاد دلار از نزدیک به ۲ هزار میلیارد دلار فروش تسلیحات در سال ۲۰۱۹ را کسب کرده‌اند. شرکت "EDGE" از امارات متحده عربی اولین شرکت یک کشور عربی است که به جمع ۲۵ تولیدکننده و فروشنده اول جنگ‌افزار جهان راه یافته است. از آلمان دو شرکت در لیست ۱۰۰ شرکت اول جهان حضور دارند. شرکت "راین‌متال"، سازنده تانک لئوپارد (عکس) با فروش تقریبا ۴ میلیارد دلار یکی از این شرکت‌هاست.

  نویسنده: محمود صالحی