مرجع تقلیدی که دو دهه تحت نظر اسرائیل بود!/ تماس عجیب «آیت‌الله»

محمد صالح نیکنام کارگردان مجموعه مستند «تارکد» همزمان با آغاز پخش این مجموعه از شبکه مستند سیما، در گفتگو با خبرنگار مهر درباره آن توضیح داد: «تارکد» یک مجموعه مستند ۱۰ قسمتی است که در هر قسمت به موضوعات مرتبط با پرونده‌های حساس دهه اول پس از انقلاب اسلامی می‌پردازد. سوژه‌های این مستند از سال ۵۷ تا ۶۷ را شامل می‌شود و بیشتر ناظر به پرونده‌هایی است که سویه‌های امنیتی داشته‌اند و محل ابهامات و بحث‌های زیادی بوده‌اند؛ از جریانات نخست‌وزیری گرفته تا پرونده‌های مربوط به سینما رکس، عباس امیرانتظام، آیت‌الله شریعتمداری و پرونده‌های پربحث دیگر.

وی ادامه داد: تلاش ما این بود که در این مستند سراغ ابعاد تازه‌ای برویم که در این سال‌ها به آن پرداخته نشده است. در تمام این سال‌ها مدام گفته شده بود که اسناد به‌دست آمده از لانه جاسوسی باید مورد بازخوانی قرار بگیرد و ما هم تلاش کردیم به این اسناد بیشتر بها بدهیم. خودمان هم فکر نمی‌کردیم وقتی سراغ این اسناد برویم، با این حجم از اسناد عجیب‌وغریب، با اطلاعات زیاد و در عین حال صریح مواجه شویم.

نیکنام درباره سازوکار بررسی و احصای اسناد موردنظر برای روایت هر قسمت توضیح داد: محتوای این مستند برگرفته از همین اسناد لانه جاسوسی و یا برخی از اسناد بایگانی وزارت امور خارجه است که در سال‌های اخیر از طبقه‌بندی محرمانه خارج شده است. اسناد لانه جاسوسی همان زمان منتشر شده بود، غیر از بخش‌هایی که ابعاد امنتی داشت و هنوز هم منتشر نشده است.

"در تمام این سال‌ها مدام گفته شده بود که اسناد به‌دست آمده از لانه جاسوسی باید مورد بازخوانی قرار بگیرد و ما هم تلاش کردیم به این اسناد بیشتر بها بدهیم"اما مشخصاً در قسمتی که مربوط به پشت‌پرده حملات شیمیایی است، سراغ اسنادی رفته‌ایم که در همین چند سال اخیر از وضعیت محرمانه خارج شده‌اند، اسنادی که مرتبط با خرید و فروش تسلیحات شیمیایی بودند و شامل بخش‌هایی از اسناد ساواک، سازمان سیا و برخی از اسناد محرمانه داخلی می‌شدند.

سوژه‌های «تارکد» چگونه انتخاب شدند؟

کارگردان «تارکد» در ادامه درباره فرآیند گزینش موضوعات پرداخته شده در این مجموعه هم گفت: ما نمی‌توانیم ادعا کنیم که این مجموعه همه موضوعات امنیتی مهم دهه ۶۰ را پوشش می‌دهد. چرا که در آن مقطع پرونده‌های متعددی در جریان بوده است. هدف‌گذاری این مستند اما از ابتدا اینگونه بود که این ۱۰ قسمت را به‌عنوان فصل ابتدایی یک پروژه بلندمدت‌تر مدنظر داشته باشیم و امروز هم امید داریم که فصل‌های دوم و سوم آن را هم بتوانیم بسازیم تا در قالب آن‌ها سوژه‌های دیگری را هم مطرح کنیم. مطالعات اولیه‌ای هم برای آن قسمت‌ها داشته‌ایم.

وی افزود: مبنای انتخاب ۱۰ سوژه برای ۱۰ قسمت ابتدایی، اولاً سهولت دسترسی به اسنادشان بود. نکته دیگر توجه به موضوعات روز مانند مواضع برخی رسانه‌های خارجی درباره شخصیت‌هایی مثل عباس امیرانتظام و آیت‌الله شریعتمداری در سال‌های اخیر بود.

آن‌ها تلاش دارند با ارائه محتوای غلط، روایت مطلوب خود را بسازند و ما تلاش کردیم در برابر این جریان، سوژه‌های استراتژیک‌تر را در قالب این مستند مورد بازخوانی قرار دهیم.

این مستندساز در توضیح «استراتژیک بودن» سوژه‌ها ادامه داد: به‌عنوان مثال پرداختن به ماجرای آیت‌الله شریعتمداری کمک می‌کند در فضای امروز بتوانید تقابل میان لایه‌ای از روحانیت که در پشت‌پرده با کشورهای خارجی مانند آمریکا و اسرائیل در ارتباط بوده است، با اصل نظام را روایت کنید که روایت درست آن باعث می‌شود مخاطب در جریان مجموعه‌ای از نمونه‌های مشابه هم قرار بگیرد. اگر در این مجموعه سراغ انفجار نخست‌وزیری رفته‌ایم، معتقدیم در دل این پرونده چند خرده پرونده دیگر مانند ترور شهید لاجوردی و ترور شهید قدوسی هم وجود دارد که دامنه آن حتی تا کودتای نوژه هم می‌رسد و هر کدام از این پرونده‌ها چند موضوع متنوع را پوشش می‌دهد.