نمره «سیما» در اولین مناظره انتخاباتی/ «بی‌طرفی» خنثی بودن نیست!

خبرگزاری مهر - گروه هنر- محمد صابری: «تهدید و فرصت» هر چند دوگانه‌ای کلیشه شده، برای بررسی یک سوژه محسوب می‌شود اما در مواجهه با تجربه برگزاری «مناظره» و برای تبیین اهمیت آن، گریزی از توجه دادن به فرصت‌ها و تهدیدهای این قالب برنامه‌سازی نیست؛ قالبی که از یک سو فرصتی برای تضمین شور و حال برگزاری انتخابات و روشنگری اذهان مخاطبان برای رقم زدن انتخابی آگاهانه است و از سوی دیگر تهدیدی بالقوه برای به انحراف کشاندن جریان سالم برگزاری یک انتخابات رقابتی و به تبع آن انتخاب مسئولانه، محسوب می‌شود.

به همین دلیل هم در میان برنامه‌های متنوع تدارک دیده شده برای نامزدهای حاضر در میدان رقابت انتخابات سیزدهمین دوره ریاست جمهوری در کنداکتور شبکه‌های مختلف تلویزیون، از همان ابتدا مشخص بود که مهمترین و حساس‌ترین برنامه، هم برای نامزدها و طرفداران‌شان، هم برای مدیران و برنامه‌سازان رسانه ملی، همین «مناظره» خواهد بود.

اختصاص استودیوی ۱۱ تلویزیون به‌عنوان بزرگ‌ترین و مجهزترین استودیوی سازمان به این برنامه و حضور شخص رئیس سازمان در تمامی مراحل برگزاری و مقدماتی همچون قرعه‌کشی برای نوبت‌دهی به نامزدها، نشانه‌هایی از اهمیت بالای این برنامه برای رسانه ملی است.

حالا و پس از برگزاری اولین نوبت از مناظره‌های انتخاباتی سال ۱۴۰۰ می‌توان مروری‌بر ابعاد رسانه‌ای و نه سیاسی این برنامه داشت؛ برنامه «مناظره ۱۴۰۰» فارغ از محتوای نه چندان گرم آن، که متأثر از کیفیت حضور نامزدهای مختلف و مواجهه آن‌ها با موضوع «اقتصاد» به عنوان موضوع محوری این نوبت از مناظره بود، از نظر رسانه‌ای و در مختصات تلویزیونی آیا برنامه‌ای موفق بود؟ اگر دو رویکرد کلان «شورآفرینی» و «آگاهی‌بخشی» را به‌عنوان رسالت اصلی این قالب برنامه‌سازی در بستر تبلیغات انتخاباتی قلمداد کنیم، «مناظره ۱۴۰۰» چقدر توانست در این زمینه توفیق کسب کند؟

در گزارش پیش رو به دنبال پاسخ به این پرسش‌ها هستیم.

یک مرور؛

از «مناظره» چه می‌خواهیم؟

اردیبهشت ماه ۸۸ بود که عزت‌الله ضرغامی رئیس وقت رسانه ملی، همزمان با تشریح برنامه‌های سیما در استقبال از انتخابات ریاست جمهوری آن سال، برای نخستین‌بار خبر از برگزاری شش «مناظره جذاب تلویزیونی» داد. این مناظره‌ها، بازتاب‌ها و حواشی ریز و درشتی که به همراه داشت به‌واسطه استقبال میلیونی مخاطبان رسانه ملی امروز تبدیل به خاطره‌ای مشترک برای بسیاری از ایرانیان شده‌است و نیازی به بازخوانی مکرر جزئیات آن نیست اما همین پدیده که می‌توانست برای نخستین‌بار فرصت مواجهه بی‌واسطه «مردم» با دنیای «سیاستمداران» را فراهم آورد، به‌زودی زیر سایه رویدادهای فرامتنی قرار گرفت.

عدم پایبندی به قواعد یک مناظره

سالم از سوی شرکت‌کنندگان و مهمتر از آن ناتوانی مدیران رسانه ملی در مدیریت تبعات این عدم پایبندی، اصلی‌ترین دلیل این اتفاق بود. در چنین شرایطی برخی تحلیل‌ها و اظهارنظرها چنان سمت و سویی پیدا کرد که می‌رفت تا بساط چنین مناظره‌هایی برای همیشه از تلویزیون برچیده شود.

در این بین اما اظهارات عالی‌ترین مقام حکومت رنگ و بویی دیگر داشت؛ رهبر معظم انقلاب در خطبه‌های روز ۲۹ خرداد ۸۸ اگرچه به معترضان به مناظره‌های انتخاباتی «تا حدودی» حق دادند اما در ادامه صراحتاً تأکید کردند: «این مناظره‌ها توی دهن آن‌هایی زد که از بیرون تبلیغ می‌کردند این رقابت‌ها فرمایشی است و واقعیت ندارد. دیدند نه خیر واقعیت دارد و جدی است. البته آثار مثبتی داشت، عیوبی هم داشت.»

مقام معظم رهبری در ادامه به نکته مهمی اشاره کردند که می‌تواند بهترین معیار برای قضاوت درباره تحولات پس از سال ۸۸ در حوزه برگزاری مناظره‌های تلویزیونی باشد؛ «اگر این جور مناظره‌ها در طول سال و در طول چهار سال ادامه داشته باشد، دیگر وقتی در هنگام انتخابات پیش آمد، حالت انفجاری پیدا نمی‌کند؛ همه‌ی حرف‌ها در طول زمان گفته خواهد شد، شنیده خواهد شد؛ نقدها، پاسخ‌ها، جواب‌ها.

اینها محسنات این مناظرات بود که خیلی خوب بود؛ اما عیوبی هم داشت که این عیوب را باید برطرف کرد.»